Yevgeniy Prigojin
Евгений Викторович Пригожин (русча: Евге́ний Ви́кторович Приго́жин; 1961-йил 1-июн — 2023-йил 23-августда вафот этган деб эълон қилинди) — россиялик олигарх[1], ёлланма аскарлардан иборат шахсий армия қўмондони, Россия президенти Владимир Путиннинг собиқ ишончли яқин кишиси (Вагнер гуруҳи исёнигача)[2]. Лақаби — „Путиннинг ошпази“. Унга бу лақабни Кремлга хизмат кўрсатадиган ресторанлар ва овқатланиш шахобчаларини бошқаргани учун қўйишган[3]. Ўтмишда СССРда қамоқда бўлган Пригожин ҳозирда нуфузли компаниялар тармоғи — Россия ҳукумати томонидан қўллаб-қувватланувчи „Вагнер Гроуп“[4] компанияси ҳамда 2016 ва 2018-йиллардаги АҚШ сайловларига аралашганликда айбланган учта компаниянининг хўжайинидир[5]. Беллингcат, Тҳе Инсидер ва Дер Спиэгел нашрлари томонидан 2022-йилда ўтказилган сўровга кўра, Пригожиннинг фаолияти Россия Мудофаа вазирлиги ва унинг разведка бўлими ГРУ билан чамбарчас боғлиқдир[6].
| Евгений Пригожин | |
|---|---|
|
Евгений Пригожин (2010-йил) | |
| Асл исми | Евгений Викторович Пригожин |
| Тахаллус(лар)и | „Путиннинг ошпази“ |
| Таваллуди |
1-июн 1961-йил Ленинград, Россия СФСР, СССР |
| Вафоти |
23-август 2023-йил (62 ёшда) |
| Фуқаролиги |
|
| Қўмондонлик қилган | Вагнер гуруҳи |
| Мукофотлари |
Андоза:Россия қаҳрамони |
| Болалари | 3 нафар |
| Алоқа |
Вагнер гуруҳи Интернет тадқиқот агентлиги Cонcорд манагемент анд cонсултинг |
Бир неча йилар давомида Вагнер гуруҳи билан алоқалари борлигини инкор этган. 2022-йил 26-сентябрда эса гуруҳнинг асосчиси эканлигини тан олган[7][8][9]. Унинг таъкидлашича, гуруҳ 2014-йил май ойида Донбасдаги урушда Россия кучларини қўллаб-қувватлаш мақсадида ташкил қилган. Пригожиннинг бу иқрорига Мари Эл қамоқхонасида ҳибсда сақланган маҳбусларни гуруҳ таркибига ёллагани, агар-да улар Вагнер таркибида олти ой хизмат қилсалар, уларга озодлик ваъда қилгани кўрсатилган видео сабаб бўлган[10].
Пригожин узоқ вақт давомида Россиянинг АҚШдаги сайловларга аралашувидаги ролини рад этиб келган. 2022-йил ноябр ойида эса бу операциялардаги иштирокини тан олиб, бу каби ҳаракатларини давом этишини таъкидлаган[11]. 2023-йил феврал ойида эса рус пропагандаси билан шуғулланган Интернет тадқиқот агентлигининг асосчиси эканлигини ҳамда узоқ вақтдан бери унинг бош бошқарувчиси бўлганини маълум қилганди.
Компаниялари ва шериклари Қўшма Штатларда иқтисодий санксиялар ва жиноий жавобгарликка тортилган[5]. Буюк Британия томонидан киритилган санксиялар қаторида унинг ҳам исми бор[12].
ФҚБ Пригожинни ҳибсга олишга ёрдами тегадиган маълумотлар учун 250 минг долларгача мукофот ваъда қилган[13][14]. 2020-йил октабр ойида Европа Иттифоқи (ЕИ) Пригожинга Ливиядаги Вагнер гуруҳи фаолиятини молиялаштиргани сабаби ортидан санксиялар киритди. 2022-йилнинг апрелида Россиянинг Украинага бостириб киришидаги иштироки туфайли ЕИ томонидан янги санксиялар остида қолади[15].
2023-йил 23-июнда Пригожин рус ҳарбий раҳбариятига қарши қўзғолон кўтаради ва Москвага юриш олдидан ўз кучларини Россияга олиб киришини, Ростов-Донни эгалламоқчилигини эълон қилади[16]. Унга нисбатан жиноий иш қўзғатилди, бироқ ўша куниёқ бекор қилинди. Кремл матбуот котиби Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, Пригожин ўзи бошлаган исённи музокаралар йўли билан ҳал қилиш учун — А. Лукашенко билан гаплашиб олиш мақсадида Беларусга борган[17].
Таржимаи ҳоли
Келиб чиқиши
1961-йил 1-июнда Ленинградда (ҳозирги Санкт-Петербург) туғилган. 1977-йилда 62-сонли спорт мактаб-интернатини (ҳозирги 1-сонли олимпия захиралари коллежи) тамомлаган. Чанғи спорти билан шуғулланган. Машғулотларни ўгай отаси — чанғи спорти бўйича мураббий Самуил Фридманович Жаркой билан олиб борган[18].
1979-йил 29-ноябрда Ленинград шаҳар Куйбишев суди Й.В. Пригожинни РСФСР Жиноят кодексининг 15-ва 144-моддаси 2-қисми (ўғирлик) билан 2 йил муддатга озодликдан маҳрум қилди. 1981-йилда эса Ленинграднинг Ждановский суди томонидан РСФСР Жиноят кодексининг ўғирлик, талончилик, фирибгарлик ва вояга етмаган шахсни жиноий фаолиятга жалб қилиш билан боғлиқ моддаларига биноан айбдор деб топилиб, 13 йилга озодликдан маҳрум қилди[19]. 1988-йилда афв этилган ва 1990-йилда колонияни тарк этган[20][21].
РБКнинг 2016-йилги маълумотларига кўра Й. В. Пригожин Ленинград кимё ва фармацевтика институтинининг фармацевтика факултетини тамомлаган. Бироқ Пригожиннинг ўзи 2018-йилда „Город 812“ порталига берган интервюсида институтда ўқишни тугатмаганлигини айтган[22].
Тадбиркорлик фаолияти
Пригожин 1990-йили Ленинградда ҳот-дог савдоси тармоғини ташкил этади[23]. 1993-йилда эса „Контраст“ супермаркетлар тармоғининг бошқарувчисига айланади[24]. 1995-йилга келиб тармоқдаги дўконлар сони 10тага етди[24]. 1995-йилда Пригожин Василевский оролида „Винний клуб“ номли бар-дўконини очади[24].
1996-йил декабр ойида ҳамкорлари билан биргаликда Россия Фанлар академиясининг Зоология институти биносида (Санкт-Петербургда) „Старая таможня“ номли элита ресторанини очган. Инвестиция қилинган 350 000 доллар беш ой ичида ўзини оқлайди ва йил охирига келиб, дастлабки миллион долларини ишлаб топган[25]. 1996-йилда „Cонcорд cатеринг“ номли умумий овқатланиш компаниясини очди[25].
1998-йил баҳорида Пригожин „Неw Исланд“ ресторага асос солди. Ресторан молиявий ва сиёсий элитанинг доимий масканига айланди. 1999-йилнинг ёзида у ерда Сергей Степашин ва ХВФ бошқарувчи директори Мишел Камдессус учрашишди[24].
2001-йилда „Неw Исланд“ ресторанида Россия президенти Владимир Путин Франсия президенти Жак Ширак билан биргаликда овқатланди[24].
2002-йил май ойида Владимир Путин шу ресторанда Жорж Бушни қабул қилди[24].
2003-йил кузида Путин туғилган кунини „Неw Исланд“ ресторанида нишонлади[26].

2002-йилдан 2012-йилгача Пригожин „Блин! Доналдс“ фастфуд тармоғига эътибор қаратган. 2003-йилда ресторанлардан бирининг очилишида Санкт-Петербург губернатори Владимир Яковлев ва Чили президенти Рикардо Лагос иштирок этди[27]. 2011-йилда тармоқнинг саккизта ресторанидан охиргиси ёпилди[28].
2000-йиллардан бошлаб у қурилиш лойиҳаларида иштирок эта бошлаган[29].
2010-йилдан бери Пригожиннинг рафиқасига тегишли компания „Братя Елисееви“ савдо маркази биносини ижарага олган. 2016-йилнинг ёзида компания бинони 740 миллион рублга хусусийлаштириш ҳуқуқини қўлга киритди[30]. Лахта туманида Cонcорд компанияси 18-19-асрлар Санкт-Петербург архитектураси услубида 45 та уч қаватли уйдан иборат „Северний Версал“ турар жой мажмуасини қурди. 2016-йилда „Фонтанка.ру“ нашри мажмуа қўшимча равишда 7,5 гектар майдонни ноқонуний чегаралаб олиш билан Лахтинский кўлига ўтувчи йўлни тўсиб қўйганини ёзди[31][32][33].
2008-йилда Евгений Пригожин компанияси Санкт-Петербургнинг 300 йиллиги парки ёнидан Приморский чорраҳасида сув туризми марказини қуриш учун жой олди. 2011-йилда компания шаҳар ҳокимиятига судга бериб, ер ажратишнинг кечиктирилишини ноқонуний деб топишни талаб қилган. 2012-йилда учинчи инстанция суди инвесторнинг ҳақ эканлигини тасдиқлади[29]. 2016-йил март ойига қадар компания умумий майдони 41,9 минг м² бўлган олтита турар-жой биноларидан иборат „Лахта Плаза“ мажмуасини қурди[34][35]. 2011-йилда Cонcорд тахминан 56 000 м² майдонга эга тиббий реабилитация маркази қуришга рухсат олди. 2015-йилда компания томонидан 490 хонадонга мўлжалланган 18 та уч қаватли бино, 60 та уч қаватли котеж, фитнес зонаси, СПА маркази ва ресторан фойдаланишга топширилди[36].
