Yurak klapanlari

Мавзу :Қоннинг ҳаракати ва Юрак тузилиши

Юракнинг 3Д реконструксияли тасвири. Ўпка қопқоғи кўринмайди, уч табақали ва аорта клапанларининг варақалари фақат қисман кўринади. Чапда ухҳ табақали клапан ва митрал қопқоқларни (юқорида) ва аорта ва митрал қопқоқларни (пастки) кўрсатадиган юракнинг иккита 2Д тасвири.

Юрак клапанлари — юракнинг бир қисми бўлиб, унинг ички қаватининг (эндокард) бурмалари томонидан ҳосил бўлган, веноз ва артериал йўлларни тўсиб, бир томонлама қон оқимини таъминлайдиган қисми ҳисобланади^[1].

Юрак клапанларининг анатомияси, морфологияси ва функсияси

Қоринчаларнинг асоси, бўлмачаларнинг чиқиш жойи. Митрал қопқоқ пастки чап, уч табақали клапан пастки ўнг томонда, аортал клапан юқорида жойлашган.

Инсон юраги (қушлар ва сутемизувчилардаги каби) тўрт камерали ҳисобланади. Ўнг ва чап бўлмачалар, ҳамда ўнг ва чап қоринчаларга ажратилади. Бўлмача ва қоринчалар ўртасида фибромускуляр кириш клапанлари мавжуд бўлиб, ўнгда уч табақали (ёки трикüспид), чапда — бикуспид (митрал ёки икки табақали). Қоринчаларнинг чиқиш жойида тузилишига ўхшаш бўлган яримойсимон клапанлар мавжуд (ўнгда ўпка ва чапда аортал).

Митрал ва уч табақали клапанларнинг толали ҳалқалари, шунингдек, қоринчалараро тўсиқнинг мембрана қисми, чап ва ўнг толали учбурчаклар билан ўзаро боғланган аорта қопқоғининг толали скелети юракнинг толали скелетини ҳосил қилишда фаол қатнашади^[2]. Уч табақали клапан ҳалқасининг текислиги митрал қопқоқ текислигига нисбатан юрак чўққиси томон силжийди ва аорта қопқоғи улар орасида ханжар кўринишида жойлашади. Клапанлар толали ҳалқага, шунингдек, атриал ва қоринча миокард тўпламларига маҳкамланади. Мураккаб макро ва микро тузилма юрак клапанларининг кўпроқ мустаҳкамлигини ва уларнинг юқори эластиклигини таъминлайди, бу клапанлар ёпилганда гидравлик зарбаларни юмшатишга имкон беради ва бутун юрак сикли давомида — индивидуал тузилмаларни уларнинг шакли ва ҳажмини ўзгартиришни таъминлайди.

Клапан тузилмалари турли хил кучланишларга дучор бўлади. Шундай қилиб, чап қоринча систола вақтида митрал қопқоқ тугунлари танасидаги кучланиш маргинал чордларнинг уларга бириктирилган жойларига қараганда 500-800 марта камроқ бўлади^[3].

Уч табақали клапан

Уч табақали клапан (лотинча: валва атриовентриcуларис дехтра, валвула триcуспидалис) — ўнг бўлмача ва юракнинг ўнг қоринчаси орасида жойлашган қопқоқ бўлиб, ўнг қоринча систоласида қоннинг ўнг бўлмачага регургитациясини (тескари оқимини) олдини оладиган учта бириктирувчи тўқима плиталари билан ифодаланади.

Митрал клапан

Митрал клапан (лотинча: валва атриовентриcуларис синистра, валва митралис) чап бўлмача ва юракнинг чап қоринчаси ўртасида жойлашган икки табақали қопқоқ. У иккита бириктирувчи тўқима клапанлари билан ифодаланади, улар чап қоринча систоласида қоннинг чап бўлмачагага регургитациясини (тескари оқими) олдини олади.

Аорта қопқоғи

Аорта қопқоғи (лотинча: валва аортаэ) чап қоринча ва аорта чегарасида жойлашган бўлиб, қоннинг аортадан чап қоринчага тескари оқимини олдини олади.

Аорта клапани аорта томон очиладиган учта варақчага эга бўлиб, ўнг коронар, чап коронар ва орқа (коронар бўлмаган) қисмларга бўлинади. Ёпувчи ярим ой клапанлари аорта ва чап қоринчани боғлайдиган тешикни қоплайди. Варақалар аорта ва чап қоринча ўртасида тешик ҳосил қилувчи аннулус фибросусга бириктирилган.

Клапаннинг асосий иш гемодинамикаси: чап қоринча систоласи вақтида, қон босими таъсирида, клапан варақалари очилади ва қон аортага киради, сўнгра диастолада, аортадан қон босими остида, клапанлар ёпилади, бу эса қоннинг чап қоринчага тескари оқимини олдини олади.

