Юрий Александрович Левада (туғилганда -Моренис; 1930-йил, 24-апрел, Винница – 2006-йил, 16-ноябр, Москва) – совет ва рус социологи ҳамда сиёсацҳуноси. Фалсафа фанлари доктори, профессор. Левада маркази асосчиси ва директори.

Болалик йиллари ва таълим

Юрий Александрович Левада Винница минтақавий „Билшовицка Правда“ газетаси журналисти Наталя Лвовна Моренис ва ўрта аср тарихчиси Мусо Александрович Коган оиласида туғилган. Отаси кейинчалик профессор ва М. Н. Покров номидаги Ленинград педагогика институти тарих факултети декани бўлади. 1930-йилларнинг ўрталарида Наталя Лвовна Моренис ёзувчи Александр Степанович Левадага турмушга чиқади. Бола асраб олган (уларнинг турмуши кичик укаси Евгений (1939-2000) туғилганидан сўнг бузилади. Улуғ Ватан Урушидан сўнг ўгай ота иккинчи хотини Кира Василевна билан яшайди. Табиийки, биринчи оила билан деярли алоқада бўлмаган). Унинг бобоси фармасевт ва собиқ ижтимоий инқилобчи, профессор Лев Константинович Моренис[1], Винница тиббиёт институти (дастлаб фармасевтика) асосчиларидан бири, фармакология кафедрасининг биринчи мудири (1933-1937);[2][3][4] бобосининг укаси Яков Константинович Моренис эса биокимё кафедрасининг биринчи мудири (1933-1936)[5][6] бўлган. У болалигини Винницадаги 15-сонли Котовский кўчаси № 15 даги бобосининг уйида ўтказди[7] .

Улуғ Ватан уруши пайтида – онаси ва акаси билан Тюмендаги эвакуацияда бўлишди. Винницадаги 4-сонли эркаклар ўрта мактабини олтин медал билан тугатган[8]. Болалигидан мактабда бирга ўқиган бўлажак академик Ф. Г. Рутберг билан дўст эди; математикадан дарс берган ўқитувчи Лев Моисеэвич Шмуленсон (?—1958)[9][10][11] иккаласига ҳам катта таъсир кўрсатди. Болалигидан у Г. В. Барабашев[12] билан ҳам дўст эди.

1952-йилда Левада Москва давлат университетининг фалсафа факултетини тамомлаган. 1955-йилда „Хитой халқ демократиясининг ўзига хос хусусиятлари тўғрисида“[13] мавзусида фалсафа фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди. 1966-йилда СССР Фанлар академияси Фалсафа институтида „Дин танқидининг социологик муаммолари“ мавзусида фалсафа доктори илмий даражасини олиш учун номзодлик диссертациясини ҳимоя қилди[14] .

1988-йилгача бўлган илмий фаолияти

1956-1988-йилларда Юрий Левада СССР Фанлар академиясининг илмий институтларида ишлаган. 1960-йилларда Москва давлат университетининг журналистика факултетида социологиядан маъруза ўқиган.

БЖФЎМда ишлаш

1988-йилдан 1992-йилгача у Татяна Заславская бошчилигида қайта қуриш даврида яратилган Бутунроссия жамоатчилик фикрини ўрганиш марказининг (БЖФЎМ) назарий тадқиқотлар бўлими бошлиғи бўлган. 1992-йилда ушбу ташкилотга раҳбарлик қилган. БЖФЎМ жамоаси, асосан, илгари ишлаган бир нечта тадқиқот гуруҳларини бирлаштириш орқали яратилган: Т. И. Заславская , Б. А. Грушин, Б. М. Рутгаисер, Ю. А. Левада.

1991-йилдан бери БЖФЎМ жамоаси Россияда президентлик сайловлари, Россия Давлат Думасига сайловлар, мамлакат вилоятларининг қонун чиқарувчи ва ижро этувчи ҳокимият органларига сайловлар арафасида бир қатор тадқиқотлар олиб боради. Ушбу тадқиқотлар натижалари ҳар сафар расмий натижаларга яқин бўлиб чиқди, бу эса профессионал ҳамжамият вакиллари томонидан бир неча бор тасдиқланган.