2015-йил июл ойида „РБК“ 2014-йил охиридан 2015-йил ўрталаригача бўлган даврда Cонcорд Мудофаа вазирлиги казармалари ва таълим муассасаларини тозалаш учун 10,3 миллиард рубллик тендерларда ғолиб чиққанлигини ёзди[37]. Пригожин билан боғлиқ бўлган „Мегалине“ компанияси 3,3 миллиард рубллик шартнома тузди ва 2015-йилнинг сентябр ойидан бери Белгород вилоятининг Валуйки шаҳрида ҳарбий база қурмоқда. Худди шу компания Омск вилоятининг Светлий қишлоғида 161,6 миллион рублга енгил конструксияли ҳарбий лагер учун тендерда ғолиб чиқди[38].
2015-йилнинг кузида Cонcордга алоқадор бўлган бир қатор компаниялар Мудофаа вазирлиги шўба корхонаси томонидан ўтказилган тендерларда ғолиб чиқди. Шартномага кўра, компаниялар Москва, Брянск ва Твер вилоятларидаги ҳарбий лагерларнинг уй жой коммунал хизматларини 26 миллиард рублга ўз зиммаларига олишлари керак. 2015-йилда Евгений Пригожин билан боғлиқ бўлган барча компаниялар, РБК маълумотларига кўра, Мудофаа вазирлигидан умумий овқатланиш, тозалаш ва қурилиш хизматлари учун жами қиймати 68,6 миллиард рубл бўлган шартномалар имзолаган. 2018-йилда Владимир Путин журналистлар (НБC телеканали мухбири Мегин Келли ва ОРФ мухбири Армин Вулф)га берган интервюсида Пригожин билан шахсан танишлигини тасдиқлади. 2019-йил 30-октябрда Евгений Пригожиннинг асосий активи — „Cонcорд“ озиқ-овқат комбинати Пригожин ва 27 ёшли Томсклик адвокат Екатерина Росликова ўртасида тенг иккига бўлинган[39].
Оммавий ахборот воситалари ва ташвиқот соҳасидаги фаолият

Пригожиннинг фаолияти „Газети о Газетах“ фаолияти билан боғлиқ бўлиб, унинг ходимлари 2012—2013-йилларда „медиа бозорини ёлғон ахборотдан тозалаш ва коррупсион оммавий ахборот воситаларини фош қилишга ҳисса қўшиш“ билан шуғулланган. Бу жараён ўз ходимларини нашрларга таништиришга уринишлар орқали бошланди ва кейинчалик реклама ҳуқуқи асосида илгари жойлаштирилган сохта интервюларнинг нашр этилиши сабабли уларга нисбатан судга даъво қўзғатиш орқали амалга оширилди. Форбесга қарши қаратилган жараёнлардан бири НТВнинг „Фавқулодда вазият“ дастурида ёритилган[40].
Пригожин фирмаларининг ходимлари 2012-йилда бўлажак ҳаракатлар ва норозилик етакчилари ҳақида маълумот, шунингдек „Анатомия протеста“ ҳужжатли филми учун материаллар тўплаш мақсадида бир қатор норозилик намойишчиларини ва қоровулларни озиқ-овқат билан таъминлаган. Пригожин ўзининг „Главсет“ компанияси билан алоқадор бўлган „Анатомия протеста“ ва „фабрики тролей“ сиёсий мухолифат ҳақидаги танқидий ҳужжатли филмнинг ташаббускорларидан бири[40][41].
2013-йилнинг сентябр ойида оммавий ахборот воситалари Санкт-Петербургнинг Савушкина кўчаси, 55-уйда жойлашган „Интернет тадқиқот агентлиги“нинг мавжудлигидан хабардор бўлди. Агентликнинг ходимлари ходимлари интернет ва ижтимоий тармоқларда ҳукуматпараст ва мухолифатчиларга қарши постлар, шарҳлар жойлаштириш билан шуғулланган[26][42]. 2014-йил май ойида „Анонимний интернационал“ хакерлар гуруҳи томонидан эълон қилинган маълумотларга кўра молиялаштириш Евгений Пригожин тузилмалари томонидан амалга оширилган[43].
Кейинги йилларда бир неча собиқ ходимлар агентликдаги иш ҳақида оммавий ахборот воситаларига интервю беришди. Улар ишчиларнинг асосий вазифалари турли веб-сайтлар ва форумларда ҳукуматпарастларга қарши постлар ва шарҳлар ёзиш ва жойлаштириш, мухолифат арбобларини обрўсизлантириш эканлигини тасдиқладилар[44]. Собиқ ходимнинг сўзларига кўра, агентлик 12 соатлик иш сменалари асосида кечаю кундуз ишлаган. Ҳар бир ходимнинг даромади ойига 40 000 рублни ташкил этган[45].
АҚШ Адлия вазирлиги агентликни Америка сиёсий ҳаётига, жумладан, 2014-йилдан бошланган АҚШ президентлик сайловларига аралашишда айблади. Айблов хулосасида айтилишича, агентлик ходимлари мунтазам равишда АҚШга ташриф буюриб, ижтимоий тармоқларда ёлғон маълумотлар чоп этган, сиёсий рекламалар жойлаштирган ва Доналд Трумп кампанияси аъзолари билан алоқада бўлган[24][46].
„РБК“ журналининг 2017-йил июн ойида ўтказган суриштирувига кўра, Евгений Пригожин мамлакат ҳокимиятидаги муҳим позицияни эгаллаган йирик медиахолдинглардан бирини яратиш ва молиялаштириш ортида турган бўлиши мумкин. 2014-йилнинг май–июн ойларида „Федерал ахборот агентлиги“ ишга тушди. У охир-оқибат „Медиафабрика“ деб номланувчи 16 та ахборот сайтидан иборат тармоққа айланди. Cонcорд компаниясининг матбуот хизмати Пригожин ва ушбу онлайн нашрлар ўртасидаги ҳар қандай алоқани рад этди. 2017-йил феврал ойига келиб нашрларнинг ойлик аудиторияси 36 миллион кишига етиб, РИА Новости ва „Комсомолская правда“[41] кўрсаткичларидан ошиб кетди. Ўша пайтда „Медиалогия“ мониторинг тизими Федерал ахборот агентлигини Россия оммавий ахборот воситалари орасида энг кўп тилга олинган нашрлар орасида еттинчи ўринга қўйди. Ходимларнинг умумий сони 225-250 кишини ташкил этади[41]. 2019-йилнинг баҳорида ФАН ичида шарҳлар бўлими пайдо бўлди[47].
2019-йил 4-октябрда „Откритиэ медиа“, „Федералноэ агенцтво новостей“, „Народне Новости“, „Экономика Сегодня“ ва „Политика Сегодня“ нашрларининг бир қисмини ўз ичига олган „Патриот“ медиаширкати ташкил этилганини эълон қилди. Бу вақтга келиб, нашрларнинг ойлик аудиторияси: 15, 4,4, 3,8 ва 0,3 миллион ўқувчини ташкил этган. Юридик шахсларнинг ягона давлат реэстрига кўра, 2018-йилда барча тўртта нашрнинг умумий даромади тахминан 300 миллион рублни ташкил этди[47]. Васийлик кенгашини Евгений Пригожин бошқарган. Медиаширкат манзили „Cонcорд манагемент анд cонсултинг“ компанияси томонидан қуриб битказилган „Лахта Плаза“ бизнес-класс турар-жой мажмуасида жойлашган. Ширкатни ташкил этишдан мақсад „мамлакатни ривожлантиришга қаратилган қулай ахборот маконини яратиш, салбий маълумотларни тарғиб қилувчи ва содир бўлаётган ўзгаришларни сезмайдиган оммавий ахборот воситаларига қарши курашган ҳолда Россияда содир бўлаётган воқеалар тўғрисидаги маълумотларни мамлакат ҳудудида максимал даражада тарқатиш“дир. Тузилмани 2018-йилда тугатилган кремлпараст „Ёш Россия“ партияси раҳбари, Миллий қадриятларни ҳимоя қилиш жамғармаси адвокати, 35 ёшли Николай Столярчук бошқарган. Медиаширкатдаги ишчилар сони 400 кишини ташкил этди[48].
„Тҳе Белл“ маълумотларига кўра, 2020-йилда Пригожин „Рибар“ телеграм каналини молиялаштирган. Канал 2022-йилда Россиянинг Украинага бостириб кириши пайтида уруш тарафдори сифатида танилди[49].
2022-йил март ойида Пригожиннинг баъзи ходимлари „Реадовка“ онлайн нашрида фаолият юрита бошлади[50].
У „Ржев“, „Шугалей“, „Шугалей-2“, „Турист“, „Гранит“ ва „Лучше в аду“ филмларининг чиқарилишига ҳомийлик қилган. НТВ каналида бир нечта филмларнинг премераси бўлиб ўтди[51][52]. Тахминларга кўра, Пригожиннинг пули „Солнепек“ филмини суратга олиш учун ҳам сарфланган[53]. Пригожиннинг филмлари давлат телевидениесида намойиш этилган. Лекин бу филмларда таниқли актёрлар иштирок этишмаган[54].
Вагнер гуруҳи
„Тҳе Белл“ нашрининг ёзишича, гуруҳ Евгений Пригожин томонидан давлат шартномаларидан олинган даромадлар ҳисобидан молиялаштирилган[55].
