Ziyosfera

Yumurtalık (Adana): Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Yumurtalık (Adana)
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Yumurtalık (Adana)]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| mavqe                      =
| nomi                      = Yumurtalık
| asl nomi                  = Yumurtalık tumani
| tasvir                    = Adana location Yumurtalık.svg
| tasvir1                    = Yumurtalık (Ayas) Beach.jpg
| tasvir2                    = Latrans-Turkey location Adana.svg
| qaram                      =
| mamlakat                  = Turkiya
| gerb                      =
| bayroq                    = {{TUR}}
| gerb tarifi                =
| bayroq tarifi              =
| gerb eni                  =
| bayroq eni                =
| lat_dir = | lat_deg = | lat_min = | lat_sec =
| lon_dir = | lon_deg = | lon_min = | lon_sec =
| CoordAddon                =
| CoordScale                =
| mamlakat xaritasi oʻlchami =
| mintaqa xaritasi oʻlchami  =
| tuman xaritasi oʻlchami    =
| mintaqa turi              =
| mintaqa                    =
| jadvalda mintaqa          =
| tuman turi                =
| tuman                      =
| tuman 2                    =
| tuman 3                    =
| tuman 4                    =
| tuman 5                    =
| jadvalda tuman            =
| jadvalda tuman 2          =
| jadvalda tuman 3          =
| jadvalda tuman 4          =
| jadvalda tuman 5          =
| jamoat turi                =
| jamoat                    =
| jadvalda jamoat            =
| ichki bolinishi            =
| rahbar turi                =
| rahbar                    =
| asos solingan              =
| ilk eslatilishi            =
| avvalgi nomlari            =
| qachondan beri            =
| maydon                    = 553
| balandlik turi            = 20
| AP markazi balandligi      =
| iqlim                      =
| rasmiy til                = turk tili
| aholi                      =
| sanalgan yil              =
| zichlik                    =
| aglomeratsiya              =
| milliy tarkib              =
| konfessiyaviy tarkib      =
| etnoxoronim                =
| vaqt mintaqasi            = [[Sharqiy Yevropa vaqti|ShYV]]
| utc_offset                = +2
| vaqt mintaqasi_DST        = [[Sharqiy Yevropa vaqti|SHYV]]
| utc_offset_DST            = +3
| telefon kodi              =
| pochta indekslari          = 01680
| avtomobil kodi            = 01
| identifikator turi        =
| raqamli identifikator      =
| sayt                      =
| sayt tili                  =
}}
'''Yumurtalık''' (“tuxum uyasi” degan maʼnoni anglatadi) — [[Turkiya]]ning [[Adana (viloyat)|Adana viloyatidagi]] mashhur kurort tuman. Ilgari '''Aegeae''', '''Ayas''', '''Lyeys''' yoki '''Laiazzo''' deb nomlangan<ref>[http://referenceworks.brillonline.com/entries/brill-s-new-pauly/aegeae-e109620 Täuber, Hans (Vienna). ]</ref>. Ushbu tuman [[Adana]] shahridan taxminan {{Convert|40|km|mi|0|abbr=on}} janubda joylashgan [[Oʻrta dengiz|oʻrta yer dengizi]] portidir. Yumurtalıkning aholisi qishda 5000 dan oshmasligiga qaramasdan, yozda 30-40 000 kishigacha koʻtariladi, chunki [[Adana]] shahri aholisining koʻpchiligi bu yerda dam olish uylariga ega boʻlib asosan yozda koʻchib kelishadi.
== Mahallalar ==
Yumurtalıkdagi 24 mahalladan 6 tasi markazda joylashgan. Markaziy mahallalarda 5236 nafar (30,4%) aholi istiqomat qiladi. Uning eng chekka mahallasi Yeşilköy, markazdan 34,4&nbsp;km uzoqlikda joylashgan. Yumurtalık aholisi 2017-yilda 2,49 foizga kamaygan.
 
