Yutilgan doza

Ютилган доза – бу ионлаштирувчи нурланиш таъсирида материяда тўпланган энергиянинг ўлчови бўлган доза миқдори. Сўрилган доза радиациявий ҳимоя (зарарли таъсирларни камайтириш) ва радиологияда (потенциал фойдали таъсирлар, масалан, саратон касаллигини даволашда) тирик тўқималарда дозани қабул қилишни ҳисоблашда қўлланади. Бундан ташқари, радиациянинг жонсиз моддаларга таъсирини тўғридан-тўғри солиштириш учун ишлатилади, масалан, нурланишнинг қаттиқлашиши. СИ ўлчов бирлиги грей (Гй) бўлиб, у ҳар бир килограмм модда учун сўрилган бир Жоул энергия сифатида белгиланади. Қадимги, СИ бўлмаган CГС бирлиги рад, асосан АҚШда ҳам қўлланади.

Детерминистик эффектлар

Анъанавий равишда нурланишдан ҳимоя қилишда ўзгартирилмаган сўрилган доза фақат ўткир дозанинг юқори даражаси туфайли соғлиққа бевосита таъсир кўрсатиш учун ишлатилади. Бу тўқималарнинг таъсири, масалан, ўткир нурланиш синдромида, улар детерминистик таъсирлар деб ҳам аталади. Булар қисқа вақт ичида содир бўлиши аниқ бўлган таъсирлар. Таъсир қилиш ва қусиш ўртасидаги вақт аниқроқ синов воситалари мавжуд бўлмаганда дозани аниқлаш учун эвристик сифатида ишлатилиши мумкин.

Радиация терапияси

Тўқималарда ютилган дозани ўлчаш радиобиологияда муҳим аҳамиятга эга, чунки у тушаётган нурланиш мақсадли тўқималарга берадиган энергия миқдорининг ўлчовидир.

Дозани ҳисоблаш

Ютилган доза радиация нурининг нурланиш таъсирига (ионлар ёки C/кг) ионлаштириладиган муҳитнинг ионланиш энергиясига кўпайтирилишига тенг.

Масалан, қуруқ ҳавонинг 20 °C ва 101,325 кПа босимдаги ионланиш энергияси 33.97±0.05 Ж/С ни ташкил қилади. (ҳар бир ион жуфтига 33,97 эВ) Шундай қилиб, 2.58×10⁻⁴ C/кг (1 рентген) таъсир қилиш қуруқ ҳавода 8.76×10⁻³ Ж/кг (0,00876 Гй ёки 0,876 рад) сўрилган дозани ётқизади. шароитлар. Агар сўрилган доз бир хил бўлмаса ёки у фақат тананинг ёки об’эктнинг бир қисмига қўлланилса, ҳар бир нуқтада сўрилган дозаларнинг ўртача массасини олиш йўли билан бутун элементни ифодаловчи сўрилган дозани ҳисоблаш мумкин.

Адабиётлар

• Радиатион Эхпосуре анд Cонтаминатион – Инжуриэс; Поисонинг". Мерcк Мануалс Профессионал Эдитион.
• Боутиллон, М; Перроче-Роух, А М (1987-02-01). „Ре-эвалуатион оф тҳе W валуэ фор элеcтронс ин дрй аир“. Пҳйсиcс ин Медиcине анд Биологй
• Тҳе ИCРП сайс, „Ин тҳе лоw досе ранге, белоw абоут 100 мСв, ит ис сcиэнтифиcаллй плаусибле то ассуме тҳат тҳе инcиденcе оф cанcер ор ҳеритабле эффеcц wилл рисе ин диреcт пропортион то ан инcреасе ин тҳе эқуивалент досе ин тҳе релевант органс анд тиссуэс.“ ИCРП публиcатион 103 параграпҳ 64
• Сиэгбаҳн, Манне; эт ал. (Оcтобер 1929). „Реcоммендатионс оф тҳе Интернатионал Х-рай Унит Cоммиттеэ“ (ПДФ). Радиологй. 13