2014–2015 йилларда Вагнер хусусий ҳарбий компанияси Украинанинг Донецк ва Луганск вилоятларидаги тўқнашувларда қатнашган. 2015-йил кузидан бери Вагнер Сурия кампаниясида, хусусан, Палмирани озод қилишда иштирок этди[56]. 2017-йил июн ойида Вагнер АҚШнинг санксиялар рўйхатига киритилди[57].
Вагнернинг Марказий Африка Республикасидаги фаолияти бўйича кузатувни мамлакатда тергов пайтида вафот этган журналистлар Орхан Жемал, Александр Расторгуэв ва Кирилл Радченко амалга оширди. Кўпгина оммавий ахборот воситалари, жамоат арбоблари ва ташкилотлар (жумладан, Жемалнинг яқин дўсти Максим Шевченко) журналистларнинг ўлимини ушбу қотилликка ўзининг алоқадорлигини рад этаётган Евгений Пригожиннинг фаолияти билан бўлади. 2019-йилда ʻʻДосеъъ ва МБХ-Медиа Вагнер гуруҳининг Марказий Африка Республикасидаги фаолияти ҳақида филм тайёрланаётганини хабар қилди[58][59][60].
2022-йил июл ойидан бошлаб бир қатор оммавий ахборот воситаларида Евгений Пригожинга ўхшаш бўлган одамнинг қамоқхоналарга ташрифи ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Тадбиркор маҳбусларга афв, судланганликни олиб ташлаш, Россия паспорти ва нақд тўловлар (ойига 100 минг, вафот этган тақдирда 5 миллион) эвазига Вагнер таркибида жанговар ҳаракатларда қатнашишни таклиф қилди. Ишга қабул қилувчиларнинг ташрифидан сўнг, Тула ва Ярославл вилоятларидаги иккита колониядаги маҳбуслар Зонателеcом томонидан тақдим этиладиган ташқи дунё билан алоқа қилиш хизматидан маҳрум бўлишди[61][62]. 2022-йилнинг сентябр ойида Марий Элдаги 6-сонли қаттиқ режимли колонияда суратга олинган. Пригожиннинг шахсан ўзи маҳкумларни ёллашини тасдиқловчи видео пайдо бўлди[63][64][65].
2018-йилда оммавий ахборот воситаларида Евгений Пригожин тузилмалари Африка мамлакатларида ўз таъсирини кучайтираётгани ҳақида маълумотлар пайдо бўлди. Улар Африка етакчиларига хавфсизликни таъминлаш, қурол-яроғ етказиб бериш, табиий ресурслардан фойдаланиш ва қазиб олиш ҳуқуқи эвазига сиёсий маслаҳатлар бериш орқали ёрдам беришлари айтилган[66]. ОАВ маълумотларига кўра, Пригожин тузилмалари қитъанинг ўнта давлатида фаолият юритган: Жазоир, Ливия, Конго Демократик Республикаси, Нигерия, Эфиопия, Кения, Мадагаскар, Марказий Африка Республикаси, Судан ва Ангола. ОАВ хабарларига кўра, Пригожин томонидан ёлланган технологлар 2018-йилда Мадагаскар ва Конго Демократик Республикасида бўлиб ўтган президентлик сайловларига аралашган[67].
2022-йил 26-сентябрда Cонcорд компанияси матбуот хизмати Евгений Пригожиннинг Вагнер гуруҳи асосчиси эканлигини тасдиқловчи мактубини эълон қилди. Гуруҳнинг ташкил этилган санаси сифатида 2014-йил 1-май кўрсатилган. Гуруҳнинг асосини Донбассга боришни истаган россиялик кўнгиллилар ташкил этди. Пригожиннинг сўзларига кўра, ўтган йилларда у гуруҳ аъзоларидан бирортасини ҳам фош қилмаслик учун Вагнер билан алоқа қилмасликка ҳаракат қилган[68][69][70].
Евгений Нужиннинг ўлдирилиши
2022-йил ноябр ойида Вагнерга алоқадор Телеграм канали маҳбус Евгений Нужиннинг қатли акс этган видеони эълон қилди. Видеода Нужин Киевдан ўғирлаб кетилганини ва „ҳукм қилинишини“ айтади. Кейин Нужиннинг бошига босқон билан урилган. Вагнер гуруҳи эгаси Евгений Пригожин қотиллик видеотасмасини „аъло режиссёрлик иши“ деб атади ва қотиллик „адолатли“ эканлигини қўшимча қилди[71][72][73][74]. Кейинчалик Пригожин Россия Федерацияси Бош прокурори Игор Красновга Нужиннинг ўлдирилиш сабабларини текширишни сўраб мурожаат қилди. Баёнотга кўра Нужин Марказий разведка бошқармаси томонидан ёлланган ва Вагнерга киришга шароит яратиш учун 27 йилга қамоққа олинган[75]. Пригожин, шунингдек, украиналик ҳарбий асирларга нисбатан ёмон муносабатда бўлишни таклиф қилган[76].
Вагнер гуруҳи маркази
2022-йил октябр ойи охирида унчалик машҳур бўлмаган телеграм каналларда Санкт-Петербургда Вагнер гуруҳи маркази ташкил этилиши ҳақида маълумот пайдо бўлди[77]. Кейинчалик, 29—31-октябр кунлари Евгений Пригожин ўзининг матбуот хизмати орқали марказнинг ташкил этилиши ҳақидаги маълумотни тасдиқлади. Унинг очилиши 2022-йил 4-ноябрга белгиланганлигини эълон қилди[78][79]. Марказ Санкт-Петербургнинг Невский туманидаги „Морская столица“ бизнес маркази биносида жойлашган[80].
Сиёсий фаолияти
Пригожиннинг сўзларига кўра, 1991-йил августдаги давлат тўнтариши пайтида Евгений Пригожин Фавқулодда вазиятлар қўмитаси(ГКCҲП)нинг рақиби бўлган. У ўша куни майдонга бориб, СССРнинг тикланмаслиги учун троллейбусларни ағдариб юборган[81][82].
Оммавий ахборот воситалари Евгений Пригожин ва Санкт-Петербург губернатори Александр Беглов ўртасида 2021-йилги парламент сайловларида Пригожинга рақобат қилиши мумкин бўлган номзодлар сайловда қатнашиш учун рўйхатдан ўта олмагани сабабли можаро келиб чиққани ҳақида ёзган[83].
2022-йил август ойида Пригожин Даря Дугина хотираси учун бағишланган маросимда кўриниш берди[84].
2022-йил октябр ойида Россиянинг Украинага бостириб киришидаги муваффақияцизликлар фонида Пригожин Чеченистон раҳбари Рамзан Қодировнинг Марказий ҳарбий округ қўмондони генерал-полковник Александр Лапин устидан танқидини қўллаб-қувватлади[85].
2022-йил 7-ноябрда Евгений Пригожин АҚШ Конгрессига бўлиб ўтадиган оралиқ сайловларга аралашаётгани ва буни давом эттиришни режалаштираётганини эълон қилди. АҚШ Давлат департаменти спикери Пригожиннинг бундай баёнотларини Путин маъқуллаган бўлса керак, деб тахмин қилди. Пригожин АҚШ томонидан 2016-йилги АҚШ президентлик сайловларига „Интернет тадқиқот агентлиги“ ёрдами билан аралашгани учун санксияга учраган. Ижтимоий тармоқларда дезинформация тарқатган[86].
2022-йилнинг кузига келиб Евгений Пригожин давлат ишларида тобора кўпроқ кўриниш бера бошлади ва Россияда ўз таъсирини кучайтирди[87][88].
2022-йил ноябрида Евгений Пригожин 2019-йилда Санкт-Петербург мери Александр Бегловнинг сайловолди кампаниясига 2 миллиард рублгача сармоя киритганини маълум қилди. Бегловнинг сиёсий рақиби бўлган Пригожиннинг айтишича мер ҳар доим жуда паст даражадаги раҳбар бўлган[89].
Россия Федерацияси Мудофаа вазирлиги билан зиддият
Тахминан 2022-йил охирида Пригожин Россия Мудофаа вазирлигини танқид қила бошлади, ҳарбий раҳбарларни ҳақорат қилди, ўқ-дорилар талаб қилди ва уларни Бахмут учун жанглардаги катта талофатларда айблади[90].
23-июн куни тушдан кейин Евгений Пригожин Россия Мудофаа вазирлиги раҳбариятига нисбатан жиддий айбловларни иддао қилувчи узун интервю берди. Интервюда Пригожин Россия Мудофаа вазирлиги Россия жамоатчилиги ва Владимир Путинга Украина қуролли кучларининг яқинлашиб келаётган ҳужуми ҳақида атайлаб ёлғон ахборот берганини айтди. Пригожиннинг айтишича, Украина президенти Владимир Зеленский музокараларга тайёр бўлган, бироқ Россия раҳбарияти „максималистик позициялари“ туфайли музокаралардан бош тортган. Шунингдек, Вагнер гуруҳи асосчиси олигархлар ва Россия ҳарбий раҳбариятини босиб олинган Украина ҳудудларидан мол-мулк олиш, юқори ҳарбий унвонлар ва ўзини кўз-кўз қилиш учун фойдаланганликда айблади[91][92].
