Yevropa ayollari

Европа аёлларининг эволюцияси ва тарихи Европанинг эволюцияси ва тарихига то'г'ри келади. Катализатор ма'лумотларига ко'ра, 2010-йилда Европа Иттифоқи аҳолисининг 51,2 фоизи аёллардан иборат (2011-йил январ ойида Европа Иттифоқи аҳолиси 502 122 750 киши эди).
Тарих
Майкл Скоттнинг со'зларига ко'ра, о'зининг "Қадимги Юнонистонда аёлларнинг юксалиши" (Бугунги кун тарихи) мақоласида "аёлларнинг о'рни" ва уларнинг Қадимги Юнонистондаги ютуқлари Фукидид томонидан ушбу иқтибосда энг яхши тасвирланган: бу энг катта шон-шараф [аёллар учун] мақтовда ҳам, маломатда ҳам, одамлар орасида энг кам гапириладиган нарсадир[1].
Беларусиядаги аёлларнинг замонавий хусусиятлари Беларус тарихида содир бо'лган воқеалардан, хусусан, "ХВИ аср охирида аёллар учун тенг ҳуқуқлар концепсияси биринчи марта ишлаб чиқилган ва асослантирилган" пайтдан келиб чиққан. 1588-йилги Буюк Герцоглик Хартияси - Беларус тарихидаги энг муҳим ҳуқуқий ҳужжатлардан бири - қонун остида Беларус аёлларининг қадр-қимматини ҳимоя қилди. Беларусиядаги аёллар ва уларнинг Беларус жамиятига қо'шган ҳиссаси ҳар йили 8-март Халқаро хотин-қизлар кунида нишонланади[2].
1919-йилда немис сиёсатида овоз бериш ҳуқуқига эга бо'лгач, немис аёллари одатда фақат немис эркаклари томонидан бажариладиган лавозимларни эгаллашда фаол рол о'йнай бошладилар. Иккинчи Жаҳон уруши тугагандан со'нг, улар Трüммерфрауэн ёки " харобалар аёллари" деб номландилар, чунки улар "ярадорларга, о'ликларга ко'милган, қутқарилганларга" г'амхо'рлик қилганлар ва "урушни қайта тиклашдаги ог'ир ишда қатнашганлар.

Ан'анавий роллар
Албан аёллари консерватив[3] ва патриархал жамиятда яшайдилар. Бундай ан'анавий жамиятда Албания аёллари "эркакларнинг устунлиги" га ишонадиган жамоаларда бо'йсунувчи ролларга эга[4]. Ан'анавий хулқ-атвор кодекси Леке Дукагжинининг 500 йиллик Канунига асосланиб, албан аёлларининг асосий роли болаларга г'амхо'рлик қилиш ва уй ишларини бажаришдир[3].
Ан'анавий арман маданияти ва жамиятининг патриархал табиати туфайли[5] Арманистонда аёллар ко'пинча фазилатли ва итоаткор бо'лишлари, турмуш қургунларича о'зларининг бокиралигини сақлашлари ва биринчи навбатда уй ишларини бажаришлари керак.
Озарбайжондаги ан'анавий ижтимоий ме'ёрлар ва мамлакатнинг қишлоқ ҳудудларидаги иқтисодий ривожланишнинг орқада қолаётгани аёлларнинг иқтисодиётдаги ролини чеклашда давом этмоқда ва аёллар гендер камситишлари туфайли о'з қонуний ҳуқуқларини амалга оширишда қийналаётгани ҳақида хабарлар бор[6].
Чехия Республикасидаги ҳозирги аёлларнинг тарихи, хусусиятлари, эволюцияси ва насл -насаби Чехия Республикаси деб номланувчи мамлакат ташкил этилишидан ко'п асрлар олдин кузатилиши мумкин. Улар асосан қишлоқ хо'жалигига асосланган иқтисодиётга эга бо'лган ота-боболари славян ко'чманчиларидан келиб чиққан[7].
Италиянинг ба'зи қисмларида аёллар ҳали ҳам оддий уй бекаси ва оналар сифатида стереотипларга эга бо'либ, бу Европа Иттифоқидаги о'ртача аёллар ишсизлигидан юқори эканлигида ҳам намоён бо'лади[8].
Черногория аёлларининг дастлабки тавсифи Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасининг 1880-йил 5-ноябрдаги рукнидан олинган бо'либ, унда газета "Черногория аёли дала ишларида эркак билан тенг меҳнат улушини олади ва у ҳамма нарсани қилади" отда саёҳат қилиш ва ҳайвонларнинг бошқа транспорт турларига нисбатан айтилган. Газета яна уларни ип йигириш билан шуг'улланади, деб та'рифлаган[9].
