Юрак етишмовчилиги (лотинча: инсуффиcиэнтиа cордис) – декомпенсацияланган миокард дисфунксияси натижасида келиб чиқадиган синдром. Бу ҳужайралараро суюқлик ҳажмининг ошиши, органлар ва тўқималарнинг перфузиясининг пасайиши билан намоён бўлади. Ушбу синдромнинг патофизиологик асоси шундаки, юрак насос функсияси бузилганлиги сабабли тананинг метаболик эҳтиёжларини таъминлай олмайди ёки у буни қоринчаларда сўнгги диастолик босимни ошириш орқали амалга оширади. Юрак етишмовчилиги бўлган баъзи беморларда насос функсияси бузилган пайтда клиник кўринишлари юрак камераларини тўлдириш ёки бўшатишнинг бузилиши туфайли юзага келади. Миокард дисфунксияси (систолик ёки диастолик) дастлаб асимптоматикдир ва шундан кейингина юрак етишмовчилиги намоён бўлишни бошлайди.

Чап қоринча турига кўра юрак етишмовчилиги (ЙЙ) – бу чап юрак шикастланганда ва ортиқча юкланганда юзага келадиган юрак етишмовчилиги бўлиб, ўпка қон айланишида ривожланган веноз тиқилиши клиник белгилари билан тавсифланади. Чап қоринча етишмовчилиги, мия қон айланишининг пасайиши (бош айланиши, кўзнинг қорайиши, ҳушидан кетиш) ва коронар қон айланишининг (стенокардия) пасайиши билан намоён бўлади, бу аорта малформацияси, юрак томирлари касаллиги, артериал гипертензия, обструктив кардиёмиёпатияга хосдир.

Ўнг қоринча турига кўра эса ЙЙ – ўнг қоринчадан ўпка артериясига қоннинг етарли даражада чиқарилмаслиги ва тизимли қон айланишида қоннинг турғунлиги билан тавсифланган тури.

Юрак етишмовчилиги қанчалик тез ривожланишига қараб, у ўткир ва сурункали турига бўлинади. Ўткир юрак етишмовчилиги травма, токсинлар, юрак касалликлари билан боғлиқ бўлиши мумкин ва даволанмаса, тезда ўлимга олиб келиши мумкин.

Сурункали юрак етишмовчилиги узоқ вақт давомида ривожланади ва характерли белгилар мажмуаси билан намоён бўлади (нафас қисилиши, чарчоқ ва жисмоний фаолиятнинг пасайиши, шиш ва бошқалар).), дам олиш ёки жисмоний машқлар пайтида органлар ва тўқималарнинг етарли даражада перфузияси билан боғлиқ бўлган ва кўпинча танадаги суюқликни ушлаб туриш билан боғлиқ.

Ҳозирги кунда дунёда юрак етишмовчилиги синдроми билан касалланган 25 миллиондан ортиқ одам бор[1]. Қўшма Штатларда юрак етишмовчилигидан ўлим 2016-йилда барча юрак-қон томир ўлимларининг 9,3 фоизини ташкил этди[1]. Россияда юрак етишмовчилигининг тарқалиши 1998-йилдаги 4,9 фоиздан 2014-йилда 10,2 фоизгача ошди[1].

Таснифи

Ўқир кечиши бўйича таснифлаш:

Жисмоний текширув натижаларига кўра Киллип шкаласи бўйича синфлар белгиланади:

  • И (юрак етишмовчилиги белгилари йўқ),
  • ИИ (енгил юрак етишмовчилиги, озгина хириллаш),
  • ИИИ (аниқроқ юрак етишмовчилиги, кўпроқ хириллаш),
  • ИВ (кардиоген шок, систолик қон босими 90 ммҲг дан паст)

В. Х. Василенко, Н. Д. Стразҳеско, Г. Ф. Ланга бўйича таснифлаш

Ушбу таснифга кўра, сурункали юрак етишмовчилигининг ривожланишида уч босқич ажратилади:

  • И ст. (ҲИ) бошланғич ёки яширин етишмовчилик , бу нафас қисилиши ва юрак уриши кўринишида фақат сезиларли жисмоний зўриқиш билан намоён бўлади. Дам олишда гемодинамика ва орган функсиялари бузилмайди, иш қобилияти бироз камаяди.
  • ИИ босқич – оғир, узоқ муддатли қон айланишининг етишмовчилиги, гемодинамик бузилиш (ўпка қон айланишида турғунлик) озгина жисмоний куч бўлганда, баъзан дам олишда ҳам намоён бўлади. Ушбу босқичда 2 та давр мавжуд. : А давр ва Б давр.
  • Ҳ ИИА босқичи – нафас қисилиши ва ўртача кучланиш билан юрак уриши. Аниқ сияноз. Қоида тариқасида, қон айланишининг етишмовчилиги асосан ўпка қон айланишида учрайди : даврий қуруқ йўтал, баъзида ҳемоптизи, ўпкада тиқилиб қолишнинг намоён бўлиши (пастки бўлимларда крепитус ва эшитилмайдиган нам ҳириллаш), юрак уриши, юрак соҳасидаги узилишлар. Ушбу босқичда тизимли қон айланишида турғунликнинг дастлабки кўринишлари мавжуд (оёқларда кичик шиш, жигарда енгил шиш). Эрталаб бу ҳодисалар камаяди. Иш ҳаракат даражаси кескин камаяди.
  • Н ИИБ босқичи – дам олишда нафас қисилиши. Юрак етишмовчилигининг барча об’эктив белгилари кескин ортади: аниқ сияноз, ўпкада конжестиф ўзгаришлар, узоқ давом этадиган оғриқлар, юрак соҳасидаги узилишлар, юрак уриши; тизимли қон айланишида қон айланишининг етишмовчилиги белгилари, пастки экстремиталарнинг ва танасининг доимий шишиши, кенгайган зич жигар (жигарнинг юрак сиррози), гидроторакс, асцит, оғир олигурия. Беморлар ногирон бўлиб қолади.
  • ИИИ босқич (Ҳ ИИИ) – етишмовчиликнинг якуний, дегенератив босқичи. Гемодинамик бузилишлар билан бир қаторда органларда морфологик қайтарилмас ўзгаришлар (диффуз пневмосклероз, жигар сиррози, конжестиф буйрак ва бошқалар ривожланади.). Метаболизм бузилади, беморларнинг чарчоқлари ривожланади. Даволаш бу босқичда самарасиздир.

Патогенез

Сурункали юрак етишмовчилигида (СЙЙ) -юракнинг насос функсиясининг пасайиши бир томондан симпатоадренал (СНС) ва ренин-ангиотенсин-алдостерон (РААС), иккинчи томондан вазопрессин (антидиуретик гормон АДҲ сифатида танилган) ва атриял пептидларнинг иккиламчи фаоллашишига олиб келади. Жараён периферик ва буйрак вазоконстриксиясига воситачилик қилади, бу эса гломеруляр филтрация тезлигининг пасайишига олиб келади, бу аллақачон пасайган артериал тўлдириш босими билан биргаликда РААСнинг иккиламчи фаоллашишига олиб келади. РААСнинг фаоллашиши алдостерон секрециясини оширади ва шу билан проксимал нефрон каналчалари томонидан натрий ва сувнинг реабсорбциясини кучайиши туфайли тўқималарда тўғри перфузион босимни таъминлайди.

Постериор гипофиздан вазопрессиннинг чиқарилишини рағбатлантириш, тўлдириш босимининг пасайишига жавоб берадиган бароресепторларнинг фаоллашишига жавобан содир бўлади. АДҲ даражасининг ошиши миокард фиброзига, гипертрофияга ва вазоконстриксияга, шунингдек, юракнинг атриял тўқималарнинг чўзилиши ва паст плазма осмолярлиги кўринишидаги айланма қон ҳажми билан аллақачон мавжуд бўлган ортиқча юкланишига қарамай, нефронларнинг йиғувчи каналларида сувнинг реабсорбциясининг кучайишига олиб келади.

Патогенетик жиҳатдан сув-электролитлар гомеостази асосан буйрак регуляцияси назорати остида бўлади, бу натрий-калий гомеостазининг энг заиф нуқтасидир. АДҲ чиқарилишининг клиник таъсири чанқоқлик ва сув истеъмолининг кўпайиши ҳисобланади. Ангиотенсин ИИ, шунингдек, миянинг „ташналик марказини“ рағбатлантириш ва АДҲ нинг чиқарилишини рағбатлантириш орқали ҳам ҳисса қўшади. Физиологик шароитда нейротрансмиттер тизимларининг гиперактивацияси уларнинг таъсирининг кўп йўналишлилиги билан истисно қилинади ва CҲФда гипотензия ва гипоосмолаллик фонида шиш пайдо бўлиши учун шароитлар пайдо бўлади.