Исён
2023-йил 23-июн куни кечқурун Евгений Пригожин рус қўшинлари Вагнер гуруҳи қароргоҳига зарба бергани ҳақида маълум қилди. 24-июн куни Медуза нашрида Вагнер лагерига ҳужум уюштирилгани ҳақида мақола чоп этилди[93]. Ўша куни кечқурун Пригожин Мудофаа вазирлиги билан қуролли тўқнашув бошланганини эълон қилди. Пригожин матбуот хизматининг телеграм каналида чоп этилган хабарда Россия Федерацияси Мудофаа вазири Сергей Шойгудан қасос олишга чақирилган[94][95][96]. Бундан ташқари, Пригожин навбатдаги мурожаатида ўзининг 25 000 кишилик армияси мамлакатда нима учун тартибсизликлар рўй бераётганини аниқлаб олишини таъкидлади ва барчани армияга қўшилишга чақирди[97].
Россия Миллий антитеррор қўмитаси — ФСБ Пригожиннинг баёнотлари юзасидан Россия Федерацияси Жиноят кодексининг 279-моддаси (Исёнга чақириш) бўйича жиноий иш қўзғатганини маълум қилди[98]. Владимир Путин давлат телеканаллари орқали қилган мурожаатида исённи „хиёнат“, „ватанга хоинлик“, „орқадан пичоқ уриш“ деб атади ва исёнчиларнинг барчаси учун жазо муқаррарлигини айтди[99]. Евгений Пригожин Владимир Путиннинг мурожаатига қуйидагича изоҳ берди: „Президент қаттиқ хато қилди. Ҳеч ким на Президент, на ФСБ ва/ёки бошқа бировнинг илтимосига биноан таслим бўлмоқчи эмас“[100].
24-июнга ўтар кечаси Вагнер жангчилари Ростов-Донга кириб, шаҳарнинг асосий обектларини, жумладан, Жанубий ҳарбий округ штаб-квартирасини эгаллаб олди[101][102].
Куннинг иккинчи ярмида Воронеж вилояти ҳокимияти М4 Дон федерал автомагистрали бўйлаб Воронеж томон транспорт воситалари ҳаракати ҳақида хабар берди[103]. Телеграм каналларда Воронеж вилоятидаги Вагнер армияси ва Мудофаа вазирлиги ўртасидаги жанглар ҳақида маълумотлар эълон қилинди[104]. Бироз вақт ўтгач, Липецк вилоятида М4 автомагистрали бўйлаб Москва томон ҳаракатланаётган Вагнер гуруҳи колоннаси кўринди[105].
Беларус президенти матбуот хизматининг хабар беришича, 24-июн куни кечқурун Беларус Республикаси Президенти Александр Лукашенко Владимир Путин билан келишган ҳолда Евгений Пригожин билан музокаралар ўтказди. Пригожин Лукашенконинг Вагнер карвонининг Россия бўйлаб ҳаракатланишини тўхтатиш таклифини қабул қилди[106]. Бироз вақт ўтгач ёлланма аскарлар қароргоҳларига қайтиб кетишган[107]. Келишув натижасида Евгений Пригожин Белоруссияга жўнаб кетди, Россия ҳукуматининг барча даъволари, шу жумладан унга нисбатан очилган жиноий иш олиб ташланади[108].
Оиласи
Бобоси — Евгений Илич Пригожин (1911–1992) — совет муҳандиси, 1941—1945-йиллардаги Иккинчи жаҳон уруши қатнашчиси, капитан. У иштирок этган Ржев жанги ҳақида „Ржев“ филми суратга олинган.
Бобосининг укаси — Ефим Илич Пригожин (1914–1999) уран ишлаб чиқариш билан шуғулланган олим[109].
Отаси — Виктор Евгениевич Пригожин (1935 — 19?) эрта вафот этган. Бобоси (онаси тарафдан) — Кир Семёнович Хохлов Улуғ Ватан уруши йилларида фронтдан узоқда жойлашган ҳаво ҳужумидан мудофаа бўлинмаларида хизмат қилган. Онаси — Виолетта Кировна Пригожина. 1939-йилда туғилган. Касалхонада ишлаган. Тиббиёт фанлари номзоди, юқумли касалликлар бўйича китоб муаллифи. „Краски жизни“ хайрия жамғармаси асосчиси. Пригожин онасига кўргазмалар ташкил этишга ёрдам беради[22][110][111].
Ўгай отаси — Самуил Фридманович Жаркой. 1932-йилда туғилган. Чанғи спорти бўйича мураббий. Кейинчалик тадбиркорлик қилган[111].
Хотини — Любов Валентиновна Пригожина. Ўғли Павел, қизлари Полина ва Вероника[112][113]. Павел илгари онаси Любов Валентиновна Пригожинага тегишли бўлган бешта компанияга эгалик қилган: „Бета“ МЧЖ, „Турстатус“, „Лахта Парк Премиум“ МЧЖ, „Лахта Парк“ МЧЖ ва „Лахта Плаза“ МЧЖ[114].
Евгений Пригожиннинг сўзларига кўра, унинг ўғли Павел Россия армиясида ҳарбий хизматни тугатган ва бир ой ўтгач, 2022-йилнинг сентябр ойида Вагнер гуруҳи таркибида Сурияга кетган[115].
Китоби
2003-йилда Евгений Пригожин фарзандлари Павел ва Полина билан биргаликда „Индрагузик“ эртаклар китобини ёзди ва уни 1000 нусхада нашр эттирди[112]. Китоб сотилмаган. Фақат олий мартабали меҳмонлар ва машҳур шахсларга совға сифатида тақдим этилган[116].
Айблов ва санксиялар
Давлат шартномаларидаги коррупсион ҳолат билан боғлиқ даъволар
2017-йил май ойида Федерал Монополияга қарши Хизмат Пригожин билан боғлиқ компаниялар Мудофаа вазирлигининг 1,8 миллиард рубллик шартномалари бўйича картел ташкил қилганини ва монополияга қарши қонунларни бузганлигини таъкидлади[117][118] .
2017-йил 8-ноябрда ФАС мисли кўрилмаган қадам ташлади ва барча 5 компанияни маъмурий жавобгарликдан озод қилди[119].
„Яблоко“ партияси 2017-йил июн ойида Москва мактабларида 2019-йилгача бўлган даврда болаларни овқатлантириш бўйича тендерларда ғолиб бўлган олти компаниядан бештаси Евгений Пригожин билан боғлиқлигини да‘во қилди. Тахминан 50 миллиард рубл миқдоридаги умумий сумманинг 94 фоизини ушбу компаниялар ҳиссасига тўғри келади[120].
2018-йил декабр ойида Пригожин билан боғлиқ компаниялар Санкт-Петербургдаги 35,7 миллиард рубл қийматидаги суд биносини қуриш учун субпудратчилар сифатида тендерсиз танлангани маълум бўлди[121].
„Настояше время“ телеканали берган маълумотларга кўра 2011-йилдан Пригожинга тегишли бўлган компаниялар Мудофаа вазирлиги, Соғлиқни сақлаш вазирлиги муассасаларини, шунингдек, мактаблар ва болалар боғчаларини озиқ-овқат билан таъминлаш бўйича умумий қиймати 209 миллиард рубллик камида 5393 та давлат шартномаларини имзолаган. Аввалроқ „Тҳе Белл“ 2014-йилдан 2019-йилгача бўлган даврда Россия армияси учун озиқ-овқат етказиб бериш, ходимларни хавфсизлигини сақлаш ва қурилиш бўйича олинган давлат шартномалари миқдорини 149,8 миллиард рублга баҳолаган. Аммо Пригожин бу маълумотни инкор этган[55][122].
2022-йил 29-декабрда Коррупсия ва уюшган жиноятчиликни ўрганиш маркази Евгений Пригожинни уюшган жиноятчилик ва коррупсия йўналишида „йил одами“ деб атади[123].
Яндехга қарши даъво
2016-йил июн ойида Санкт-Петербургнинг Куйбишевский туман суди Евгений Пригожиннинг Яндехга қарши даъвосини кўриб чиқиш жараёнини бошлади[124]. Аризачи қидирув тизимидан 22 та нашрга ҳаволаларни, шу жумладан Коррупсияга қарши кураш фонди, „Фонтанки.ру“ ва „Новая газета“ Интернет тадқиқот агентлиги материалларини олиб ташлашни талаб қилди. Суд жараёнининг оммавий ахборот воситаларида ёритилиши Стреисанд эффектига олиб келди[41][125]. Кейинчалик Пригожин даъвосини қайтариб олди[126].
2022-йил июл ойида Яндех Евгений Пригожин билан боғлиқ қидирув натижаларини, жумладан, унинг ёшлигидаги жиноий фаолияти билан алоқаси бўйича терговлар ҳақидаги қидирувни чеклаб қўйди. Ҳаволалар ҳам қидирув тизимидан олиб ташланди. Лекин қидирув тизимининг бош саҳифасида „Невским новостям“ РИА Федерал ахборот агентлигининг Пригожин билан интервюси кўрсатилган[127][128].
Беллингcат билан суд жараёни
2022-йил феврал ойида Пригожин Москванинг Гагаринский туман судига, шунингдек, Буюк Британиянинг Беллингcат гуруҳига қарши даъво аризаси билан мурожаат қилиб, Вагнер гуруҳи билан алоқалари ҳақидаги маълумотларни ўчиришни талаб қилди. Май ойида Лондон суди Пригожиннинг даъвосини рад этди. Чунки у билан бирга ишлаган адвокатлар обрўсига путур етказиши мумкинлиги сабабли судда унинг ҳимоясини давом эттиришдан бош тортди. 3-июн куни Москванинг Гагаринский суди даъвони қаноатлантирди. Август ойида Блоомберг агентлиги Пригожиннинг Лондон Олий судига „ҳаяжонли мактуб“ юборгани уларда Буюк Британиядаги судларнинг мустақиллигига шубҳа туғдирганини хабар қилди[129][130].