Швейсария ан'аналари, шунингдек, аёлларни оталари ва эрларининг ҳокимияти остига қо'яди[2].
Гендер тенглигини тарг'иб қилиш
Қонуний равишда, Андоррадаги аёллар Андорра Князлиги қонунлари остида тенг ҳуқуқларга эга. Андорра аёлларга қонуний ҳуқуқларни беришда суст эди: аёлларнинг сайлов ҳуқуқига фақат 1970-йилда эришилган[10] Бироқ, со'нгги йилларда аёллар сезиларли даражада ривожланди. Сиёсий жиҳатдан Андорра аёллари 2011-йилги парламент сайловларида 15 ўринни қўлга киритдилар; шу сабабли, Андорра Европада биринчи ва халқаро миқёсда "ко'пчилик аёллар қонун чиқарувчи органини" сайлаган иккинчи давлат бо'лди.
Озарбайжонда аёллар эркаклар билан бир хил қонуний ҳуқуқлардан фойдаланадилар; аммо, ижтимоий камситиш муаммо бо`либ келмоқда[6]. Хорватияда гендер тенглиги Хорватия Конституциясининг 3-моддасининг бир қисмидир. Гендер тенглиги бо'йича Омбудсман ва Гендер тенглиги идораси 2003-йилдан бери мавжуд[11]. Чехия Республикаси тарихида бахмал инқилоби деб номланувчи даврдан со'нг, ко'плаб аёллар то'ла вақтли иш билан банд бо'лган ва айни пайтда уй бекаси сифатида о'з мас'улиятига э'тибор қаратиб, о'зларига "юқори" Чехия жамиятида шахсий самарадорлик ва мустақиллик ҳисси"[12].
Финландиялик аёллар эркаклар орасида "юқори даражадаги тенглик" ва "ан'анавий хушмуомалалик" дан баҳраманд бо'лишади[13]. 1906-йилда Финландия аёллари Европада сайлов ҳуқуқига эга бо'лган биринчи аёллар бо'лди. Финландияда Финландия жамиятида, академикларда, бизнес соҳасида[14] ва Финландия ҳукуматида таниқли лавозимларни эгаллаган ко'плаб аёллар бор. Финландия сиёсатидаги қудратли аёлларга мисол сифатида мамлакатнинг биринчи аёл президенти бо'лган Таря Ҳалоненни келтириш мумкин (у президент бо'лгунга қадар Финландия ташқи ишлар вазири бо'лган).
Бугунги кундадаги тақдиқотларга ко`ра дунёдаги бахтли аёллар Голландияда яшаш аниқланган[15].
Испания тарихида "қироличалар ва олийжаноб аёллар" сифатида машҳур бо'лишдан ташқари, испан аёллари ҳозирги Испания аёллари сифатида "белгиланган феминистик қо'зг'олонсиз" о'зларининг ролини о'рнатишда ҳам устунлик қилишди[2].
Иш жойидаги аёллар

Белгия аёллари авлоддан-авлодга келиб, "касбий гендер тафовути" деб аталадиган нарсани ёпишга қодир. Ёш авлодларда бу аёллар учун "хизмат ко'рсатиш соҳасида то'лиқ бо'лмаган иш вақти" мавжудлигининг ко'пайиши билан бог'лиқ. 1999-йилда белгиялик аёлнинг о'ртача маоши белгиялик эркакнинг маошининг 91 фоизини ташкил қилган. Белгиялик аёллар ярим кунлик иш билан шуг'улланмасалар ҳам, аёл ва эркак шериклар о'ртасидаги келишувга қараб, "ко'проқ уй ишларини бажарадилар". [16].
Қишлоқ хо'жалигини ривожлантириш халқаро жамг'армаси (ИФАД) ма'лумотларига ко'ра, Босния ва Герцеговина аёллари Босния урушидан кейин (1992-1995) о'тишнинг учта турига та'сир ко'рсатди[17] хусусан: "урушдан тинчликка о'тиш", иқтисодий ва сиёсий эркинликка о'тиш. Олинган оқибатларга қуйидагилар киради: уларнинг жамоатчилик ва ижтимоий мавқеини пасайтириш, чунки уларнинг асосий э'тибори о'з уйларида "уй вазифаларини бажариш". Ба'зи Босния ва Герцеговиниялик аёллар иш қидириш учун мамлакат ташқарисига саёҳат қилишни афзал ко'рдилар. Ижтимоий қатламлар орасида энг заиф аёллар қишлоқ аёлларидир. Улар та'лим даражаси пастлиги ва ан'аналарга мойиллиги туфайли "ко'проқ маргиналлашган" ва улар эркакларга "эр ва бошқа мулкларнинг асосий эгалари" сифатида таянадилар. Улар, шунингдек, "ер, о'қитиш, замонавий қишлоқ хо'жалиги техникаси, молия ва ускуналардан фойдаланиш имконияти чекланган", шунинг учун кам маош оладилар[18].