'''Yumurtalık tumanidagi mahallalarning, mahalladan tuman markazigacha boʻlgan masofasi va aholisi soni:'''
{| class="wikitable"
|-bgcolor="#ccccff"
|No
|Mahalla nomi
|Masofasi(km)
|Aholi soni
|-
|1
|'''Akdeniz Mah.'''
|0,3
|'''1.393'''
|-
|2
|'''Akyuva Mah.'''
|2,6
|'''392'''
|-
|3
|'''Ayaş Mah.'''
|0,0
|'''724'''
|-
|4
|'''Devrişiye Mah.'''
|2,0
|'''810'''
|-
|5
|'''Kemalpaşa Mah.'''
|1,8
|'''1.206'''
|-
|6
|'''Ören Mah.'''
|0,6
|'''758'''
|-
|-bgcolor="#B9FFC5"
|
|'''Yumurtalık (markazi)'''
|
|'''5.283'''
|-
|7
|Asmalı Mah.
|28,8
|988
|-
|8
|Ayvalık Mah.
|10,7
|435
|-
|9
|Demirtaş Mah.
|6,9
|641
|-
|10
|Deveciuşağı Mah.
|17,2
|657
|-
|11
|Gölovası Mah.
|19,9
|786
|-
|12
|Hamzalı Mah.
|15,9
|338
|-
|13
|Haylazlı Mah.
|13,4
|363
|-
|14
|'''Kaldırım Mah.'''
|29,2
|1.282
|-
|15
|Kalemli Mah.
|4,1
|191
|-
|16
|Kesmeburun Mah.
|32,3
|68
|-
|17
|Kırmızıdam Mah.
|32,9
|224
|-
|18
|Kuzupınarı Mah.
|24,8
|'''1.682'''
|-
|19
|Narlıören Mah.
|14,1
|324
|-
|20
|Sugözü Mah.
|16,3
|782
|-
|21
|Yeniköy Mah.
|6,3
|352
|-
|22
|'''Yeşilköy Mah.'''
|'''34,4'''
|1.581
|-
|23
|Yumurtalık Mah.
|7,1
|194
|-
|24
|'''Zeytinbeli Mah.'''
|12,8
|1.480
|-
|-bgcolor="#ffdba4"
|
|'''Yumurtalık (qishloq)'''
|
|'''12.368'''
|-
|-bgcolor="#00ffff"
|
|'''Yumurtalık (okrug)'''
|
|'''17.651'''
|}
 
Yumurtalık yirik [[Erkin iqtisodiy hudud|erkin iqtisodiy zonaga]] ega boʻlib, hozir faoliyat koʻrsatayotgan yoki qurilayotgan oʻttizga yaqin korxonaning ishlab chiqarish boʻlinmalari joylashgan. Faoliyat sohalari neft-[[Neft-kimyo|kimyo]], [[sintetik tola]]lar va [[Poʻlat|poʻlat sanoatidan iborat]]<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.lojiport.com//news_detail.php?id=3676|sarlavha=En büyük tersane (''The largest shipyard'')|nashriyot=Lojiport|til=tr|qaralgan sana=2022-11-25|arxivsana=2012-02-07|arxivurl=https://web.archive.org/web/20120207082622/http://www.lojiport.com//news_detail.php?id=3676}}</ref>.
 
== Tarixi ==
Ushbu Port tuman uzoq tarixga ega, tarixi kamida miloddan avvalgi 2000-yilgacha borib taqaladi. Zeytinbeli Höyuk tepaligidan miloddan avvalgi <nowiki>XVII</nowiki> asrga oid [[Xettlar|Xet]] sopol buyumlari topilgan.
 
