Евграф Семёнович Саранчов (баъзан Саранчёв; (1850-йил 10-декабр – ?) – Россия императорлик армияси генерал-муҳандиси, Николаев муҳандислик академияси ва мактабининг бошлиғи. 1873-йилги Хива юриши, 1877—1878-йиллардаги рус-турк уруши ва Биринчи жаҳон уруши қатнашчиси.

Евграф Саранчов
Асл исми русча: Евграф Семёнович Саранчов
Таваллуди 1850-йил 22-декабр
Полтава губернияси, Россия империяси
Хизматдаги йиллари 1867—1917
Унвони муҳандис-генерал
Жанг/уруш Хива юриши (1873)
Россия-Туркия уруши (1877—1878)
Биринчи жаҳон уруши

Биографияси

1850-йил 10-декабрда Полтава губерниясининг меросхўр зодагонлари оиласида туғилган. Православ динига эътиқод қилган. 1867-йилда Петровск-Полтава ҳарбий гимназиясини тугатган[1].

1867-йил 27-октябрда Россия императорлик армиясига хизматга кирган. 1870-йилда Николаев муҳандислик мактабини тугатган, 1870-йил 21-июлда 3-захира муҳандислик баталёнига (1876-йилдан – 7-муҳандислик баталёни) тайинланган ҳолда сержант унвонидан иккинчи лейтенант даражасига кўтарилган. 1872-йилда Николаев муҳандислик академиясига ўқишга кирган. Ўша йили муҳандислик бўйича бош инспектор Тотлебеннинг буйруғи билан Хива экспедициясида қатнашиш учун Оренбург ҳарбий округи қўмондонлигига юборилган[1].

Генерал Верёвкиннинг Оренбург отрядининг хиваликларга қарши барча ҳарбий ҳаракатларида қатнашган. 1873-йил 28-майда Хивага борган разведка пайтида ўнг қўлидан ярадор бўлади. Хива юриши давридаги ҳарбий хизматлари учун қилич ва камон билан биргаликда 3-даражали Авлиё Станислав ордени, қилич ва камон билан биргаликда 3-даражали Авлиё Анна ордени билан тақдирланган. Кампания якунлангач академияга қайтган. 1875-йил 20-июлда лейтенант лавозимига, 1875-йил 1-декабрда эса штаб капитанлигига кўтарилган. 1876-йилда академияни 1-тоифали даража билан тамомлаган ва ҳарбий муҳандис бўлишдан бош тортиб, 7-муҳандислик баталёнига қайтиб, у ерда 3-рота командири этиб тайинланган[1].

3-рота бошчилигида 1877—1878-йиллардаги рус-турк урушида қатнашган. 1877-йилги юриш бошида Никопол қал’асини қамал қилиш учун Олта дарёсининг қуйилиш жойида қамал ва дала батареялари жойлаштирилган. 14—15-июл кунлари Зимница ва Батинда рус қўшинларининг Дунай орқали ўтишини таъминлаган. Ноябр ойининг ўрталарида корпус қўшинлари эгаллаб турган позицияларни мустаҳкамлаш учун 12-армия корпуси штаб бошлиғи ихтиёрига бир кампания билан юборилган. 1877-йил 30-ноябрда Мечка ва Трестеник жангида қатнашган. 1878-йил 8-февралда турклар томонидан қўйилган миналарни зарарсизлантириш учун кампания билан Русчук қал’асига кирган. Ҳарбий хизматлари учун 1877-йил 7-ноябрда капитан унвонига кўтарилган ҳамда қилич ва камон билан биргаликда 4-даражали Авлиё Владимир ордени ва қилич билан биргаликдаги 2-даражали Авлиё Станислав ордени билан тақдирланган[1][2].

Уруш тугаганидан кейин Болгарияда Россия императорлик комиссари княз Дондуков-Корсаков ихтиёрида қолган. 1878-йилда Болгария Земство армиясининг сапёр ва ҳарбий муҳандислик бўлинмалари бошлиғи, 1879-йил июлдан эса Болгария армиясининг сапёр ва ҳарбий муҳандислик бўлинмалари бошлиғи этиб тайинландиган. Бу лавозимни 1882-йил 15-апрелгача эгаллаб, кейин Россияга қайтган[1]. 1879-йил 5-ноябрдан 1882-йил 16-июлгача Россия армияси таркибидан чиқарилиши билан Болгария хизматида расмий рўйхатга олинган.