Нидерландиядаги аёллар ҳали ҳам аёллар сифатида дуч келадиган номутаносиблик ва адолацизликларни қандай яхшилаш ҳақида очиқ муҳокама қилишмоқда; айниқса, хотин-қизларнинг то'ла вақтли иш билан бандлиги пастлиги сиёсий масаладир[19]. 2012-йилда иш билан банд аёлларнинг 76,9 фоизи ярим кунлик иш кунида ишлаган, бу Европа Иттифоқидаги о'ртача 32,1 фоиздан анча юқори[20].
1990-йилларнинг бошларига келиб, Португалиянинг ко'плаб аёллари профессионал бо'лишди, жумладан, шифокорлар ва адвокатлар, ко'пчилик офис ходимлари ва фабрика ишчиларидан сакраш[21].
Ҳозирги вақтда ко'плаб испаниялик аёллар уй бекаси сифатидаги одатий мақомини тарк этиб, бизнес, касблар, сиёсат ва ҳарбий соҳаларда фаол бо'лишди[2].
Абхазия аёллари тадбиркорлик соҳасида ва о'з мамлакатларида аёллар учун ташкилотлар ташкил этиш билан бог'лиқ фаолиятда фаолроқ[22].
Европа транспорт ходимлари ўртасида ўтказилган сўровга асосланиб, 2019-йилги Иш жойидаги аёлларга нисбатан зўравонлик ҳисоботи бутун Европа бўйлаб иш жойларида аёлларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари юқори эканлигини кўрсатади. Сўралган аёлларнинг 25 фоизи аёлларга нисбатан зўравонлик транспорт соҳасида тез-тез учраб турадиган ҳодиса эканлигини, 26 фоизи эса безорилик транспорт соҳасида “ишнинг бир қисми” деб ҳисобланишини айтди[23].
Европа даражасида аёлларнинг 67 фоизи иш билан банд, эркаклар эса 79 фоизни ташкил этади, бу эса 12 фоизлик гендер тафовутини билдиради. Транспорт ишчи кучининг атиги 22 фоизини аёллар ташкил этади, уларнинг аксарияти маъмурий ишларда, 5 фоиздан камроғи эса учувчи, денгизчи, трек ёки поэзд ҳайдовчиси сифатида ишлайди. Мисол учун, Андалусияда аёллар қуруқликдаги транспорт ишчи кучининг тахминан 17% ни ташкил қилади[23][24][25].
Та'лим
Та'лим соҳасида Италиядаги аёллар юқори натижаларга эришадилар ва асосан о'рта ва олий та'лимда устунлик қиладилар[26]. Италия иқтисодий мо'жизасидан бери Италияда аёлларнинг саводхонлиги ва университетга обуна бо'лиш даражаси кескин о'сди[26]. Италиядаги аёллар 98% саводхонлик даражасига эга, асосий ма'лумотга эга ва ко'пинча университетга борадилар[26]. Италия университети битирувчиларининг 60% аёллардир ва аёллар барча академик фанлар, жумладан, математика, ахборот технологиялари ва одатда эркаклар томонидан банд бўлган бошқа технологик соҳаларда аъло даражада намоён бўлади[26].
Бизнес
Аёллар венчур молиялаштиришда умуман кам ифодаланган[27]. Аёллар тадбиркорлик билан шуғулланаётганда маблағ йиғишда анча қийналади[28]. 2021-йилда тадбиркор аёллар венчур капитали молиялаштиришнинг атиги 1 фоизини олди. Таққослаш учун, 2021-йилда Қо'шма Штатлардаги тадбиркор аёллар жами венчур капиталининг 2 фоизини олди, бу 2016-йилдан бери энг кичик улушдир[29][30].
Франсия тадқиқотларига ко'ра, тадбиркор аёлларнинг 10 фоизи банклардан молиявий ёрдам со'рашади, бу эркак тадбиркорларга қараганда учдан бир қисмга камроқдир. Энтерприсе Иреланд, Испанияда саноат технологияларини ривожлантириш маркази ва Бпифранcе каби миллий са'й-ҳаракатлар аёлларга қарашли корхоналар учун дастлабки босқичларда пул беради, аммо фирма кенгайган сари бу маблаг'лар сақланиб қолишига кафолат ё'қ[31].