Мактабларга сифациз маҳсулотлар етказиб бериш билан боғлиқ айблов
2018-йил декабр ойида Москва жануби-шарқий маъмурий округи болалар боғчаларида шигеллоз касаллиги аниқланди. Шартномаларга кўра, жануби-шарқий маъмурий округининг мактабгача таълим муассасаларига овқатлар Евгений Пригожинга тегишли бўлган Cонcорд озиқ-овқат заводи томонидан етказиб берилган[131].
Касалликнинг аниқланиши, инфексиянинг манбаи ва тергов жараёни ҳақидаги маълумотлар Роспотребнадзор томонидан тақдим этилганидан сўнг 29—31-декабр кунлари оммавий ахборот воситаларида эълон қилинди[132][133][134]. Касалликка сабаб сифатида „Чаплигинмолоко“ компанияси томонидан етказиб берилган паст сифатли сут маҳсулотлари кўрсатилган[134].
Пригожиннинг сўзларига кўра, 17-феврал куни ФБК адвокати Любов Собол билан учрашув бўлиб ўтган. Пригожин тузилмалари ходимларининг 2019-йил июл ойида эълон қилинган ёзишмаларига кўра, Пригожиннинг Алексей Навалний билан учрашуви ҳақидаги маълумотлар ишончли эмас ва Евгений Пригожиннинг ўзи бу хабарни тайёрлашда бевосита иштирок этган[135].
31-октябр куни Москванинг Мешчанский суди Cонcордга 2019-йил қишда Москва мактаблари ва боғчаларида дизентерия билан касалланган болаларнинг ота-оналарига товон пули тўлаш топшириғини берди[39].
Худди шу ойда Пригожин Коррупсияга қарши кураш жамғармасига қарши судда ғалаба қозонди. Унга кўра ФБК, Алексей Навалний ва фонд адвокати Любов Собол жами 88 миллион рубл тўлайдиган бўлди. Бой берилган даъво туфайли Навалний 2020-йил июл ойида ФБК ёпилиши ва янги юридик шахс — Ҳуқуқни ҳимоя қилиш жамғармаси ташкил этилишини эълон қилди[136].
Хорижий давлатларнинг санксиялари
2016-йил 20-декабрда Евгений Пригожин Россиянинг Украинага босқини туфайли АҚШ томонидан киритилган санксиялар рўйхатидан жой олди[137]. Пригожин ушбу қарорни шарҳлар экан унинг иши Европа ва АҚШ билан бўлиқ эмаслиги сабабли санксияларга бефарқ эканини айтди[138]. 2017-йил июн ойида санксияларнинг кенгайтирилган рўйхатига Пригожинга тегишли бир нечта компаниялар киритилди[139]. 2018-йил 16-февралда АҚШ прокурори Роберт Мюллер Евгений Пригожин ва яна 12 нафар Россия фуқароларини АҚШ президентлик сайловларига аралашганликда айблади[24][140].
2018-йил декабр ойида АҚШ молия вазирлиги Евгений Пригожин ва „Cонcорд манагемент анд cонсултинг“ билан алоқалари учун РИА ФАН (Федерал ахборот агентлиги)га қарши санксиялар киритди[141][142].
2020-йил июл ойида АҚШ молия вазирлиги Пригожин билан алоқадорликда айблаб уч нафар россиялик шахс, Россия, Судан, Хитой ва Гонконгнинг бешта компаниясига қарши санксиялар жорий қилди. Санксиялар АҚШдаги сайловлар ва Украина ишларига аралашганлик ва ноқонуний киберфаолият учун жорий қилинган[143][144].
2020-йилнинг сентябр ойида АҚШ молия вазирлиги Россия, Финландия ва Марказий Африка Республикасидан еттита ташкилот ҳамда тадбиркор Евгений Пригожин билан алоқадор бўлган ва унинг номидан МАРда иш олиб бораётган Россия Федерациясининг саккиз нафар фуқаросига қарши санксия жорий қилди[145].
2020-йил октябр ойида Европа Иттифоқи Пригожиннинг Ливияда фаолият юритувчи Вагнер гуруҳи билан яқин алоқалари учун шахсий санксиялар киритди[146]. 2022-йил июн ойида Европа умумий юрисдиксия суди Пригожиннинг унга қарши санксиялар қўллаш тўғрисидаги қарори устидан шикоятини рад этди[147].
2018-йил феврал ойида Колумбия (АҚШ) округ суди Пригожинни ҳибсга олиш тўғрисида буйруқ чиқарди[148]. 2020-йилнинг ёзида ФҚБ Пригожинни қидирувга берган[149]. 2021-йилнинг февралида унинг ҳибсга олинишига ёрдам берадиган маълумот учун 250 000 АҚШ доллари қийматидаги пул мукофоти ваъда қилган[148][150][151][152].
2022-йил феврал ойида Австралия Пригожинга қарши шахсий санксиялар киритди[153].
2022-йил март ойида Қўшма Штатлар Пригожин, унинг рафиқаси, икки фарзанди, онаси[154] ва учта компаниясига[155] қарши санксиялар киритди. Шунга ўхшаш санксиялар 2022-йил 24-февралда Янги Зеландия томонидан киритилган эди[156].
2022-йил 21-апрелда Россиянинг Украинага бостириб кириши фонида Пригожин Европа Иттифоқидаги барча давлатларининг кенгайтирилган санксиялари рўйхатига киритилди[157][158].
2022-йил 3-мартда Европа Иттифоқи Пригожиннинг ўғли Павелга қарши шахсий санксиялар киритди[114].
Самолёт ҳалокати
Россия Фавқулодда вазиятлар вазирлиги маълумотларига кўра, Пригожин 2023-йил 23-август куни самолёт ҳалокатида вафот этган. Самолёт Москвадан Санкт-Петербургга учаётган эди. Самолёт бортидаги 10 кишининг барчаси ҳалок бўлган[159].
Хабар қилинишича, Вагнер билан боғлиқ телеграм канали самолёт Твер вилоятида Россия ҳаво мудофааси кучлари томонидан уриб туширилганини даъво қилган[160].
Мукофотлари
- Олтин юлдуз медали, „Россия Федерацияси Қаҳрамони“ олий унвони (2022-йил 20 июн)[161][162][163][164].
- ИВ даражали „Ватанга хизматлари учун“ ордени (2014)[165].
- И ва ИИ даражали „Ватанга хизматлари учун“ медаллари[112].
- „Санкт-Петербургнинг 300 йиллиги“ медали[112].
- Республика ордени (Судан 2018-йил)[166].
- Икки Нил ордени (Судан, 2020-йил)[166].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Тҳе оил фиэлд cарнаге тҳат Мосcоw доэсн'т wант то талк абоут“. CНН (2018-йил 18-феврал). 2018-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 24-феврал.
- ↑ „Навалнй аскс ФСБ то инвестигате Путин'с cоок“. Cриме Руссиа. 2019-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-феврал.
- ↑ „Тҳоусандс оф Руссиан привате cонтраcторс фигҳтинг ин Сйриа“. АП Неwс. 2021-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-декабр.
- ↑ „Право на забвение Евгения Пригожина: Что хочет скрыть о себе ресторатор, обслуживавший президентов России — Медуза“ (ру-РУ). Медуза. 2021-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 25-октябр.
- ↑ 5,0 5,1 Wиллиам Эчолс. „Неw Санcтионс Агаинст 'Путин'с Чеф' Промпт Латест Руссиан Элеcтион Меддлинг Дениал“. Полйграпҳ.инфо (2019-йил 4-октябр). 2019-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 5-октябр.
- ↑ Беллингcат Инвестигатион Теам. „Путин Чеф'с Киссес оф Деатҳ: Руссиа'с Шадоw Армй'с Стате-Рун Струcтуре Эхпосед“. Беллингcат (2020-йил 14-август). 2020-йил 14-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-август.
- ↑ „Санcтионед Путин Аллй Сайс Ҳе Cреатед Руссиан Мерcенарй Гроуп“. Блоомберг (2022-йил 26-сентябр). 2022-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Руссиан олигарч Евгенй Пригозҳин адмиц ҳе cреатед тҳе мерcенарй Wагнер Гроуп“. Политиcо (2022-йил 26-сентябр). 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Путин'с 'чеф' Пригозҳин адмиц cреатинг Wагнер мерcенарй оутфит ин 2014“. CНН (2022-йил 26-сентябр). 2023-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Руссиа'с Wагнер босс: Ит'с присонерс фигҳтинг ин Украине, ор ёур чилдрен“. ББC Неwс (2022-йил 16-сентябр). 2022-йил 4-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-сентябр.
- ↑ „Руссиа'с Пригозҳин адмиц интерферинг ин У.С. Элеcтионс“. Реутерс (2022-йил 7-ноябр). 2022-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-ноябр.
- ↑ Фитзпатриcк. „МПс грилл министер овер деcисион то лет wарлорд суэ репортер“. опенДемоcраcй (2023-йил 7-феврал). 2023-йил 8-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 9-феврал.
- ↑ „Евгений Виcкторович Пригозҳин – Федерал Буреау оф Инвестигатион“. Федерал Буреау оф Инвестигатион (2021-йил 9-июл). 2023-йил 16-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 16-январ.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2022-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 16-январ.
- ↑ „Сwитзерланд Импосед Санcтионс он Wагнер Гроуп“ (эн). Эуропеан Правда. 2023-йил 27-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ Трофимов, Ярослав. „Руссиа Иссуэс Аррест Wаррант фор Wагнер Чиэф он Чаргес оф Мутинй“ (эн-УС). Wалл Стреэт Жоурнал (2023-йил 23-июн). 2023-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ Чернова. „Cасе агаинст Пригозҳин wилл бе дроппед анд ҳе wилл бе сент то Беларус, Кремлин спокесперсон сайс“. CНН (2023-йил 24-июн). Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Кто такой Пригожин: что рассказали сокамерники и одноклассники одиозного бизнесмена :: Общество :: Дни.ру“. 2023-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-март.
