Ziyosfera

Yostiqlar

Тўшакда ёстиқлар
Оддий ёстиқ

Ёстиқ — бу қулайлик, терапия ёки безак учун дам олиш ҳолатидаги тананинг таянчи ҳисобланади. Ёстиқлар кўплаб турлар мавжуд болиб, шу жумладан одамлар томонидан турли хил ўзгаришларда қўлланади. Ёстиқларнинг баъзи турларига ётиш ёстиқлари, тана ёстиқлари, декоратив ёстиқлар ва бошқалар киради[1]. Ухлашга ёрдам берадиган ёстиқлар бош ва бўйинни қўллаб-қувватловчи воситадур. Бошқа турдаги ёстиқлар ётган ёки ўтирганда танани қўллаб-қувватлаш учун мўлжалланган. Ухлаш вақтида қулайликни ошириш учун инсон танасионинг шакли ҳисобга олинадиган ёстиқлар ҳам мавжуд. Кўрпа-тўшаклар, сўриларда ёки стулларда ишлатиладиган декоратив ёстиқлар ҳам мавжуд[2][3].

Замонавий ғарбий маданиятда ёстиқлар оддий ёки нақшли мато конвертидан (ёстиқ сумкаси сифатида танилган) иборат бўлиб, унда юмшоқ синтафонлар мавжуд, одатда синтетикларни солиниши ва ўлчамлари, шакли стандартлаштирилган бўлади[4]. Ёстиқлар тарихан турли хил табиий материаллардан тайёрланган ва кўплаб миллатлар дунёда табиий материаллардан тайёрланган ёстиқлардан фойдаланиб келишмоқда.

Ёстиқ сўзи инглиз тилидан олинган бўлиб пилwе, қадимги инглиз пйле (қадимги олий немис пфулиwи га ўхшаш) ва лотин пулвинус маноларини англатади. Ёстиқ сўзининг биринчи маълум қўлланиши 12-асрдан олдин бўлган[5].

Тарихи

Шимпанзе қўлини ёстиқ сифатида ишлатади

Аниқ келиб чиқиши номаълум бўлса-да, ёстиқлар ўрнида қўлларидан фойдаланиш ҳайвонларда тарихдан олдинги даврга қадар ривожланган, энг қадимги мисоллар судралиб юрувчилар ва сутемизувчиларнинг бошларини ўзларига, бир-бирига бош ва бўйинни қўллаб-қувватлаш учун қўйган[6]. Одамлар ўз уяларида ёғоч ва тошдан ясалган жонсиз нарсаларни ёстиқ сифатида ишлатишни ривожлантирганлар[6]. Уйга айлантирилгандан сўнг, кўплаб ҳайвонлар бу мақсадда инсон қўли билан ясалган ёстиқ ва ёстиқлардан фойдаланишни, шунингдек, ўзларининг ва бошқа турларининг вакилларига дам олишни ўргандилар[6].

5-23 миллион йил олдин дарахтда яшовчи буюк маймунлар уйқуни яхшилаш учун уйқу платформаларини, шу жумладан ёғоч ёстиқларни қуришни бошладилар[7]. Махсус танланган темир ёстиқлар ёрдамида кечаси саккиз-тўққиз соатгача ухлайдиган шимпанзелар устида олиб борилган тадқиқотлар натижасига кўра, мустаҳкам ёстиқлар катта маймунларга тунги йиртқичлар томонидан овланишдан сақлаб қолган, ухлаб ётганида дарахтлардан йиқилиб тушмасликка ёрдам берган[7]. Эҳтимол, бу катта, энергия сарфлайдиган мияларнинг ривожланиши билан билан боғлиқ бўлган[7]. Гарчи бу РЕМ уйқусининг узоқроқ муддатларига олиб келган бўлса-да, бу ўз навбатида уларнинг когнитив қобилиятини оширган[7].