Бир қатор ўзгаришлардан сўнг, 2003-йил 6-августда Россия Федерацияси Мулк муносабатлари вазирлиги БЖФЎМ ва бошқаларни корпоративлаштириш ва хусусийлаштиришга қарор қилди. Шундан сўнг, Юрий Левада бошчилигидаги БЖФЎМ ходимлари илгари БЖФЎМ билан параллел равишда яратилган нотижорат ташкилотга – БЖФЎМ таҳлил хизматига (БЖФЎМ-Т) ишлашга кетишди.

Юрий Левада 2006-йилнинг 16-ноябрида ўз кабинетида вафот этади. Уни Троэкуровский қабристонига (Троэкуровском кладбищэ) дафн этишади.

Юрий Левада қабридаги ёдгорлик

Нашрлари

Социология, жамоатчилик фикри, социология назарияси ва методологияси, дин социологияси, ижтимоий антропологияга оид бир қанча китоблар, 200 дан ортиқ мақолалар муаллифи.

Монографиялар:

  • Замонавий насронийлик ва ижтимоий тараққиёт. – М., 1962. – 208 б.
  • Диннинг ижтимоий табиати. – М., 1965. (поляк тилида. – 1968, русча матн он лине: [1] (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-06-13 санасида архивланган))
  • Социология бўйича маърузалар. – М., 1969-йил.
  • Бир фикр бор. – М., 1990 (ҳаммуаллифликда).
  • Социология бўйича мақолалар. – М., 1993-йил.
  • Совет оддий одами . – М., 1993 (ҳаммуаллифликда).
  • Фикрлардан тушунишгача: социологик иншолар 1993-2000. – М., 2000-йил.
  • Инсонни қидирмоқда: социологик иншолар 2000-2005. – М., 2006-йил. ИСБН 5-98379-070-6
  • Бугунги Россияда „элита“ муаммоси. – М., 2007 (ҳаммуаллифликда).
  • Ижтимоий парчаланиш ва янги социологиянинг туғилиши: йигирма йиллик мониторинг. – М., 2008-йил. (муаллифлар жамоаси билан).
  • Ўзгартириш вақти: тадқиқотчининг мавзуси ва позицияси. – М., Янги адабий шарҳ, 2016, („Дахлсиз заҳира“ журнали кутубхонаси),

Баъзи мақолалар:

  • „Теилҳард феномени“ ва унинг атрофидаги тортишувлар // Фалсафа саволлари . – 1962. – 1-сон.
  • Левада Ю. А. Ижтимоий ҳаётга илмий ёндашув ва ижтимоий нақшларнинг диний бузилиши // Динга қарши фан: 3 китобда. Китоб. 2: Жамият ва дин / Эд. коллегия: П. Н. Федосеэв ва бошқалар; СССР Фанлар академияси. Фалсафа институти. акад. жамиятлар. КПСС Марказий Комитети ҳузуридаги фанлар. Инст. атеизм; Реп. эд. Э. А. Ҳасратян . – М .: Фан, 1967. – С. 229 – 265. – 506 б.
  • Социологияда миқдорий усуллардан фойдаланиш муаммолари // Ижтимоий жараёнларни моделлаштириш. – М., 1970-йил.
  • Марксда иқтисодий антропология муаммолари // Иқтисодиёт ва жамият. ВНИИСИ асарлари тўплами. – 1983. – сони. саккиз.
  • Ижтимоий ҳаракат тизимларида ўйин тузилмалари // Тизим тадқиқотлари. Услубий муаммолар. 1984. – М., 1984-йил.
  • Асрлар уфқида жамоатчилик фикри // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2000. – 6-сон.
  • Жамоатчилик фикри ва жамият 1999-йил чорраҳасида // Россия қаерга кетяпти?.. Куч, жамият, шахс. – М., 2000-йил.
  • Бузуқ макондаги одам. Материаллар ва тадқиқот соҳалари бўйича мулоҳазалар // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2000. – 5-сон.
  • Трансформация жараёнларида элита ва „омма“ // Россияни ким ва қаерга олиб боришга интилади?.. Замонавий трансформация жараёнининг макро, мезо ва микро даражалари актёрлари. – М., 2001-йил.
  • 20-аср авлодлари: тадқиқот имкониятлари // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2001-йил – 5-сон.
  • „Совет одами“: бошланғич шаклларни қайта қуриш муаммоси // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2001. – 2-сон.
  • Жамоатчилик ишончининг механизмлари ва функциялари // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2001. – 3-сон.
  • Инсон нуқтаи назари: тушуниш учун зарурий шарт // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2001. – 4-сон.
  • Мослашувчан хатти-ҳаракатларнинг вариантлари // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2002. – 1-сон.
  • „Авлодлар муаммоси“ бўйича эслатмалар // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2002. – 2-сон.
  • Жамоатчилик фикрида „ҳақиқат“ ва „ҳақиқат“: тушунчаларни талқин қилиш муаммоси // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2002. – 3-сон.
  • Армагеддон қолдирилдими? 2001-йил 11 сентябрдан бир йил ўтгач, Россия ва дунё жамоатчилик фикрида // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2002. – 5-сон.
  • Тарихий танловнинг рамкалари ва вариантлари: Россиядаги ўзгаришларнинг бориши бўйича бир нечта мулоҳазалар // Жамоатчилик фикри мониторинги: иқтисодий ва ижтимоий ўзгаришлар. – 2003. – 2-сон.
  • Жамоатчилик фикридаги „келажак“ нинг тарихий доираси // Россиянинг йўллари: мавжуд чекловлар ва мумкин бўлган вариантлар. – М., 2004-йил.
  • Парадокслар ва баҳоларнинг маънолари: тушунишга уриниш // Жамоатчилик фикри бюллетени. – 2005. – Но 4. – 8-18-бетлар.
  • Совет ва посцовет шароитида элита тузилмалари // Ижтимоий фанлар ва замонавийлик. – 2007. – Но 6. – 5-15-бетлар.

Оммавий маърузалар:

Эслатмалар

  1. ↑ „Морейніс — колишній член партії есерів“. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-октябр.
  2. ↑ „Кафедра фармакології“. 2014-йил 12-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-октябр.
  3. ↑ „Фотопортрет Л. К. Морейниса“. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  4. ↑ „Списки кандидатов во Всероссийское Учредительное собрание по подольскому избирательному округу (1917)“. 2022-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 22-октябр.
  5. ↑ „История кафедры биохимии ВНМУ им. Н. И. Пирогова“. 2012-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 9-апрел.
  6. ↑ „Переписка профессора Л. К. Морейниса (факсимиле)“. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  7. ↑ „Воспоминания и дискуссии об Юрии Александровиче Леваде“. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  8. ↑ „Моя Винница“. 2022-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 25-апрел.
  9. ↑ „К 80-летию Ю. А. Левады“. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  10. ↑ „Л. Ярославский «Некоторые отрывочные воспоминания об Юрии Леваде»“. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  11. ↑ Л. М. Шмуленсон – автор работи „Формула перехода от одной системи логарифмов к другой“ (Винница: Винницкий областной отдел народного образования и Областной методический кабинет, 1939).
  12. ↑ „Л. Ярославский «Некоторые отрывочные воспоминания о Юрие Леваде»“. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 2-октябр.
  13. ↑ Левада, Юрий Александрович. Об особенностях народной демократии в Китаэ: Автореферат дис. на соисканиэ учён. степени кандидата философ. наук / Моск. гос. ун-т им. М. В. Ломоносова. Философ. фак. – Москва : [б. и.], 1955. – 16 с.
  14. ↑ Левада, Юрий Александрович. Социологическиэ проблеми критики религии: Автореферат дис. на соисканиэ учёной степени доктора философских наук / АН СССР. Ин-т философии. – Москва : [б. и.], 1964. – 27 с.

Адабиётлар

Ҳаволалар

Видео материаллар