- ↑ „За что в 1981 году в СССР судили Евгения Пригожина, которого теперь весь мир знает как «повара Путина». Публикуем текст судебного документа“ (ру). Медуза. 2021-йил 15-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 15-июн.
- ↑ Wалкер, Шаун. „Евгенй Пригозҳин: тҳе ҳотдог селлер wҳо росе то тҳе топ оф Путин’с wар мачине“. Тҳе Гуардиан (2023-йил 24-январ). 2023-йил 9-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ Беннетц, Марc. „Wагнер чиэф Евгенй Пригозҳин аппеалс то Руссианс wитҳ ‘елеcтион постер’“ (2023-йил 12-июн). 2023-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 12-июн.
- ↑ 22,0 22,1 „Евгений Пригожин: «Я пошёл к Беглову, он к Медведеву, тот к Путину»“ (ру). Город 812 (2018-йил 20-феврал). 2022-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-сентябр.
- ↑ Евгений Вышенков. „«С каждого ларька платил по 100 долларов бандитам»“. Онлине812 (2011-йил 28-феврал). 2012-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 24,7 „Расследование: как личный кулинар Путина накормит армию за 92 млрд рублей“ (2013-йил 18-март). Қаралди: 2023-йил 25-июн.
- ↑ 25,0 25,1 Вера Кочеткова. „Богатые люди Петербурга: Евгений Пригожин“. Деловой Петербург (2009-йил 18-март). 2018-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-март.
- ↑ 26,0 26,1 „На этом месте находился материал, который сейчас удален по требованию Мосгорсуда“.
- ↑ Анастасия Гордеева. „«Блин!Дональт'с» стало тесно в своей нише“. Коммерсант (2008-йил 9-август). 2018-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Русские «Макдоналдсы»: кто опередил Михалкова“. W-О-С (2015-йил 14-апрел). 2023-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-май.
- ↑ 29,0 29,1 Мария Тирская. „Евгений Пригожин отсудил право на застройку“. Деловой Петербург (2012-йил 25-апрел). 2016-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ Анна Левинская. „Жена кремлёвского ресторатора купит «Елисеевский магазин» в Петербурге“. РБК (2016-йил 21-август). 2017-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 1-апрел.
- ↑ Денис Коротков. „Владимир Яковлев - о локомотиве экономики, комфортной среде обитания и стадионе“. Комсомольская правда (2017-йил 2-феврал). 2017-йил 4-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ Денис Коротков. „Как улица Петербурга стала частной“. Фонтанка (2016-йил 25-октябр). 2021-йил 22-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Северный Версаль“. Деловой Петербург (2008-йил 1-сентябр). 2017-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Как Пригожину доверили спортивный центр в Лахте построить“. Фонтанка (2016-йил 9-март). 2017-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Апарт-отели: комфорт и сервис“. Аргументы и факты (2016-йил 19-декабр). 2016-йил 20-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „«Лахта Парк» попал в острую судебную передрягу“. Неwестате.ру (2016-йил 17-август). 2017-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ Анфиса Воронина, Полина Русяева, Роман Баданин. „Человек со шваброй“. РБК (2015-йил 6-апрел). 2018-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ Елена Мязина. „Кормилец и строитель“. РБК (2015-йил 11-сентябр). 2017-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ 39,0 39,1 „«Конкорд» пополам. С кем и для чего бизнесмен Пригожин разделил свой основной актив“. Настоящее время (2019-йил 11-ноябр). 2019-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 20-ноябр.
- ↑ 40,0 40,1 „Старо, как КГБ“. Новая газета (2016-йил 19-июл). 2016-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ 41,0 41,1 41,2 41,3 Андрей Захаров, Полина Русяева. „Расследование РБК: как из «фабрики троллей» выросла «фабрика медиа»“. РБК (2017-йил 24-март). 2017-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Повар со своими тараканами“.
- ↑ Анастасия Якорева. „«Черная изнанка общества». Что стало известно благодаря «Шалтаю-Болтаю»“. Републиc (2017-йил 1-апрел). 2017-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „«Кремлеботами работают неудачники». Грустные будни «фабрики троллей»“ (ру). Радио Свобода. 2018-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-май.
- ↑ „Они любят Путина 12 часов подряд“ (ру). Радио Свобода. 2019-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-май.
- ↑ Апуззо, Матт. „13 Руссианс Индиcтед ас Муэллер Ревеалс Эффорт то Аид Трумп Cампаигн“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2018-йил 16-феврал). 2018-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-май.
- ↑ 47,0 47,1 „«Это не Пригожин»: как «Патриот» будет бороться с «антироссийскими СМИ»“. Русская служба ББC (2019-йил 4-декабр). 2020-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.
- ↑ „«Повар Путина» вошёл в совет новой медиагруппы“. Радио Свобода (2019-йил 4-октябр). 2019-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 4-октябр.
- ↑ „Кто ведет военный телеграм-канал «Рыбарь»: расследование Тҳе Белл“. Тҳе Белл (2022-йил 16-ноябр). 2022-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-ноябр.
- ↑ „Петербургской журналистке угрожают из-за статьи о работе прокремлёвских «борцов с фейками» о войне“. Вот так (2022-йил 25-март). 2023-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 27-июн.
- ↑ „Как выяснила «Медуза», бизнесмен Евгений Пригожин проспонсировал съемки фильма «Турист» — о российских военных в Африке. В нем снялись настоящие наемники из ЧВК Вагнера“. Медуза (2021-йил 19-май). 2021-йил 21-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-май.
- ↑ „НТВ показало фильм «Турист» о российских бойцах в ЦАР. Мы его посмотрели“. Русская служба Би-би-си (2021-йил 20-май). 2021-йил 20-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 20-май.
- ↑ „«Это такая шиза концентрированная. Луганская резня бензопилой». На НТВ выйдет фильм про войну в Донбассе, за который заплатил Евгений Пригожин. Правда, съемки шли не в Донбассе, а в Евпатории“. 2021-йил 14-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 14-август.
- ↑ „Ҳоw Руссиан Аcтион Мовиэс Аре Селлинг Wар“. Тҳе Неw-Ёрк Тимес Магазине (2022-йил 12-октябр). 2023-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 28-март.
- ↑ 55,0 55,1 „Частная армия для президента: история самого деликатного поручения Евгения Пригожина“. Тҳе Белл (2019-йил 29-январ). 2019-йил 29-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.
- ↑ Денис Коротков. „Вагнер в Кремле“ (2016-йил 12-декабр). 2017-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 30-июн.
- ↑ „США ввели санкции против ЧВК «Вагнер»“ (ру). РИА Новости (2017-йил 20-июн). 2017-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 2-июл.
- ↑ „«Досье»: сотрудники Пригожина задумали снять фильм об убийстве группы Джемаля в ЦАР“. www.знак.cом. 2019-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-июл.
- ↑ Илья Барабанов, Светлана Рейтер, Андрей Сошников, Андрей Захаров, Сергей Горяшко. „Золото Пригожина. Чем занимались россияне в ЦАР, когда погибли журналисты“ (2019-йил 31-январ). 2019-йил 5-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-июл.
- ↑ „Пригожин ответил на обвинение в причастности к гибели журналистов в ЦАР“ (ру). Лента.ру. 2019-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 8-июл.
- ↑ „«В первую очередь интересуют убийцы и разбойники — вам у нас понравится». Похоже, Евгений Пригожин лично вербует наемников в колониях“. Медиазона (2022-йил 6-август). 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-август.
- ↑ „"Он вошел во вкус этого бизнеса на крови". Ольга Романова – о вербовке Пригожиным заключенных для войны в Украине“ (ру). Настоящее Время. 2022-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-сентябр.
- ↑ „Соратники Навального опубликовали видео вербовки заключенных Пригожиным в ИК‑6 Йошкар‑Олы“ (ру). Медиазона. 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-сентябр.
- ↑ „«Пригожин сразу говорит, что 80% не вернутся с фронта». Как заключенных вербуют в ЧВК Вагнера для войны в Украине“ (ру). Тҳе Инсидер. 2022-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 15-сентябр.
- ↑ „«Из них такое поперло, что никто не ожидал». Как заключенные реагируют на призывы вступить в ЧВК «Вагнера»“ (ру). ББC Неwс Русская служба (2022-йил 17-сентябр). 2022-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-сентябр.
- ↑ „Блоомберг рассказал о распространении влияния Евгения Пригожина в Африке“ (ру). форбес.ру. 2020-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 18-июн.
- ↑ „Шеф и повар. Часть первая“ (ру). Проект. (2019-йил 13-март). 2020-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 18-июн.
- ↑ „Евгений Пригожин рассказал, как создал «ЧВК Вагнера»“. КоммерсантЪ (2022-йил 26-сентябр). 2022-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Пригожин признал, что в 2014 году создал ЧВК Вагнера“. РТВИ (2022-йил 26-сентябр). 2023-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Пригожин рассказал, как появилась ЧВК «Вагнер» и что он для этого сделал“. Фонтанка.ру (2022-йил 26-сентябр). 2023-йил 10-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-сентябр.
- ↑ „Видео убийства вагнеровца-перебежчика: что известно“ (ру). ББC Неwс Русская служба (2022-йил 13-ноябр). 2022-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр.
- ↑ „ЧВК «Вагнер» опубликовала видео казни кувалдой своего боевика из числа заключенных. Он побывал в плену ВСУ и критиковал Путина в украинских СМИ (18+)“. Новая газета Европа (2232-йил 6-ноябр). 2022-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр.
