Юқумли психоз — юқумли касалликнинг турли босқичларида пайдо бўлиши мумкин бўлган психотик бузилиш.

Юқумли психоз
КХК-10 Ф05
КХК-9 293.0

Онгнинг хиралашиши

Онгнинг хиралашиши ўткир даврда делирия шаклида, баъзан аментия шаклида ривожланиши мумкин.

Делирия синдроми билан ҳаёлий ёки қўрқинчли характердаги бир нечта визуал галлюцинациялари пайдо бўлади. Бемор атроф-муҳитдан ажралиб туради, вақт ва муҳитга йўналтирилмайди, лекин ўз шахсиятида ориэнтация сақланиб қолади. Беморлар қўрқишади ва безовталанадилар.

Онгнинг ҳайратланарли булутлилиги чуқур онгнинг хиралашиши, саросимага тушиш таъсири, номувофиқлик (фикрлаш ва нутқнинг маъносиз сўзлар тўплами кўринишидаги номувофиқлиги), баъзида алоҳида босинқираш билан бирга келади. Беморлар ҳаяжонланади, саволларга жавоб бермайдилар. Кайфият ўзгарувчан бўлади. Ушбу ҳолатнинг давомийлиги бир неча кундан бир неча ҳафтагача. Амнезия билан бирга — тикланишдан кейин беморлар касалликнинг ўткир даврини эсламайдилар[1].

Хусусиятлари

Ўткир юқумли касалликларда руҳий касалликларнинг ривожланишида маълум умумийликка қарамасдан, айрим касалликларда уларнинг ўзига хос хусусиятларини қайд этиш мумкин.

Қутурма

Дастлабки даврда тушкун кайфият, ҳисоблаб бўлмайдиган ташвиш. Касалликнинг энг юқори чўққисида онг хиралашади, ҳаяжон ривожланади, нутқ чалкаш бўлади.

Боткин касаллиги

Тушкун кайфият, ташвиш, секин фикрлаш. Вақти-вақти билан кўплаб визуал ва эшитиш галлюцинациялари билан онгнинг хиралашиши кузатилади.

Тиф иситмаси

Касалликнинг биринчи даврида — психиканинг тушкунлиги, летаргия, астения. Касаллик интенсивлигининг энг юқори чўққисида қисқа муддатли делирюм кўп миқдорда визуал галлюцинациялар ва восита қўзғалиши билан юзага келиши мумкин ва аментал ступефакцияга етади.

Грипп

Руҳий касалликлар астения билан тавсифланади, унга қарши депрессия ўз жонига қасд қилиш фикрлари билан ривожланади. Оғир ҳолатларда делирюм ўткир восита қўзғалиши билан, баъзан эса краниал нервларнинг шикастланиши билан ривожланиши мумкин. Психозлар бир неча кун давом этади. Одатда беморлар тузалиб кетади. Заҳарли ва яллиғланишли табиатнинг қон томир лезёнлари билан грипп психози баъзан ўлим билан якунланади.

Безгак

Ҳуружнинг энг юқори чўққисида, кўп саҳнага ўхшаш галлюцинациялар, атроф-муҳитдаги дисориэнтация ва аментал ҳолатга ўтиш билан онгнинг ақлдан озиши пайдо бўлиши мумкин. Улар бир неча соатдан бир неча кунгача давом этади.

Қорин тифи

Онгнинг хиралашиши, касалликнинг энг юқори чўққисида, „жуфтлик“ делирюмининг ривожланиши: беморга унинг ёнида бошқа одам ётганга ўхшайди. Таъсир қилишнинг ақлдан озган ғоялари пайдо бўлиши мумкин: беморга унинг танаси парчаланиб кетганга ўхшайди. Кайфият ташвишли ва тушкун, беморлар ҳаяжонланган, уларга гўё улар қаёққадир учиб кетаётгандек, муваффақияцизликка учраган, фалокатларда ҳозир бўлгандек туюлади. Психоз одатда узоқ муддатли уйқу, оғир астения билан тугайди. Беморлар онгни хиралашганидан кейин ўз делирюмига ишончни давом эттирганда қолдиқ делирюм кузатилиши мумкин[2].

Манбалар

  1. ↑ Всемирная организация здравоохранения „Ф1 Психические расстройства и расстройства поведения, связанные с (вызванные) употреблением психоактивных веществ“, . Международная классификация болезней (10-й пересмотр). Класс В: Психические расстройства и расстройства поведения (Ф00—Ф99) (адаптированный для использования в Российской Федерации). Ростов-на-Дону: «Феникс», 1999 — 109-бет. ИСБН 5-86727-005-8. 
  2. ↑ „Гл. 10. Психические болезни“, Справочник фельдшера, 280000 экз, Москва: «Медицина», 1975 — 427-бет.