Месопотамия ва қадимги Миср

Қадимги Миср ёғоч ёстиқ кўриниши

Замонавий инсонлар ёстиқлардан энг қадимги қайд этилган фойдаланиш милоддан аввалги 7000 йиллар атрофида Месопотамия цивилизациялари вақтига тўғри келади[8]. Бу вақт ичида ёстиқлардан фақатгина бадавлат инсонлар фойдаланишган ҳалос[8]. Ёстиқлар сони мақомни англатарди, шунинг учун ёстиқ қанча кўп бўлса, улар шунчалик фаровонликка эга бўлади. [8] Ёстиқлар бутун дунё бўйлаб узоқ вақтдан бери уйқу пайтида бўйин, бел ва елка оғриғи муаммоларини ҳал қилишга ёрдам бериш учун ишлаб чиқарилган[9]. Ёстиқ қулайликдан ташқари, ухлаётганда одамларнинг сочлари, оғизлари, бурунлари ва қулоқларига турли хил ҳашаротлардан сақланиш учун ҳам фойда берган[9].

Ёстиқдан фойдаланиш милоддан аввалги 2055-1985 йилларга оид 11-сулола давридаги қадимги Мисрнинг мумиёлари ва қабрлари билан боғлиқ бўлган[10] Қадимги Миср ёстиқлари ёғоч ёки тошдан ясалган эди[10]. Бу ёстиқлар, асосан, марҳумларнинг боши остига қўйиш орқали ишлатилган, чунки инсон боши ҳаётнинг мазмуни ва муқаддас деб билишган[10].

Қадимги Хитой

Жин сулоласидан сопол ёстиқ (1115-1234)
Чинни ёстиқ. Ҳуанглинг округи, Хитой. Жин даври (милодий 1115-1234).

Хитой ёстиқлари анъанавий равишда мустаҳкамроқ эди, лекин баъзида улар устидан юмшоқроқ мато билан қопланган. Кўпгина Хитой сулолаларида ёстиқлар бамбук, жаде, чинни, ёғоч ва бронза каби кенг турдаги материаллардан ясалган[11]. Серамика ёстиқлари ўз даврида энг машҳур бўлди[11]. Сопол ёстиқдан фойдаланиш биринчи марта Суй сулоласида 581-618 йилларда, оммавий ишлаб чиқариш Танг сулоласида 618-907 йилларда пайдо бўлган[11]. Хитойликлар ўз ёстиқларини турли шаклларда ясаб, уларга ҳайвонлар, одамлар ва ўсимликларнинг суратларини чизиш орқали безашган[11]. Кенг тарқалган кулолчилик турларидан бири Cизҳоу идишлари бўлган. Хитойнинг сопол ёстиқлари 10-14 асрлар орасидаги Сонг, Жин ва Юан сулолалари даврида ишлаб чиқариш ва фойдаланиш нуқтаи назаридан энг юқори чўққисига чиқди, бироқ 1368-1911 йиллар оралиғида Минг ва Қинг сулолалари даврида аста-секин йўқ қилиб юборилди[11].

Тикилиши ва унинг қисмлари

Тўрли сумкада пластик қувурлар билан тўлдирилган япон ёстиғи
Ипак-пахта дарахтининг толалари (Cеиба пентандра) Ҳиндистонда анъанавий ёстиқлар учун пломба сифатида ишлатилади.
Тўшакда бир нечта ёстиқлар
Оддий ёстиқ
  • Ҳажми
  • Хусусиятлари
  • Очилиш/ёпиш

Ўлчамлари бўлиши керак бўлган ёстиққа мос келади. Улар одатда қуйидагича тавсифланади:

Стандарт
16 ин × 16 ин (41 cм × 41 cм) (квадрат)
Квадрат
26 ин × 26 ин (66 cм × 66 cм)
Стандарт
20 ин × 26 ин (51 cм × 66 cм)
Қиролича
20 ин × 30 ин (51 cм × 76 cм)
Қирол
20 ин × 36 ин (51 cм × 91 cм)

Тўшак ёстиқларининг ўлчамлари

Манзил Синф Ҳажми
Австралия Стандарт 48 cм × 73 cм
(19 ин × 29 ин)