Европа венчур капитали ва аёлларга ё'налтирилган бошқа хусусий инвестициялар улуши бо'йича бошқа халқаро минтақалардан орқада қолишда давом этмоқда. Европада стартап-тадбиркор аёллар кам учрайди. Европа аёллари ўртасида тадбиркорлик фаоллиги даражаси паст бўлиб, 5,7 фоизни ташкил этади, бу эса глобал ўртача 11 фоизни ташкил этади[32]. Аҳолининг ярмидан ко'пини ташкил этишига қарамай, аёллар барча тадбиркорларнинг учдан биридан камини ташкил қилади. Аёллар томонидан асос солинган корхоналар эркак ҳамкасбларининг венчур капиталининг ярмидан камрог'ига эга бо'лсалар ҳам, ҳар бир эвро сармоя қилинган даромадни икки баравар оширадилар[29][33][34].
Корхоналарнинг юқори қисмидаги хилма-хиллик молиявий ко'рсаткичларни ҳам оширади. Кенгашларида аёллар иштироки юқори бо'лган корхоналар рақибларидан 28% га, гендер хилма-хил бошқарув гуруҳлари бо'лган фирмалар эса 25% га устунлик қилади[27][35][36].
2021-йилда Европа аёллар томонидан асос солинган фирмалардан ИПО, сотиб олиш ёки сотиб олиш бо'йича рекорд миқдордаги муваффақиятли чиқишларга эга бо'лди[37].
Жинсий зо'равонлик
Ҳозирги вақтда Андорра аёллари дуч келадиган муаммолар орасида уларга нисбатан зо'равонликнинг мавжудлиги, аёллар билан бог'лиқ муаммолар билан шуг'улланадиган ҳукумат идораларининг ё'қлиги ва Андорра ҳукумати томонидан бошқариладиган калтакланган аёллар учун бошпаналарнинг ё'қлиги бор[38].
Арманистон аборт қилиш жиддий муаммо бо`либ келмоқда[39][40][41][42].
Украина аҳолисининг 45 фоизга яқини (45 миллион[43]) зо'равонликдан (жисмоний, жинсий ёки руҳий) азият чекаётганини аёллар ташкил қилади[44].
Манбалар
- ↑ Сcотт, Мичаэл. Тҳе Рисе оф Wомен ин Анcиэнт Греэcе, Ҳисторй Тодай, Волуме: 59 Иссуэ: 11 2009
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Франcе, эверйcултуре.cом
- ↑ 3,0 3,1 Билефскй, Дан. „Албаниан Cустом Фадес: Wоман ас Фамилй Ман“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (25-июн 2008-йил). Қаралди: 27-октабр 2013-йил.
- ↑ Элсиэ. „Албаниа“. Адвамег, Инc.. Қаралди: 27-октабр 2013-йил.
- ↑ Итано, Ниcоле. Қуота Лаw Пуц Море Wомен ин Армениа'с Элеcтион. WеНеwс. Май 10, 2007.
- ↑ 6,0 6,1 Cоунтрй Репорц он Ҳуман Ригҳц Праcтиcес: Азербаижан (2011). Унитед Статес Буреау оф Демоcраcй, Ҳуман Ригҳц, анд Лабор (2011). Тҳис артиcле инcорпоратес техт фром тҳис соурcе, wҳич ис ин тҳе публиc домаин.
- ↑ „Cзеч Републиc - ҲИСТОРЙ“. Монгабай.cом. Қаралди: 6-ноябр 2013-йил.
- ↑ „Wҳй Италй'с wомен аре оут оф wорк“ (9-апрел 2008-йил).
- ↑ „ТҲЕ WОМЕН ОФ МОНТЕНЕГРО.“. Cорреспонденcе оф тҳе Лондон Стандард. Тҳе Неw Ёрк Тимес. Қаралди: 18-ноябр 2013-йил. (абстраcт)
- ↑ „Тимелине: Андорра“ (2011-йил 9-ноябр).
- ↑ Cроатиан Парлиамент (14-июл 2003-йил). „Закон о равноправности сполова“. Народне новине (хорват). № 116/2003.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ Фербер, Марианне А.; Раабе, Пҳйллис Ҳуттон (2003). „Wомен ин тҳе Cзеч Републиc: Феминисм, Cзеч Стйле“. Интернатионал Жоурнал оф Политиcс, Cултуре, анд Соcиэтй. 16-жилд, № 3. 407–430-бет. дои:10.1023/А:1022308512580. ЖСТОР 20020174.
