Yoqub Chelebiy
Ёқуб Çэлеби (туркча: Якуп Çэлеби, тах. 1362-йилда туғилган — 1389-йил 28-июнда вафот этган) — Усмонийлар шаҳзодаси, султон Мурод И нинг ўғли.
| Ёқуб Челебий | |
|---|---|
| Туғилиши |
тах. 1362 Усмонли империяси |
| Вафоти |
1389-йил 28-июн Косово майдони, Бранкович округи (ҳозирги Косово ҳудудида) |
| Дафн этилган жой | |
| Турмуш ўртоғи |
Фüлане Хотун Палеологлар маликаси |
| Сулола | Усмонлилар |
| Отаси | Мурод И |
| Дини | Ислом, суннийлик |
Ҳаёти
Ёқуб ёшлигидан маъмурий ҳамда ҳарбий таълим олган. У жасорати, қаҳрамонлиги ва сахийлиги билан ном чиқарган. Отаси султон Мурод И нинг барча урушларида у билан бирга бўлган[1]. Ёқуб аскарлар ва халқ севган шахс бўлиб, жангчи сифатидаги маҳорати билан танилган шаҳзода эди. Айрим манбалар ҳатто отаси уни ўзининг тахт ворис этиб тайинлаганини ҳам даъво қилади[2].
Мурод И нинг ўғиллари Ёқуб ва Боязид отасининг сўнгги юриши бўлган Косово жангида яхши жанг қилган. Жанг давомида Ёқуб қўшиннинг чап қанотига бошчилик қилган ва серб шаҳзодаси Лазарнинг шиддатли ҳужумига учраган. Серб қўшини оғир аҳволга тушгач, Ёқуб уларни қувлаган. Шу пайтда унинг отаси Мурод И серб аскари томонидан ўлдирилган. Султон Муроднинг қотили турли манбаларда рицар Милоš Обилиć деб кўрсатилади. Султоннинг ўлимидан кейин тахт пошолар келишуви асосида Боязидга берилган[манба керак].
Вафоти ва мероси
Усмонийлар империясида тахт учун ворисликнинг қатъий тизими йўқ эди. Шу сабабли султон Боязид И укаси Ёқуб билан ўртасида содир бўладиган эҳтимолий фуқаролар урушининг олдини олиш мақсадида уни ўлдиришга қарор қилган. Ёқуб акаси Боязиднинг буйруғи билан бўғиб ўлдирилган[3]. Бундан олдинроқ уларнинг укаси Савcı Бей сабаб бўлган муваффақияциз қўзғолон ва ундан келиб чиққан фуқаролар уруши султон Боязиднинг укаси Ёқубни ўлдириш қарорига таъсир қилган бўлиши мумкин[манба керак].
Султон Боязид укасининг жасадини Бурсага олиб келиб, маросим ўтказиб уни дафн қилган. Изникдаги Ёқуб Челебий масжиди шимоли-ғарбида жойлашган қабрда ҳеч қандай битик йўқ. Ёқубнинг қабри Бурсадаги Ҳüдавендигар мақбарасига дафн қилинган. Изникда Ёқуб Челебий масжиди, Келесда эса Ёқуб Челебий мақбараси ва ҳаммоми бор. Бу мақбара ХИВ аср охирларида қурилган.
Ўрта аср каталон адабиётида муҳим ўрин тутадиган Ёқуб Челебий ҳақидаги ҳикоя („Ҳистòриа де Жаcоб Халабíн“) унинг саргузаштлари ва Косово жангида Боязид томонидан ўлдирилиши ҳақида ҳикоя қилади[4].
1989-йилги Югославиянинг „Косово жанги“ тарихий драмасида Челебийнинг ролини Марко Баćовиć ижро этган[5].
Оиласи
Ёқуб Челебийнинг икки аёли бўлган:
- Фüлане Хотун — Костендилли Константиннинг қизи. Унинг икки опаси Ёқубнинг отаси Мурод И ва ўгай акаси Боязид И га турмушга чиққан.
- Палеологлар маликаси — Византия императори Жоҳн В ва унинг рафиқаси Елена Кантакузинанинг қизи. 1386-йилда Ёқубга турмушга чиққан[6].
Манбалар
- ↑ „Якуп Çэлеби Кимдир?“. 2023-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 13-июн.
- ↑ Тайлан, Нермин. Сıрадışı Османлı Şэҳзаделери (тр). Эким Яйıнларı, 2015 — 29-бет. ИСБН 978-605-5476-56-4.
- ↑ Âşıк Паşазâде. Османоğулларıнıн Тариҳи: Тевâрîҳ-и Âл-и Осмâн. яй. ҳаз. Проф. Др. Кемал Явуз, Проф Др. М. А. Екта Сараç. İстанбул: Гöккуббе, 2010.
- ↑ Аноним. Якуб Çэлеби’нин Öйкüсü. çэв. Меҳмет Саит Şэнер. öнсöз ве нотлар. Жуан Cарлос Баё. İстанбул: İлетиşим, 2015.
- ↑ Фулл Cаст & Cреw оф тҳе Баттле оф Косово
- ↑ Северал оф Жоҳн В'с даугҳтерс анд гранддаугҳтерс марриэд Оттоман принcес: ҳис даугҳтер Мариа марриэд Мурад И, тwо море ҳис сонс Баезид И анд Якуб, wҳиле а фоуртҳ, Ирене, марриэд Ҳалил, Мурад’с ҳалф-бротҳер. Тwо гранддаугҳтерс, даугҳтерс оф Тҳеодоре анд Зампиа, марриэд а сон анд грандсон оф Баезид И, Сüлейман анд Мустафа.