- ↑ „Бывшего российского заключенного, воевавшего в ЧВК и сдавшегося ВСУ, убили как «предателя» —похоже, после возвращения из плена. А потом опубликовали видео внесудебной казни Пригожин назвал его «прекрасной режиссерской работой»“ (ру). Медуза. 2022-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр.
- ↑ „"ЧВК Вагнера" казнила завербованного, перешедшего на сторону Украины“ (ру). Сибирь.Реалии. 2022-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр.
- ↑ „Пригожин попросил генпрокурора проверить версию о «причастности американских спецслужб» к убийству бывшего заключенного Евгения Нужина“. 2022-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-ноябр.
- ↑ „«Пытайте, издевайтесь, хоть горло перерезайте». Как Евгений Пригожин вербует заключенных“. историэс.медиа. 2022-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 14-ноябр.
- ↑ „В Петербурге появился «ЧВК Вагнер-центр» - Газета.Ру | Новости“ (ру). Газета. Ру. 2022-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-ноябр.
- ↑ „В Санкт-Петербурге открылся «ЧВК Вагнер Центр»“. Новая газета. Европа (2193-йил 10-декабр). 2022-йил 1-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-ноябр.
- ↑ „Пригожин рассказал о целях «ЧВК Вагнер Центра» в Петербурге“ (ру). РБК. 2023-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-ноябр.
- ↑ „Пригожин объявил, что выкупленный его структурами бизнес‑центр в Петербурге назовут «ЧВК Вагнер Центром»“ (ру). Медиазона. 2023-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-ноябр.
- ↑ „Пригожин рассказал, за что уважает генерала Суровикина: «Рожден, чтобы служить Родине»“. накануне.ру. Қаралди: 30-июн 2023-йил.
- ↑ „«Он был рожден, чтобы служить Родине» - Пригожин высказался о новом командующем войсками СВО Суровикине“. топwар.ру. Қаралди: 30-июн 2023-йил.
- ↑ „Уже посмотрели клип Шнурова про снег и мусор в Петербурге? Похоже, эта песня, как и критика Смольного в СМИ, — часть кампании против Беглова. Кто и зачем ее ведет?“. Медуза (2022-йил 17-январ). 2022-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 18-январ.
- ↑ „«Повар Путина» появился на прощании с Дарьей Дугиной со значком, похожим на медаль Героя России“. Агентство (2022-йил 23-август). 2023-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 23-август.
- ↑ „Сдача Красного Лимана становится политической проблемой“. Независимая газета (2022-йил 2-октябр). 2022-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-октябр.
- ↑ „Путин аллй боасц ҳе ‘интерферед’ ин У.С. мидтерм элеcтионс“. Wашингтон Пост. 2023-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 11-ноябр.
- ↑ „Жириновский на максималках Евгений Пригожин решил создать собственное «патриотическое консервативное движение», утверждают источники «Медузы». В будущем оно может превратиться в партию“. Медуза (2022-йил 15-ноябр). 2022-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-ноябр.
- ↑ „Как растет влияние Евгения Пригожина в России“. Настоящее время (телеканал) (2022-йил 1-ноябр). 2022-йил 20-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-ноябр.
- ↑ „Пригожин заявил, что вложил в предвыборную кампанию Беглова до 2 млрд рублей“ (ру). Коммерсантъ (2022-йил 22-ноябр). 2022-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 22-ноябр.
- ↑ „ЧВК "Вагнер" задержал подполковника российской армии и заставил извиниться. Что происходит?“. ББC Неwс Русская служба. 2023-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 5-июн.
- ↑ „«Война нужна была олигархам»: Пригожин рассказал в интервью о причинах СВО (ВИДЕО)“. Совершенно секретно (2023-йил 23-июн). 2023-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 27-июн.
- ↑ „РУССИАН ОФФЕНСИВЕ CАМПАИГН АССЕССМЕНТ, ЖУНЕ 23, 2023“ (энг). Институте студй оф wар (2023-йил 23-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Пригожин начал свой «мятеж» после того, как российская армия якобы нанесла удар по лагерю его наемников «Медуза» внимательно посмотрела видео с «последствиями удара» и уверена: это наверняка фейк“. Медуза (24 июня, 2023).
- ↑ „Пригожин назвал Шойгу «тварью» и пообещал «восстановить справедливость» в России (а также призвал всех желающих присоединяться).“. Медуза (23 июня, 2023).
- ↑ „Пригожин: «Это не военный переворот, а марш справедливости»“. Медуза (23 июня, 2023). 2023-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июн.
- ↑ „Пригожин объявил, что фактически собирается осуществить военный переворот в России, — назвав его «маршем справедливости»“. Медуза (23 июня, 2023). 2023-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июн.
- ↑ „«Нас 25 тысяч, и мы идем разбираться, почему в стране творится беспредел». Пригожин заявил, что собирается «восстановить справедливость» в России“. 2023-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июн.
- ↑ „ФСБ возбудила уголовное дело о призывах к вооруженному мятежу после заявлений Пригожина о его «марше справедливости» в России“. Медуза (23 июня, 2023). 2023-йил 23-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июн.
- ↑ „Путин назвал мятеж Пригожина «предательством» и «изменой»“ (ру). Медуза (2023-йил 24-июн). Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „«Президент глубоко ошибся. Никто не собирается по его требованию прийти с повинной». Пригожин ответил на выступление Путина“ (ру). Медуза (2023-йил 24-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Основатель «Вагнера» вступил в открытое противостояние с Кремлем: международная реакция“. Русская служба «Голоса Америки» (2023-йил 24-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Пригожин заявил, что «мы входим в Ростов». Этому нет доказательств“. Медуза (2023-йил 24-июн). Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „К Воронежу движется колонна военной техники“ (ру). Медуза (2023-йил 24-июн). Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Мятеж Пригожина. «ЧВК Вагнера» против Минобороны“ (ру). Медиазона (2023-йил 24-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Власти Липецкой области призвали местных жителей не покидать дома без необходимости и воздержаться от поездок“ (ру). Медиазона (2023-йил 24-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Пресс-служба Лукашенко заявила, что он провел переговоры с Пригожиным — и тот согласился остановить движение наемников“. Медуза (24 июня, 2023). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „«Мы разворачиваем свои колонны и уходим в обратном направлении в полевые лагеря согласно плану». Пригожин объявил о прекращении марша на Москву“. Медуза (24 июня, 2023). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-июн.
- ↑ „Песков заявил, что уголовное дело о военном мятеже закроют, а Пригожин «уйдёт» в Беларусь“. Медуза (2023-йил 24-июн). 2023-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 25-июн.
- ↑ „Бизнесмен Пригожин подтвердил родство с учёным Ефимом Пригожиным, который занимался урановыми разработками на Украине“. 2022-йил 7-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 27-октябр.
- ↑ „ЕС аннулировал санкции против матери Евгения Пригожина — Новости — Мир — Коммерсантъ“. 2023-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-июн.
- ↑ 111,0 111,1 „Внук политрука | Путинизм“. 2023-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 22-июн.
- ↑ 112,0 112,1 112,2 112,3 „Деловой Петербург: Справочник «Кто есть кто»: Пригожин Евгений Викторович“. Деловой Петербург. 2022-йил 26-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 31-декабр.
- ↑ Татьяна Прогацкая. „«ДП» изучил, кто и сколько зарабатывает на строительстве «энергетических» пирамид“. Деловой Петербург. Қаралди: 2017-йил 21-июн.[сайт ишламайди]
- ↑ 114,0 114,1 „Оффиcиал Жоурнал оф тҳе Эуропеан Унион“. 2022-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-июн.
- ↑ „Пригожин сообщил, что его сын состоит в ЧВК «Вагнер»“. Газета.ру (2022-йил 23-сентябр). 2022-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-октябр.
- ↑ „Ресторатор Пригожин знает все об индрагузиках“. www.дп.ру. 2020-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 18-июн.
- ↑ Мария Истомина, Наталья Кондрашова. „ФАС признала связанные с Пригожиным компании картелем“. РБК (2017-йил 22-май). 2017-йил 22-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 1-апрел.
- ↑ „ФАС России пресекла картельный сговор на торгах Минобороны“. Федеральная антимонопольная служба (2017-йил 22-май). 2017-йил 30-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Определение об отказе в возбуждении дела об административном правонарушении от 8 ноября 2017 — Правовые акты ФАС“. солутионс.фас.гов.ру. 2017-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 12-ноябр.
- ↑ „50 миллиардов рублей на поставки школьных обедов поделили шесть компаний. Пять из них связывают с Евгением Пригожиным“. Медуза (2017-йил 15-июн). 2017-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ Анна Пушкарская. „Вершители судебного“. Газета «Коммерсантъ» (2018-йил 26-декабр), с. 1. 2019-йил 14-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-январ.
- ↑ „Компании «повара Путина» выиграли госконтракты на 209 млрд рублей“. Радио Свобода (2019-йил 26-феврал). 2020-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 26-август.
- ↑ „ОCCРП признал Евгения Пригожина "коррупционером года" – ДW – 30. Декабр 2022“ (ру). дw.cом. 2023-йил 18-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-январ.
- ↑ „Нелюбимые темы Евгения Пригожина“ (2016-йил 1-июн). 2016-йил 9-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Евгений Пригожин встречает Барбру Стрейзанд“. Ведомости (2016-йил 5-июн). 2016-йил 9-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Миллиардер Пригожин отказался от исков к «Яндексу“. Медуза (2016-йил 17-август). 2016-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „«Яндекс» убрал из выдачи ссылки на расследования о «поваре Путина» Пригожине“. ДW (2022-йил 11-июл).