европалик 65 cм × 65 cм
(26 ин × 26 ин)


Европа Стандарт 65 cм × 65 cм
(26 ин × 26 ин)


Континентал 80 cм × 80 cм
(31 ин × 31 ин)


Швеция Стандарт 50 cм × 60 cм
(20 ин × 24 ин)


Норвегия Стандарт 50 cм × 70 cм
(20 ин × 28 ин)


Қўшма Штатлар Стандарт 51 cм × 66 cм
(20 ин × 26 ин)


Жумбо 51 cм × 71 cм
(20 ин × 28 ин)


Қиролича 51 cм × 76 cм
(20 ин × 30 ин)


Қирол 51 cм × 91 cм
(20 ин × 36 ин)


[12]

Ортопедик

Панда шаклидаги саёҳат ёстиғи

Декоратив ёстиқ

Диван бурчагига тўпланган безатилган ёстиқлар

Маданият

Туркча нақшли ёстиқ

Ёстиқлар жанги

Катта оммавий ёстиқ жанги

Яна қаранг

  • Қўллаб-қувватлаш
  • Ёрган
  • Матрас
  • Саче (хушбўй ёстиқ)
  • Мебел қопламаси
  • Ёстиқ

Манбалар

  1. ↑ Cриcкетте М. Санз. Тоол Усе ин Анималс: Cогнитион анд Эcологй. Cамбридге Университй Пресс, 7 Марч 2013 — 184–-бет. ИСБН 978-1-107-01119-9. 
  2. ↑ „Пиллоw“. Тҳефреэдиcтионарй.cом. Тҳе Фреэ Диcтионарй Бй Фарлех. Қаралди: 2012-йил 20-май.
  3. ↑ „Пиллоw, н.1а“, Охфорд Энглиш Диcтионарй. 
  4. ↑ „Пиллоw“. Cамбридге Диcтионариэс Онлине. Қаралди: 2012-йил 20-май.
  5. ↑ „Пиллоw“. Мерриам Wебстер. Қаралди: 2012-йил 20-май.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Cриcкетте М. Санз. Тоол Усе ин Анималс: Cогнитион анд Эcологй. Cамбридге Университй Пресс, 7 Марч 2013 — 184–-бет. ИСБН 978-1-107-01119-9. Cриcкетте М. Санз; Жосеп Cалл; Чристопҳе Боэсч (7 Марч 2013). Тоол Усе ин Анималс: Cогнитион анд Эcологй. Cамбридге Университй Пресс. пп. 184-. ИСБН 978-1-107-01119-9.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 „Чимпанзеэс Маке Бедс Тҳат Оффер Тҳем Бест Нигҳт'с Слеэп“. Натионал Геограпҳиc Неwс (2014-йил 18-апрел). Қаралди: 2018-йил 30-март.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 Левй, Жоэл. Реаллй Усефул: Тҳе Оригинс оф Эверйдай Тҳингс. Буффало, НЙ: Фирефлй, 2002. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Соане, Элй Банистер. То Месопотамиа анд Курдистан Ин Дисгуисе. Cосмино, Инc., 2007 — 13-бет. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Сеатҳ, Ж.; А.П. Гизе; А.Р. Давид; К. Ҳалл; П. Лйтҳгоэ; Р. Спеак; С. Cалдwелл (Април 2006). "Ан атйпиcал Анcиэнт Эгйптиан пиллоw фром Седмент эл-Гебел: эвиденcе фор мигрант wоркер традинг анд течнологй". Жоурнал оф Арчаэологиcал Сcиэнcе 33 (4): 546–550. дои:10.1016/ж.жас.2005.09.014. 
  11. ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 „Порcелаин Пиллоwс“. чинаcултуре.орг (2003-йил 24-сентябр). 2006-йил 16-мартда асл нусхадан архивланган.
  12. ↑ „Пиллоw Сизес анд Дименсионс Гуиде“ (эн-УС). Саввй Слеэпер (2020-йил 7-июл). Қаралди: 2021-йил 21-январ. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yostiqlar" dan olindi