Rim imperiyasi davrida tuman [[Rim viloyati|Rimning]] [[Kilikiya]] viloyati tarkibiga kirgan. [[Azizlar Kosmas va Damian|Avliyolar Kosmas va Damian]] xristian agiografiyasi bilan shugʻullangan. Ushbu egizak aka-uka aslida [[shifokor]]lar boʻlib, Egeyada oʻz kasblari bilan shugʻullanganlar. Ular xizmatlari uchun hech qanday toʻlovni qabul qilmaganlar va oxir-oqibat [[Diokletian]] hukmronligi davrida vafot etishgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.newadvent.org/cathen/04403e.htm|sarlavha=CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Sts. Cosmas and Damian|ish=www.newadvent.org}}</ref>.
[[Fayl:AyasMarcoPolo.JPG|thumb|1271-yilda [[Marko Polo]] tashrif buyurgan Laiazzo portining koʻrinishi, ''Le Livre des Merveillesda'' taqdim etilgan.]]
[[Oʻrta asr]]larda, ayniqsa <nowiki>XIII</nowiki> asrda, Egeya [[Armaniston Kilikiya Qirolligi|Kilikiya Armaniston Qirolligining]] muhim port shahriga aylandi. Venetsiyaliklar '''Aegeae Aiazzo''' yoki  '''Laiazzo''' deb atashgan va u mahalliy aholi orasida '''Ayas''' ({{Lang-hy|Այաս}}) nomi bilan mashhur boʻlgan<ref name="Eser">{{Jurnal manbasi|url=https://www.academia.edu/980851|title=FROM THE ROMAN SETTLEMENT OF AIGAI TO AYAS|first1=Erdal|last=Eser|journal=Hrcak.srce.hr}}</ref>. [[Akko|Akrening]] qulashi<ref>{{Kitob manbasi|last=Hild and Hellenkemper|first=Friedrich and Hansgerd|title=Tabula Imperii Byzantini|date=1990|publisher=Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften|location=Vienna|page=141|edition=Bd. 5 Kilikien und Isaurien}}</ref> va [[Tarsus (shahar)|Tarsus]] bandargohining loy bilan qoplanishi, Ayasning sharqqa tomon kengayishiga va tumanning gʻarb va Sharq oʻrtasidagi asosiy savdo markaziga aylanishiga olib keldi<ref>{{Kitob manbasi|last=Hild|first=Friedrich|title=Das byzantinische Strassensystem in Kappadokien|date=1977|publisher=Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften|location=Vienna|pages=32, 51–59, 125–129, 96–100, 125}}</ref>. Arman qirollari oʻsha davrda Italiyaning bir qancha shahar-davlatlariga turli savdo imtiyozlari bergan koʻplab shartnomalar boʻyicha muzokaralar olib borgan<ref name="edwards">{{Kitob manbasi|last=Edwards|first=Robert W.|title=The Fortifications of Armenian Cilicia: Dumbarton Oaks Studies XXIII|url=https://archive.org/details/fortificationsof0000edwa|date=1987|publisher=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|location=Washington, D.C.|isbn=0-88402-163-7|pages=[https://archive.org/details/fortificationsof0000edwa/page/n112 77]–83, esp. note 4, 281, pls.25a-29b, 290a, 291a}}</ref>.
 
1266—1322-yillar oraligʻida [[mamluklar]] va turkmanlarning bu hududga bostirib borishlari savdogarchilik faoliyatida ma'lum davr uzilishlarga olib keldi. [[Marko Polo]] 1271-yilda Xitoyga sayohatini boshlash uchun bu yerga keladi va u bu shaharni "savdo uchun eng yaxshi shahar" deb ta'riflab, "bu shaharga barcha ziravorlar, ipak, oltin va jun olib kirilganini" qoʻshimcha qiladi<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.hurriyetdailynews.com/ayas-antique-theatre-in-turkeys-south-raises-curtains-after-2-000-years-134248|sarlavha=Ayaş Antique Theatre in Turkey's south raises curtains after 2,000 years|ish=Hürriyet Daily News}}</ref>.
 
== Yumurtalık bugun ==
[[Fayl:Yumurtalık (Ayas) Beach.jpg|thumb|Yumurtalik plyaji]]
Tumanning dengiz suvi toza va qirgʻoqda ham osoyishtalik mavjud, shuning uchun Yumurtalık, [[Adana]] va [[Chukurova]] viloyatining boshqa shaharlari aholisi uchun dam olish kunlari bu yer dam olish maskanidir, ular odatda qoʻshma binolarda qurilgan dengiz boʻyidagi dam olish kvartiralarida qolish uchun bu yerga keladi. Kunduzi suzish va plyaj boʻylab sayr qilish uchun yoki kechqurun qishloqqa sayr qilish uchun vaqti-vaqti bilan tashrif buyuruvchilar uchun kichik mehmonxonalar va mehmon uylari ham mavjud. Jamoat plyajlari munitsipalitet tomonidan unchalik yaxshi saqlanmagan va ular ba'zan axlat bilan qoplangan holatda boʻladi. Ammo dam olish qishloqlarida shaxsiy plyajlar mavjud boʻlib, ular toza saqlanadi va begonalar tomonidan kichik kundalik kirish toʻlovi evaziga foydalanishlari mumkin.[[Fayl:Ayas Castle.jpg|thumb|Ayas qal'asi]]
 