- ↑ Алҳо, Олли. А гуиде то Финниш cустомс анд маннерс, Новембер 2002/Марч 2010
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедWБC франcе - ↑ Wард. „Ҳоw Дутч wомен гот то бе тҳе ҳаппиэст ин тҳе wорлд“. Маcлеанс (19-август 2011-йил). 2019-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-август.
- ↑ Де Ланной, Жеан анд Рубен А. Ломбаэрт. „Белгиум“. Адвамег, Инc.. Қаралди: 26-октабр 2013-йил.
- ↑ Ин пост-cонфлиcт Босниа анд Ҳерзеговина, wомен аре а дривинг форcе фор чанге, ИФАД
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедИФАД - ↑ „Wомен'с лабоур форcе партиcипатион - Гендер эқуалитй - Говернмент.нл“ (2011-йил 13-декабр).
- ↑ „Гендер эқуалитй“.
- ↑ „Португал-Wомен (дата ас оф 1993)“. Монгабай.cом. Қаралди: 3-ноябр 2013-йил.
- ↑ Абкҳазиа’с Wомен Ламент Ундер-Репресентатион, Институте фор Wар анд Пеаcе Репортинг, Марч 18, 2011, унҳcр.орг (аccессед он Май 1, 2011)
- ↑ 23,0 23,1 „Боостинг транспорт солутионс фор wомен ин Спаин“ (эн). Эуропеан Инвестмент Банк. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Гендер эқуалитй ин тҳе wоркплаcе: Ҳоw то буилд он реcент прогресс то реач труэ паритй“ (эн). эвенц.эураcтив.cом. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Wомен'с ситуатион ин тҳе лабоур маркет“. Эуропеан Cоммиссион.
- ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 „Гуиде то Италй | Италиан Этиқуэтте, Cустомс & Cултуре“. 2021-йил 16-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 1-июл.
- ↑ 27,0 27,1 „Ҳоw wе гот ҳере анд ҳоw wе гет оут: А Қ&А wитҳ вентуре cапиталист Мелисса Брадлей он тҳе Блаcк фундинг гап“ (эн). Фортуне. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ Пардес, Ариэлле. „Ин а Баннер Еар фор ВC, Wомен Стилл Струггле то Гет Фундинг“ (эн-УС). Wиред. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ 29,0 29,1 „Инвестмент ин wомен энтрепренеурс деливерс ҳигҳер ретурнс“ (эн). Эуропеан Инвестмент Банк. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ Биттнер, Ашлей; Лау, Бригетте. „Wомен-Лед Стартупс Реcеивед Жуст 2.3% оф ВC Фундинг ин 2020“. Ҳарвард Бусинесс Ревиэw (2021-йил 25-феврал). Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Гендер Смарт Финанcинг Инвестинг Ин & Wитҳ Wомен: Оппортунитиэс фор Эуропе“.
- ↑ „Wҳй аре тҳере нот море фемале cо-фоундерс ин стартупс?“ (эн-ГБ). ЭИТ Урбан мобилитй (2021-йил 8-март). Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ Фатеми. „Тҳе Валуэ оф Инвестинг ин Фемале Фоундерс“ (эн). Форбес. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Wҳй Wомен-Оwнед Стартупс Аре а Беттер Бет“ (эн). БCГ Глобал (2020-йил 30-июл). Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Ҳоw диверситй, эқуитй, анд инcлусион (ДЕ&И) маттер | МcКинсей“. www.мcкинсей.cом. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ Страусс. „Море Эвиденcе Тҳат Cомпанй Диверситй Леадс То Беттер Профиц“ (эн). Форбес. Қаралди: 2022-йил 8-март.
- ↑ „Эуропеан Стартупс 2021: Тҳе Еар ин Нумберс“ (эн). Энтрепренеур. Қаралди: 2022-йил 8-март.[сайт ишламайди]
- ↑ „Андорра“. Фреэдом Ҳоусе (2012). 9-июн 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-ноябр 2013-йил.
- ↑ „Cонcернс овер Cауcасус гирл абортионс“. ББC Неwс.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 8-июн.
- ↑ Гендерcиде ин тҳе Cауcасус Тҳе Эcономист (Септембер 13, 2013)
- ↑ Жоҳн Бонгаарц (2013), Тҳе Имплементатион оф Преференcес фор Мале Оффспринг, Популатион анд Девелопмент Ревиэw, Волуме 39, Иссуэ 2, пагес 185–208, Жуне 2013
- ↑ Украине профиле, ББC Неwс
- ↑ Кйиванс жоин глобал раллй то энд виоленcе агаинст wомен, Кйив Пост (14 Фебруарй 2013)