1914-йил 9-майда у оилавий сабабларга кўра хизматдан бўшатилган. Биринчи жаҳон уруши бошланганидан кейин давлат милициясида хизматга қайтган. 1914-йил 11-октябрда 1917-йил охиригача бошқарган 3-милиция корпуси қўмондони этиб тайинланган. 1915-йил 18-декабрда „аъло ва ғайратли хизмати ва ҳозирги уруш шароитларидан келиб чиққан алоҳида меҳнатлари учун“ у Авлиё Александр Невский ордени билан тақдирланган. 1917-йил 5-декабрда хизматдан бўшатилган.

„Военний сборник“ ва „Инженерний журнал“ журналларининг ходими бўлиб, муҳандислик ва сапёр ишларига оид мақолаларни бир неча бор нашр этган. Шунингдек, Хива юришида қатнашганлиги ҳақидаги эсдаликларни „Инженерний журнал“ журналида эълон қилган, кейинчалик улар алоҳида нашр сифатида ҳам чоп этилган[1] .

Уйланган ва икки фарзанди бўлган[3].

Мукофотлари

Россия мукофотлари[4]:

  • қилич ва камон билан биргаликдаги 3-даражали Авлиё Станислав ордени (1873);
  • қилич ва камон билан биргаликдаги 3-даражали Авлиё Анна ордени (1874);
  • қилич билан биргаликда 2-даражали Авлиё Станислав ордени (1877);
  • Авлиё Владимир ордени, 4-даражали қилич ва камон билан (1879);
  • 2-даражали Авлиё Анна ордени (1881);
  • 3-даражали Авлиё Владимир ордени (1888);
  • 1-даражали Авлиё Станислав ордени (1897-йил 6-декабр);
  • 1-даражали Авлиё Анна ордени (1904-йил 6-декабр);
  • 2-даражали Авлиё Владимир ордени (1906-йил 20-сентябр);
  • Оқ бургут ордени (1911-йил 6 декабр);
  • „Ажойиб ғайратли хизмат фаолияти учун“ катта миннатдорчилик[5];
  • Авлиё Александр Невский ордени (1915-йил 18-декабр).

Шунингдек, хорижий мукофотлари[1][3]:

  • 1-даражали Ҳарбий хизматлари учун ордени (Болгария);
  • Фахрий легион ордени, қўмондонлик хочи (Франсия, 1903);
  • Авлиёлар Маврикий ва Лазар ордени, Буюк офицер хочи (Италия, 1903).

Адабиётлар

  • Волков С. В., д.и.н.. Генералитет Российской империи: энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра И до Николая ИИ. М.: Центрполиграф, 2009. ИСБН 9785952441675. 
  • Разведчик : журнал. — 1906. — 21 3 (№ 804). — С. 225.
  • Ромашкевич А. Д.. Материалы к истории Петровского Полтавского кадетского корпуса с 1-го октября 1909 г. по 1-е октября 1910 г. Год седьмой, Полтава, 1910 — 117—119-бет. 
  • Саранчов Е. С.. Хивинская экспедиция 1873 года : Записки очевидца сапера Е. Саранчова. СПб.: тип. Ф. Сущинского, 1874. 
  • Саранчов Е. С.. По поводу проекта «Наставления для действия в бою отрядов из всех родов оружия», издания 1901 года. СПб.: тип. Гл. упр. уделов, 1901. 

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Ромашкевич 1910.
  2. ↑ Разведчик 1906.
  3. ↑ 3,0 3,1 Список генералам по старшинству. Составлен по 1 июля 1906 года. СПб.: Военная типография (в здании Главного штаба), 1906 — 320-бет. 
  4. ↑ Список генералам по старшинству. Составлен по 15 апреля 1914 года. Пг.: Военная типография (в здании Главного штаба), 1917 — 77-бет. 
  5. ↑ Высочайший приказ по военному ведомству от 9 мая 1914 года // Сборник высочайших приказов за май-июль 1914 года. — С. 4.