== Manbalar: ==
<references />
 
[[Turkum:Turkiya shaharlari]]
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]
[[Turkum:Turkiyadagi qadimgi yunon arxeologik yodgorliklari]]
[[Turkum:Turkiyadagi Oʻrta yer dengizi port shaharlari va shaharchalari]]
[[Turkum:Turkiyaning qirgʻoqboʻyi aholi punktlari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Yumurtalık

Yumurtalık tumani
Skyline of Yumurtalık
Turkiya bayrogʻi Turkiya
Bayroq
Mamlakat Turkiya
Maydon 553 km2 (214 kv mi)
Rasmiy til(lar)i turk tili
Vaqt mintaqasi UTCShYV
Pochta indeks(lar)i 01680
Avtomobil kodi 01

Yumurtalık (“tuxum uyasi” degan maʼnoni anglatadi) — Turkiyaning Adana viloyatidagi mashhur kurort tuman. Ilgari Aegeae, Ayas, Lyeys yoki Laiazzo deb nomlangan[1]. Ushbu tuman Adana shahridan taxminan 40 km (25 mi) janubda joylashgan oʻrta yer dengizi portidir. Yumurtalıkning aholisi qishda 5000 dan oshmasligiga qaramasdan, yozda 30-40 000 kishigacha koʻtariladi, chunki Adana shahri aholisining koʻpchiligi bu yerda dam olish uylariga ega boʻlib asosan yozda koʻchib kelishadi.

Mahallalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yumurtalıkdagi 24 mahalladan 6 tasi markazda joylashgan. Markaziy mahallalarda 5236 nafar (30,4%) aholi istiqomat qiladi. Uning eng chekka mahallasi Yeşilköy, markazdan 34,4 km uzoqlikda joylashgan. Yumurtalık aholisi 2017-yilda 2,49 foizga kamaygan.

Yumurtalık tumanidagi mahallalarning, mahalladan tuman markazigacha boʻlgan masofasi va aholisi soni:

No Mahalla nomi Masofasi(km) Aholi soni
1 Akdeniz Mah. 0,3 1.393
2 Akyuva Mah. 2,6 392
3 Ayaş Mah. 0,0 724
4 Devrişiye Mah. 2,0 810
5 Kemalpaşa Mah. 1,8 1.206
6 Ören Mah. 0,6 758
Yumurtalık (markazi) 5.283
7 Asmalı Mah. 28,8 988
8 Ayvalık Mah. 10,7 435
9 Demirtaş Mah. 6,9 641
10 Deveciuşağı Mah. 17,2 657
11 Gölovası Mah. 19,9 786
12 Hamzalı Mah. 15,9 338
13 Haylazlı Mah. 13,4 363
14 Kaldırım Mah. 29,2 1.282
15 Kalemli Mah. 4,1 191
16 Kesmeburun Mah. 32,3 68
17 Kırmızıdam Mah. 32,9 224
18 Kuzupınarı Mah. 24,8 1.682
19 Narlıören Mah. 14,1 324
20 Sugözü Mah. 16,3 782
21 Yeniköy Mah. 6,3 352
22 Yeşilköy Mah. 34,4 1.581
23 Yumurtalık Mah. 7,1 194
24 Zeytinbeli Mah. 12,8 1.480
Yumurtalık (qishloq) 12.368
Yumurtalık (okrug) 17.651

Yumurtalık yirik erkin iqtisodiy zonaga ega boʻlib, hozir faoliyat koʻrsatayotgan yoki qurilayotgan oʻttizga yaqin korxonaning ishlab chiqarish boʻlinmalari joylashgan. Faoliyat sohalari neft-kimyo, sintetik tolalar va poʻlat sanoatidan iborat[2].

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ushbu Port tuman uzoq tarixga ega, tarixi kamida miloddan avvalgi 2000-yilgacha borib taqaladi. Zeytinbeli Höyuk tepaligidan miloddan avvalgi XVII asrga oid Xet sopol buyumlari topilgan.

