Yovuz odam
Ёвуз одам, шунингдек, " қора шапка " ёки „ёмон одам“ сифатида ҳам танилган бўлиб, тарихий ҳикояга ёки бўлмаса, адабий фантастикага асосланган оддий мифологик қаҳрамондир.
Мақсади
Кўпчилик бундай персонажни „ёвузлик ёки жиноятга алоқадор шафқациз ғаразли одам; спектакл ва роман сюжетида муҳим ёвуз воқеликни ташкил этувчи қаҳрамон“, деб таърифлайди[1]. Ёвуз одамнинг тузилмавий мақсади қаҳрамон характерига қарама-қаршиликда хизмат қилиш ва уларнинг мотивлари ёки ёвуз ҳаракатлари билан сюжетни давом эттиришдир. Айрим асарларда бу каби образлар ёвуз қаҳрамон сифатида тасвирланса ҳам, ақл-закоси кучли экани очиб берилади.
Келиб чиқиши
"Ёвуз одам" атамаси биринчи марта инглиз тилига инглиз-франсуз тилидаги вилаин сўзидан келиб чиққан. Айрим маълумотларда бу сўз лотинча вилланус[2] сўзидан олинган деб ҳам маълумот берилади, у вилла тупроғига боғланган бўлиб, плантация эквивалентида ишлаганларга ишора қилади. Вақт ўтиб, Вилаин атамаси виллеинга ўтди . Бу рицарлик мақомига эга бўлмаган одамни назарда тутади, бу рхушмуомалаликнинг етишмаслигини англатади. Нохуш ёки ёвуз бўлган барча ҳаракатлар (масалан, хиёнат ёки зўрлаш) охир-оқибат сўзнинг замонавий маъносида ёвуз одамга тегишли бўлган шахсга тушди. Бундан ташқари, виллеин суиистеъмоллик атамаси сифатида ишлатила бошланди.
Классик адабиёт
Классик адабиётда ёвуз қаҳрамон доим ҳам замонавий ва постмодерн мужассамлигида пайдо бўладиганлар билан бир хил эмас, кўпинча бу адабиётда қаҳрамонлар ва ёвуз одамларнинг чегаралари ноаниқ бўлиб қолади[3]. Уилям Шекспир ёвуз архетипни характеристикада уч ўлчовли бўлиши учун моделлаштирди. Бироқ Шекспирнинг тарихий шахсларнинг мужассамланишига Тудор манбаларидан келган тарғибот қисмлари таъсир кўрсатди ва унинг асарлари кўпинча бу тарафкашликни кўрсатди. Масалан, Шекспир машҳур Ричард ИИИ ни ўз оиласини қаҳр-ғазаб билан йўқ қилган жирканч йиртқич ҳайвон сифатида тасвирлаган[4] ва бу классик адабиётда ёвуз одам портретига ёрқин мисол бўла олади.
Ёвуз аёл
"Ёвуз одам " атамаси ўқувчилар ёки кузатувчилар ахлоқсиз деб топадиган баъзи идеаллар учун катализатор сифатида намоён бўладиган қаҳрамонлар учун универсал атамадир, аммо „ёмонлик“ атамаси кўпинча уларнинг аёл кимлиги билан бирга келадиган ўзига хос хусусиятларни таъкидлаш учун ишлатилади яъни уларни баъзи жиҳатларда ажратиш. Аёл ёвуз одамдан (ёки ёвузликдан) фойдаланиш кўпинча характерга хос бўлган хусусиятларни ва уларга хос бўлган қобилиятларни таъкидлашдир. Масалан, ёвуз аёлнинг энг катта қуролларидан бири унинг жозибали гўзаллигидир. Ҳикоядаги табиатан аёл хусусиятларининг бузилиши, шунингдек, суккубуснинг иблисона кўринишини ва уларнинг гўзаллигини қурол сифатида ишлатишга яқинлигини англатади. Бу хусусият замонавий фантастика ва мифологияда кўплаб ёвуз аёллар томонидан қўлланади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „виллаин“ (эн). Диcтионарй.cом. Wайбаcк Мачине. 2014-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 11-октябр.
- ↑ Роберт К. Барнҳарт. Чамберс Диcтионарй оф Этймологй. Неw Ёрк: Чамберс, 1999 — 1204-бет. ИСБН 0550142304.
- ↑ „Тҳе греатест виллаинс ин литературе“. Тҳе Даилй Телеграпҳ (2017-йил 8-сентябр). 2022-йил 12-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 26-март.
- ↑ Блакеней, Катҳерине (2010). "Перcептионс оф Ҳероэс анд Виллаинс ин Эуропеан Литературе". Инқуирес Жоурнал 2 (1). ҳттп://www.инқуириэсжоурнал.cом/артиcлес/119/перcептионс-оф-ҳероэс-анд-виллаинс-ин-эуропеан-литературе. Қаралди: Марч 25, 2019.Ёвуз одам]]
Ҳаволалар
Викииқтибосда „Ёвуз одам“ мавзуси бўйича иқтибослар бор.- Медиа релатед то Виллаинс ат Wикимедиа Cоммонс