Ўпка қопқоғи

Ўпка қопқоғи (лотинча: валва трунcи пулмоналис) ўнг қоринчадан ўпка артериясининг (магистрали) чиқишида жойлашган. У учта яримойсимон клапанга эга (олдинги, ўнг ва чап), улар қон оқимини фақат битта йўналишда — ўпка артерияси томон ҳаракатланишини таъминлайди.

Адабиётда ўпка қопқоқ ёки пулмонер қопқоқ стволи деб ҳам аталади.

Евстахий қопқоқчаси

Юракнинг бешинчи („Эустачиан“) қопқоғи сифатида пастки кавак венасининг қопқоғи (лотинча: валвула венаэ cаваэ инфериорис), биринчи марта Эустачиус томонидан тасвирланган ва чизилган. Рудимент аъзо ҳисобланган клапан 5% ҳолларда учрайди (болаларда бу жуда аниқ бўлиши мумкин). Қоида тариқасида, у юракнинг гемодинамикасида рол ўйнамайди. Бу қон оқимида сузувчи филаментли шаклланиш бўлиб, пастки кавак вена қўшилишидан ўнг бўлмачага қараб чўзилган.

Сунъий юрак клапанлари

Юракнинг тўртта қопқоғидан бирининг патологик ривожланиши туфайли касаллик ёки дисфунксия келиб чиқса, унинг иш қобилиятини тиклаш учун асосий ечимлардан бири табиий қопқоқни унинг протези билан алмаштириш бўлиши мумкин. Бу одатда очиқ юрак операциясини талаб қилади.

Клапанлар инсон юрагининг нормал физиологик фаолиятининг ажралмас қисмидир. Юракнинг табиий клапанлари юракнинг бир камерасидан иккинчисига қоннинг бир томонлама оқишини функсионал равишда қўллаб-қувватлаб туради.

Сунъий юрак клапанлари орасида механик ва биологик тузилмаларга кўра ажралиб туради.

Юрак клапанлари нуқсонлари

Нуқсонлар асоан қуйидаги касалликлар сабаб пайдо бўлади. Мисол: ревматизмдан кейин митрал қопқоқ этишмовчилиги.

Аорта қопқоғи нуқсонлари
- Аорта стенози
- Аорта қопқоғи этишмовчилиги
Митрал қопқоқ нуқсонлари
- Митрал стеноз (митрал қопқоқ пролапсаси)
- икки табақали юрак қопқоғи этишмовчилиги
Уч табақали қопқоғи нуқсонлари
- Ўнг венанинг стенози
- Уч табақали юрак қопқоғи этишмовчилиги

Туғма нуқсонлар

Уч табақали қопқоғининг конженитал малформацияси (Эбштейн касаллиги)
Уч табақали қопқоғининг стенози ва атрезияси

Даволаш усуллари

Туғма нуқсонлар фақат жарроҳлик йўли орқали даволанади.

Юрак клапани нуқсонлари патологиянинг оғирлигига ва патологик жараённинг индивидуаллигига қараб икки йўл билан даволаш мумкин:

Дори-дармонларни даволаш нуқсонлар туфайли келиб чиққан касалликларни даволашга қаратилган. Масалан, юрак етишмовчилигини даволаш, тромбоэмболиянинг олдини олиш, атриал фибрилацияни даволаш ва олдини олиш.
Комиссуротомия (лотинча „cоммиссура“ — уланиш, ёпишиш, „томиа“ — парчаланиш)

Ушбу турдаги операция тешикларнинг стенози (масалан, митрал стеноз билан) билан юзага келадиган ёпишқоқликларни ажратиб юборишдан иборат бўлади.

Протезлаш

Бошқа касалликлар

Кардиопростетик психопатологик синдром

Манбалар

↑ С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова. Толковый словарь Ожегова, 1949-1992.
↑ Чазов Е. И. (ред.) Руководство по кардиологии. — М.: Медицина, 1982. — Т. 1.
↑ Дагум П., Греэн Р., Нистал Ф. Ж. Деформатионалдйнамикс оф тҳе аортиc роот: модес анд пҳйсиологиc детерминанц / Cирcулатион. — 1989. — Вол. 100. № 19 (Суппл). — П. 54-62.

Адабиётлар

Проф. А. И. Арутюнов, кандидат медицинских наук Н. Я. Васин и В. Л. Анзимиров. Справочник по клинической хирургии / Проф. В. И. Стручкова. — Москва: Медицина, 1967. — С. 234. — 520 с. — 100 000 экз.

Яна қаранг

Гемодинамика

[1] С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова. Толковый словарь Ожегова, 1949-1992.

[2] Чазов Е. И. (ред.) Руководство по кардиологии. — М.: Медицина, 1982. — Т. 1.

[3] Дагум П., Греэн Р., Нистал Ф. Ж. Деформатионалдйнамикс оф тҳе аортиc роот: модес анд пҳйсиологиc детерминанц / Cирcулатион. — 1989. — Вол. 100. № 19 (Суппл). — П. 54-62.

[1]

[2]

[3]