Rim imperiyasi davrida tuman Rimning Kilikiya viloyati tarkibiga kirgan. Avliyolar Kosmas va Damian xristian agiografiyasi bilan shugʻullangan. Ushbu egizak aka-uka aslida shifokorlar boʻlib, Egeyada oʻz kasblari bilan shugʻullanganlar. Ular xizmatlari uchun hech qanday toʻlovni qabul qilmaganlar va oxir-oqibat Diokletian hukmronligi davrida vafot etishgan[3].

1271-yilda Marko Polo tashrif buyurgan Laiazzo portining koʻrinishi, Le Livre des Merveillesda taqdim etilgan.

Oʻrta asrlarda, ayniqsa XIII asrda, Egeya Kilikiya Armaniston Qirolligining muhim port shahriga aylandi. Venetsiyaliklar Aegeae Aiazzo yoki Laiazzo deb atashgan va u mahalliy aholi orasida Ayas (armancha: Այաս) nomi bilan mashhur boʻlgan[4]. Akrening qulashi[5] va Tarsus bandargohining loy bilan qoplanishi, Ayasning sharqqa tomon kengayishiga va tumanning gʻarb va Sharq oʻrtasidagi asosiy savdo markaziga aylanishiga olib keldi[6]. Arman qirollari oʻsha davrda Italiyaning bir qancha shahar-davlatlariga turli savdo imtiyozlari bergan koʻplab shartnomalar boʻyicha muzokaralar olib borgan[7].

1266—1322-yillar oraligʻida mamluklar va turkmanlarning bu hududga bostirib borishlari savdogarchilik faoliyatida ma'lum davr uzilishlarga olib keldi. Marko Polo 1271-yilda Xitoyga sayohatini boshlash uchun bu yerga keladi va u bu shaharni "savdo uchun eng yaxshi shahar" deb ta'riflab, "bu shaharga barcha ziravorlar, ipak, oltin va jun olib kirilganini" qoʻshimcha qiladi[8].

Yumurtalık bugun

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Yumurtalik plyaji

Tumanning dengiz suvi toza va qirgʻoqda ham osoyishtalik mavjud, shuning uchun Yumurtalık, Adana va Chukurova viloyatining boshqa shaharlari aholisi uchun dam olish kunlari bu yer dam olish maskanidir, ular odatda qoʻshma binolarda qurilgan dengiz boʻyidagi dam olish kvartiralarida qolish uchun bu yerga keladi. Kunduzi suzish va plyaj boʻylab sayr qilish uchun yoki kechqurun qishloqqa sayr qilish uchun vaqti-vaqti bilan tashrif buyuruvchilar uchun kichik mehmonxonalar va mehmon uylari ham mavjud. Jamoat plyajlari munitsipalitet tomonidan unchalik yaxshi saqlanmagan va ular ba'zan axlat bilan qoplangan holatda boʻladi. Ammo dam olish qishloqlarida shaxsiy plyajlar mavjud boʻlib, ular toza saqlanadi va begonalar tomonidan kichik kundalik kirish toʻlovi evaziga foydalanishlari mumkin.

Ayas qal'asi

Manbalar:

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Täuber, Hans (Vienna).
  2. ↑ „En büyük tersane (The largest shipyard)“ (tr). Lojiport. 2012-yil 7-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 25-noyabr.
  3. ↑ „CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Sts. Cosmas and Damian“. www.newadvent.org.
  4. ↑ Eser, Erdal. „FROM THE ROMAN SETTLEMENT OF AIGAI TO AYAS“. Hrcak.srce.hr.
  5. ↑ Hild and Hellenkemper, Friedrich and Hansgerd. Tabula Imperii Byzantini, Bd. 5 Kilikien und Isaurien, Vienna: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1990 — 141-bet. 
  6. ↑ Hild, Friedrich. Das byzantinische Strassensystem in Kappadokien. Vienna: Verlag der Osterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1977 — 32, 51–59, 125–129, 96–100, 125-bet. 
  7. ↑ Edwards, Robert W.. The Fortifications of Armenian Cilicia: Dumbarton Oaks Studies XXIII. Washington, D.C.: Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University, 1987 — 77–83, esp. note 4, 281, pls.25a-29b, 290a, 291a-bet. ISBN 0-88402-163-7. 
  8. ↑ „Ayaş Antique Theatre in Turkey's south raises curtains after 2,000 years“. Hürriyet Daily News. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Yumurtalik?oldid=881048" dan olindi