- ↑ „«Повар Путина» попытался зачистить «кухню»“ (ру). ГОЛОС АМЕРИКИ. 2023-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
- ↑ „Пригожин подал иск на Беллингcат* и владельца «Пикабу»“. РИА Новости (2022-йил 16-феврал). 2022-йил 12-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-август.
- ↑ „Российские бизнесмены любят судиться в Лондоне. Однако местные юристы больше не хотят с ними работать Пригожин пытался засудить Беллингcат за «клевету», но адвокаты отказались от его дела из-за репутационных рисков“. Медуза (2022-йил 2-август). 2023-йил 10-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 2-август.
- ↑ „Префектура ЮВАО выстроила диалог с родителями, обеспокоенными эпидемией в детских садах | Новости общэства“. мскгазета.ру. 2019-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-феврал.
- ↑ „От декабрьской вспышки кишечной инфекции в Москве пострадали 127 человек“ (ру). ТАСС. 2019-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-феврал.
- ↑ „Роспотребнадзор: Случаи дизентерии в детских садах Москвы были вызваны употреблением инфицированной пищи“ (ру). Эхо Москвы. 2019-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-феврал.
- ↑ 134,0 134,1 „Роспотребнадзор назвал причину заражения дизентерией в московских детсадах“ (ру). РИА Новости (20181230т2006+0300з). 2019-йил 12-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-феврал.
- ↑ „Центр «Досье»: новость про встречу Навального и Пригожина была фейком, в его подготовке участвовал сам Пригожин“. медуза.ио. 2019-йил 6-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 6-август.
- ↑ „Навальный объявил о закрытии ФБК. Вместо фонда создадут новую организацию“. ббc.cом. 2023-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июл 2023-йил.
- ↑ „Пригожин и Ковальчук попали под американские санкции“. Медуза (2016-йил 20-декабр). 2017-йил 17-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Ресторатор Пригожин прокомментировал введение против него санкций США“ (ру). РИА Новости (2016-йил 21-декабр). 2016-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „США ввели санкции против российского холдинга Cонcорд-Cатеринг“ (ру). РИА Новости (2017-йил 20-июн). 2017-йил 20-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-июн.
- ↑ „Минюст США предъявил обвинение 13 россиянам по делу о «вмешательстве в выборы»“. Руссиа Тодай (2018-йил 16-феврал). 2018-йил 16-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-феврал.
- ↑ „США ввели санкции против агентства ФАН, Мишкина и Чепиги“. РБК. 2018-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 3-январ.
- ↑ „Треасурй Таргец Руссиан Оперативес овер Элеcтион Интерференcе, Wорлд Анти-Допинг Агенcй Ҳаcкинг, анд Отҳер Малигн Аcтивитиэс | У. С. Департмент оф тҳе Треасурй“. ҳоме.треасурй.гов. 2018-йил 29-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 3-январ.
- ↑ „США ввели санкции против связанных с Пригожиным людей и компаний“ (ру). РБК. 2020-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-июл.
- ↑ „Cйбер-релатед Десигнатионс; Фореигн Интерференcе ин У.С. Элеcтион Десигнатионс; Украине-/Руссиа-релатед Десигнатионс“. www.треасурй.гов. 2020-йил 15-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-июл.
- ↑ „Минфин США ввел санкции против связанных с Пригожиным компаний, действовавших в ЦАР“. www.знак.cом. 2021-йил 30-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-сентябр.
- ↑ „Cоунcил Имплементинг Регулатион (ЭУ) 2020/1481 оф 14 Оcтобер 2020 имплементинг Артиcле 21 (2) оф Регулатион (ЭУ) 2016/44 cонcернинг рестриcтиве меасурес ин виэw оф тҳе ситуатион ин Либя“ (эн). Оффиcиал Жоурнал оф тҳе Эуропеан Унион (15.10.20). — „Евгений Викторович Пригозҳин ис а Руссиан бусинессман wитҳ cлосе линкс, инcлудинг финанcиаллй, то тҳе привате милитарй cомпанй Wагнер Гроуп. Ин тҳис wай, Пригозҳин ис энгагед ин анд провидинг суппорт фор Wагнер Гроуп’с аcтивитиэс ин Либя, wҳич тҳреатен тҳе cоунтрй’с пеаcе, стабилитй анд сеcуритй. Ин партиcулар, Wагнер Гроуп ис инволвед ин мултипле анд репеатед бреачес оф тҳе армс эмбарго ин Либя эстаблишед ин УНСCР 1970 (2011) анд транспосед ин артиcле 1 оф Деcисион (CФСП) 2015/1333, инcлудинг деливэрй оф армс ас wелл ас деплоймент оф мерcенариэс инто Либя ин суппорт оф тҳе Либя Натионал Армй. Wагнер Гроуп ҳас партиcипатед ин мултипле милитарй оператионс агаинст тҳе УН-эндорсед Говернмент оф Натионал Аccорд анд ҳас cонтрибутед то дамагинг тҳе стабилитй оф Либя анд ундермининг а пеаcефул проcесс.’“. 2021-йил 17-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 15-октябр.
- ↑ Деуцче Wелле (www.дw.cом). „Суд в Люксембурге отклонил апелляцию Пригожина на санкции ЕС | ДW | 1. Июн 2022“ (ру-РУ). ДW.CОМ. 2022-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-июн.
- ↑ 148,0 148,1 ТВ Раин Инc. „ФБР объявило награду в 250 тысяч долларов за информацию о бизнесмене Пригожине“. твраин.ру (2021-йил 26-феврал). 2021-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-феврал.
- ↑ „Федерал Буреау оф Инвестигатион“ (эн-ус). www.фби.гов. 2021-йил 3-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 26-феврал.
- ↑ „ФБР объявило в розыск Евгения Пригожина и назначило награду до $250 000 за информацию, которая приведет к его аресту“. cурренттиме.тв (2021-йил 26-феврал). 2021-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 9-март.
- ↑ „ФБР пообещало 250 тысяч долларов за информацию о Евгении Пригожине“. Медиазона (2021-йил 26-феврал). 2021-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 9-март.
- ↑ „ЕВГЕНИЙ ВИКТОРОВИCҲ ПРИГОЗҲИН“ (эн-ус). Федерал Буреау оф Инвестигатион. 2021-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 27-феврал.
- ↑ „Тҳе Диртй 33: меэт тҳе Руссиан cрониэс санcтионед бй Аустралиа“ (эн). Аустралиан Финанcиал Ревиэw (2022-йил 25-феврал). 2022-йил 29-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-август.
- ↑ „Блоомберг узнал о плане ЕС усилить давление на семьи олигархов из России“ (ру). РБК. 2023-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-март.
- ↑ „ФАCТ СҲЕЭТ: Тҳе Унитед Статес Cонтинуэс то Таргет Руссиан Олигарчс Энаблинг Путин’с Wар оф Чоиcе“ (эн-УС). Тҳе Wҳите Ҳоусе (2022-йил 3-март). — „Евгений Пригозҳин (Ҳис тҳреэ cомпаниэс, ҳис wифе, Полина, ҳис даугҳтер Любов, анд ҳис сон Павел),“. 2022-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-март.
- ↑ Неw Зеаланд Министрй оф Фореигн Аффаирс анд Траде. „Имплементатион оф травел банс он индивидуалс ассоcиатед wитҳ тҳе Руссиан инвасион оф Украине“ (эн-НЗ). Неw Зеаланд Министрй оф Фореигн Аффаирс анд Траде. 2022-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-декабр.
- ↑ „ЕС внес в санкционный список бизнесменов Пригожина и Курченко“ (ру). РБК. 2023-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-январ.
- ↑ „CОУНCИЛ ИМПЛЕМЕНТИНГ РЕГУЛАТИОН (ЭУ) 2022/658“. 2023-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 13-январ.
- ↑ Седдон, Мах. „Евгенй Пригозҳин wас пассенгер он cрашед плане, Руссиан оффиcиалс сай“. Финанcиал Тимес (2023-йил 23-август). Қаралди: 2023-йил 23-август.
- ↑ „Wагнер босс Пригозҳин киллед ин плане cраш ин Руссиа“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2023-йил 23-август). Қаралди: 2023-йил 23-август.
- ↑ Илья Фурсеев. „Песков ответил на информацию о присвоении «Героя России» Пригожину“. РБК (25 июня 2022). 2022-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6 августа 2022.
- ↑ Лилия Яппарова, Андрей Перцев, Алексей Славин. „Грубо говоря, мы начали войну. Как отправка ЧВК Вагнера на фронт помогла Пригожину наладить отношения с Путиным — и что такое «собянинский полк»“. Медуза (2022-йил 13-июл). 2022-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-август.
- ↑ Анна Павлова, Елизавета Нестерова. „«В первую очередь интересуют убийцы и разбойники — вам у нас понравится». Похоже, Евгений Пригожин лично вербует наемников в колониях“. Медиазона (2022-йил 6-август). 2022-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-август.
- ↑ „Глава ЧВК «Вагнер» рассказал, за что получил звания Героя России, ДНР и ЛНР“. 62.инфо (2023-йил 21-июн). 2023-йил 21-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 21-июн.
- ↑ „Указ Президента Российской Федерации от 22 мая 2014 года № 357 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»“. 2017-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 26-ноябр.
- ↑ 166,0 166,1 „Пригожин предложил стать посредником для урегулирования ситуации в Судане“ (ру). Интерфакс (2023-йил 20-апрел). 2023-йил 8-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 23-июн.
Ҳаволалар
| Викиомборда „Евгений Пригожин“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |

