2005-йил декабрида Гонконгда бўлиб ўтган намойишда норозилик билдираётган болалар ва ёшлар фаоллари
Грецияда 2023-йилда бўлиб ўтган намойишда Темпи темирйўл ҳалокати учун норозилик билдираётган талабалар

Ёшлар фаоллиги — бу 15–24 ёш оралиғидаги шахсларнинг жамоани ташкил этиш орқали ижтимоий ўзгаришларда иштирок этишидир[1]. Ёшлар фаоллиги сиёсий иштирок ва фаолликда ўзгаришларга олиб келди. Ёшлар фаоллигидаги муҳим ўзгаришлардан бири „муқобил фаоллик“ („Алтер-Аcтивисм“)нинг кучайиши бўлиб, у ёш фаоллар орасида шахсий ҳаётий тажрибалар ва ўзаро боғлиқликка урғу берилишига сабаб бўлди[2]. Ёш фаоллар иқлим ўзгариши, аборт ҳуқуқи ва қуролли зўравонлик каби кўплаб масалалар бўйича оммавий норозилик ҳаракатлари ва адвокацияда етакчи ролни ўз зиммаларига олишган[3].

Олдинги норозилик ва адвокация шаклларидан фарқли ўлароқ, бугунги замонавий ёшлар ҳаракатларининг кўпчилигида технология таянч устунига айланган[4]. Бир неча тадқиқотлар шуни кўрсатадики, интернетдан фойдаланиш ва онлайн маълумот излаш сиёсий иштирокга ижобий таъсир кўрсатади[5]. Тwиттер, Инстаграм ва ЁуТубе каби оммабоп иловалар 21-аср ёш фаоллари учун энг янги воситаларга айланди. Технология ва рақамли медиадан фойдаланиш ёшларнинг дунё бўйлаб фаолликка жалб этилиш услубини ўзгартирди, шунингдек, ёшлар медияда катта авлодларга қараганда фаолроқдирлар[6].

Умумий кўриниш

Ёшларнинг сиёсатдаги иштироки сўнгги 10 йил ичида ошиб бормоқда. Кўплаб ёшлар ўз жамоаларида ўзгаришлар қилиш учун тарғибот олиб бориши мумкин бўлган ташвишга арзигулик ва ўз ҳуқуқларидан хабардор фуқаролардир[7]. „Ёшлар“ тушунчаси эластик тоифадир; унинг қачон бошланиши ва тугаши маданий контекстларга қараб фарқ қилади, бироқ у кўпинча инсон ҳаётидаги жуда алоҳида босқич бўлиб, унга тегишли муайян масалалар ёки сиёсий қарорлар жуда долзарб бўлади. Буларга сиёсат, таълим, соғлиқни сақлаш ва ижтимоий масалалар кириши мумкин[8].

Социосиёсий ривожланиш — бу „ижтимоий ва сиёсий ҳаракатни қўллаб-қувватлайдиган билиш жараёнлари, кўникмалар, муносабатлар, дунёқарашлар ва ҳиссиётлар доирасини қамраб олувчи психологик жараён“дир (Уотц, Гриффит ва Абдул-Адил, 1999)[9].

СПД жараёни Wатц ва Фланаган томонидан янада аниқроқ таърифланиб, у ёшларнинг ижтимоий таҳлилига, дунёқарашига ва агентлик ҳиссига таъсир қилиши ҳамда уларнинг жамиятдаги иштирокига оид хулқ-атворига имкониятлар тузилмаларини ва кўмакни таъминлаши таъкидланган (2007)[10].

Ижтимоий фаоллик бугунги кунда ёшлар фаоллигининг устувор шакли бўлиб, бутун дунё бўйлаб миллионлаб ёшлар катталар томонидан ташкил этилган, маълумот билан таъминланган, бошқариладиган ва баҳоланадиган ижтимоий фаолликда иштирок этадилар. Таълим ислоҳоти, болалар ҳуқуқлари ва ҳукумат ислоҳоти каби кўплаб ташаббуслар ёшлардан шу тарзда иштирок этишни талаб қилади; бу кўпинча ёшлар овози деб аталади. Ёшлар кенгашлари бундай ташаббусларга мисол бўла олади[11].

Ёшлар бошқарадиган фаолликда ёшлар катталар бошчилигидаги ҳаракатнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи бўлишлари талаб қилинади. Сиэрра Cлуб мисолида, ёшлар ўз тенгдошларини ушбу ҳаракатга қўшилиш ва экологик ҳаракатда фаол бўлишга ундайдилар. Бу, шунингдек, ёшлар томонидан ташкил этилиб, кейинчалик улар катта бўлган кўплаб ташкилотларга ҳам тааллуқлидир, масалан, СЕАC ва Миллатлараро ёшлар ҳуқуқи асоциацияси[манба керак].