Буйрак функсиясининг вақтинчалик пасайиши ва буйракнинг тўғридан-тўғри шикастланиши муқаррар равишда калий даражасининг ошишига ёрдам беради, бу эса лооп ва / ёки тиазид диуретиклари билан бир вақтда текисланади. Аммо шуни таъкидлаш керакки, Фуросемид билан солиштирганда РААС нинг камроқ фаоллашишига ҳисса қўшадиган ва калийнинг танадан камроқ чиқарилишига воситачилик қиладиган Торасемидни танлаш афзалроқдир.

Ўткир юрак етишмовчилиги

Миокардиал қисқарувчанликни бузилиши ва систолик ва дақиқали қон ҳажмининг пасайиши[2] оқибати бўлган ўткир юрак етишмовчилиги (ЎЙЙ) ўта оғир клиник синдромлар билан намоён бўлади: кардиоген шок, ўпка шиши ва ўткир буйрак етишмовчилиги.

Ўткир юрак етишмовчилиги кўпинча чап қоринчада бўлиб, юрак астмаси, кардиоген ўпка шиши ёки кардиоген шок шаклида намоён бўлиши мумкин[2].

Юрак етишмовчилигининг оқибатлари

Юракнинг чап қоринчасининг устун етишмовчилиги ўпка қон айланишида қоннинг турғунлиги билан содир бўлади. Кўп миқдорда карбонат ангидрид қонда тўпланади (бу нафақат нафас қисилиши, сияноз, балки ҳемоптизи ва бошқалар билан бирга келади). д.), ўнг қоринчада эса- тизимли қон айланишида турғунлик билан содир бўлади (нафас қисилиши, шиш, кенгайган жигар).[3] Юрак етишмовчилиги натижасида органлар ва тўқималарнинг гипоксияси, ацидоз ва бошқа метаболик касалликлар пайдо бўлади.

Даволаш

Асосий дори-дармонсиз даволаш[4]

Юрак етишмовчилигининг асосий дори-дармонсиз терапияси юракдаги иш юкини камайтиришга ва миокарднинг кейинги шикастланишининг олдини олишга қаратилган бир қатор умумий чора-тадбирлардан иборатдир:

  • суюқликни истеъмол қилишни чеклаш (кунига 2 литрдан кўп бўлмаган)
  • Озиш
  • Туз миқдорини камайтириш (кунига 6 граммдан кўп бўлмаган ва декомпенсация билан 3 граммдан кўп бўлмаган)
  • Калийга бой диэта (лекин оғир CКД билан бирга эмас!)
  • Спиртли ичимликлар ва тамаки истеъмолини чеклаш ёки ундан воз кечиш
  • Юрак етишмовчилиги даражасига мослаштирилган жисмоний машқлар
  • Юрак-қон томир хавф омилларини назорат қилиш

Ўткир юрак етишмовчилигини даволаш

Ўткир юрак етишмовчилиги қон айланишини (гемодинамикани) барқарорлаштириш учун фавқулодда чораларни талаб қилади. Қон айланишининг бузилишига сабаб бўлган сабабга қараб, қон босимини ошириш (барқарорлаштириш), юрак ритмини нормаллаштириш ва оғриқни йўқотиш (юрак хуружлари бўлса) чоралари кўрилади. Кейинги стратегия етишмовчиликни келтириб чиқарадиган касалликни даволашни ўз ичига олади.

Шунингдек қараб кўринг

  • Юрак
  • Юрак-ўпка етишмовчилиги
  • Юрак-қон томир агентлари

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Секретный резерв | | Алла Астахова. Ру“. алла-астакҳова.ру. Қаралди: 2020-йил 18-март.
  2. ↑ 2,0 2,1 Коллектив авторов. Новейшая энциклопедия экстренной медицинской помощи. Справочник практикующего врача. РИПОЛ классик, 2007-06-02. ИСБН 978-5-7905-5232-8. 
  3. ↑ Верткин
  4. ↑ Вадим Синицкий. „Сердечная недостаточность“ (ру-РУ). Оптимус Медиcус (2022-йил 23-январ). 2022-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 26-январ.

Адабиётлар