Ёшларнинг сиёсий фаоллиги кўзга ташланмаслиги мумкин, чунки ёшлар фаоллиги кўпинча мактаб ҳудудида ва катталар жамиятидан йироқда содир бўлади, бироқ ёшлар мактабларда ёшлар фаоллар гуруҳларини тузишда кўпинча қаршиликка дуч келадилар[12]. Давлат мактабларининг асосий манфаатдорлари сифатида ёшлар, шунингдек, талабалар бошчилигидаги мактаб ўзгариши ва таълим ислоҳоти учун талабалар фаоллиги ва талабалар иштироки орқали ҳам адвокация қилмоқдалар[13]. Мактаб ҳудудида ёки жамоат майдонида сиёсий суҳбат ва ҳаракатларда ёшларнинг иштирокини чеклаб турадиган тузилмавий тенгсизликлар мавжуд. Мактаб клублари расмий бўлиши учун катталар маслаҳатчисини талаб қилади, бу эса мактабдаги катталар ҳокимияти иерархияларини янада мустаҳкамлайди[12]. Баъзи ёшлар талабалар ҳукуматида иштирок эцалар, бошқалар эса талабалар иттифоқларини афзал кўрадилар, чунки улар талабаларга ҳақиқий овоз беради ва уни маъмуриятга етказади, талабалар ҳукуматлари эса мактаб тизимида ҳақиқий ўзгариш қилиш ваколатига эга эмас[12].

Технология

Ижтимоий тармоқлар ёш фаоллари учун ўз норозиликларини мамлакат бўйлаб, ҳаттоки бутун дунё бўйлаб тарқатиш воситасига айланди. Тwиттер, Фаcебоок, Инстаграм ва ҳаттоки Снапчат каби иловалар дунё ёшлари учун янги фаоллик даврини яратишга имкон берган кенг ижтимоий тармоқни ҳосил қилмоқда.

Манбалар

  1. ↑ „УН-Ёутҳ-Дефинитион“. усфcас.усфcа.эду. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  2. ↑ „Транснатионал Неw Формс оф Ёутҳ Аcтивисм“. усфcас.усфcа.эду. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  3. ↑ Росе, Стеве. „'Оур раге анд террор гиве ус поwер': wҳат дривес ёунг аcтивисц?“ (эн-ГБ). Тҳе Гуардиан (2019-йил 3-июн). Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  4. ↑ Гордон, Ҳава Р.; Тафт, Жессиcа К. (Деcембер 2011). "Ретҳинкинг Ёутҳ Политиcал Соcиализатион: Теэнаге Аcтивисц Талк Баcк" (эн). Ёутҳ & Соcиэтй 43 (4): 1499–1527. дои:10.1177/0044118Х10386087. ИССН 0044-118Х. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_ёутҳ-анд-соcиэтй_2011-12_43_4/паге/1498. 
  5. ↑ (ЭН) Cонструcтинг тҳе Висуал Онлине Политиcал Селф | Проcеэдингс оф тҳе 2016 CҲИ Cонференcе он Ҳуман Фаcторс ин Cомпутинг Сйстемс. дои:10.1145/2858036.2858160. 
  6. ↑ Валензуэла, Себастиáн (2013). "Унпаcкинг тҳе Усе оф Соcиал Медиа фор Протест Беҳавиор Тҳе Ролес оф Информатион, Опинион Эхпрессион, анд Аcтивисм". Америcан Беҳавиорал Сcиэнтист 57 (7): 920–942. дои:10.1177/0002764213479375. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_америcан-беҳавиорал-сcиэнтист_2013-07_57_7/паге/920. 
  7. ↑ Шеррод, Лонниэ Р. Ёутҳ аcтивисм: ан интернатионал энcйcлопедиа, Волуме 2. Греэнwоод Публишинг Гроуп, 2006. [паге неэдед]
  8. ↑ Ногуэра, Педро. Беёнд Ресистанcе! Ёутҳ Аcтивисм анд Cоммунитй Чанге: Неw Демоcратиc Поссибилитиэс фор Праcтиcе анд Полиcй фор Америcа'с Ёутҳ. CРC Пресс, 2006. [паге неэдед]
  9. ↑ Wатц, Р. Ж., Гриффитҳ, Д. М., & Абдул-Адил, Ж. (1999). Соcиополитиcал Девелопмент ас ан Антидоте фор Оппрессион—Тҳеорй анд Аcтион. Америcан Жоурнал оф Cоммунитй Псйчологй, 27(2), 255-271.
  10. ↑ Wатц, Р. Ж., & Фланаган, C. (2007). Пушинг тҳе энвелопе он ёутҳ cивиc энгагемент: А девелопментал анд либератион псйчологй перспеcтиве. Жоурнал оф Cоммунитй Псйчологй, 35(6), 779-792.
  11. ↑ Чаwла, Л. (2002) Гроwинг Уп ин ан Урбанизинг Wорлд. Парис/Лондон: Эартҳсcан/УНЕСCО Публишинг.[паге неэдед]
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 Гордон, Ҳ. (2010). Wе фигҳт то wин. Неw Брунсwиcк: Рутгерс Университй Пресс.
  13. ↑ Чеcкоwай, Б. & Гутиэррез, Л. (2006) "Ан интродуcтион, " ин Чеcкоwай & Гутиэррез (эдс) Ёутҳ Партиcипатион анд Cоммунитй Чанге. Неw Ёрк: Ҳаwтҳорне Пресс. п 3.

Ҳаволалар