Z avlod
З (зед) авлод, шунингдек, халқ тилида зумерлар[1][2] дея аталувчи Милленниалс авлоддан кейинги, Алфа авлоддан олдинги демографик когорта. Тадқиқотчилар ҳамда машҳур оммавий ахборот воситалари ушбу атамани ХХ аср 90-йилларининг ўрталаридан 2010-йилларнинг дастлабки қисмигача бўлган даврда дунёга келган авлод вакиллари учун қўллашади. Зед авлоднинг аксарият қисми Х (икс) авлод вакилларининг фарзандлари ҳисобланишади[3].
Ёшлигиданоқ интернет ва портатив рақамли технологиялар муҳитида улғайган дастлабки авлод сифатида тарифланувчи „зумерлар“ рақамли саводхонликка эга бўлмасаларда, „интернет авлоди“, деб ҳам аталишади[4][5][6]. Қолаверса, экран вақти келтириб чиқарувчи салбий таъсирлари ёш болаларга қараганда зумер ўсмирларда кўпроқ намоён бўлади[7]. Олдинги авлодлар билан солиштирганда, баъзи ривожланган мамлакатларда З авлод вакиллари, одатда яхши хулқ-атворли, бепарво шахслар бўлиб, хавф-хатар ва таваккаларни унчалик хуш кўрмайдилар[8]. Зумерлар ўз ёшларига нисбатан, ўзларидан аввалги авлодлар вакилларига қараганда секинроқ яшашга мойилдирлар[9][10].
Ушбу авлод вакилларида ўсмирлик давридаги ҳомиладорлик ва спиртли ичимликлар истеъмол қилиш кўрсаткичлари қуйи авлод вакилларига нисбатан камроқ даражада қайд этилган[11]. Бироқ, психофаол дорилар қабул қилиш ҳолатлари ҳақида бундай дейиш мушкулдир[12][13]. Зед авлод ўсмирлари ўтмишдошларига қараганда академик муваффақиятлар ва меҳнат истиқболлари ҳақида кўпроқ ташвишланадилар[8][9]. Ушбу хавотирларга қарамай, улар 1960-йиллардаги ҳамкасбларига қараганда мамнуният ҳиссидан кўпроқ қониқиш ҳосил қилишади[14]. Ўсмирлар орасида бу каби қилмишлари қандай оқибатларга олиб келишини тушунмаган ҳолда амалга оширилувчи секстинг – мобил телефон орқали шаҳвоний суратлар ёки хабарларни юбориш ҳаракатлари кўпайди[15]. Шу билан бирга, ўсмирлар субмаданиятлари, гарчи бутунлай йўқолмаган бўлсада мўтадиллаша бошлади[16][17].
Қиз болаларда балоғатга етиш даврининг ўртача ёш кўрсатгичи, глобал миқёсда, ХХ асрга нисбатан[18][19] анча қисқаргани уларнинг фаровонлиги ва келажагига таъсир қилгани ҳақида далиллар мавжуд[18][20][21][22]. Бундан ташқари, зед авлод ўсмирларида аллергия[23][24] ва руҳий саломатлик билан боғлиқ муаммолар ҳамда бу каби ҳолатлар бўйича келиб тушган мурожаатлар сони анчагина юқори кўрсатгичларга эга[8][25][26][27]. Шунингдек, зумерларда уйқусизлик касаллиги билан боғлиқ муаммолар ҳам кенг кузатилади[5][28][29]. Кўпгина мамлакатларда Зед авлоднинг ёш вакилларига олдинги авлод кишиларига қараганда кўпроқ ақлий заифлик ва психиатрик касалликлар бўйича ташхис қўйилади[30][31].
Бутун дунё бўйлаб зед авлод вакиллари электрон қурилмаларга кўпроқ вақт сарфлаганлари учун китоб мутолаа қилишдан узилиб қолишмоқда[32][33][34]. Ушбу жараён оқибатлари уларнинг диққат оралиг'и (чалғишдан олдин бир вазифага диққатни жамлаш учун сарфланган вақт миқдори)га[35][36] сўз бойлигига[37] ва мактаб баҳоларига[38], шунингдек, замонавий иқтисодиётдаги келажакларига салбий таъсир келтириб чиқаради[32]. 2000—2010-йилларда осиёлик педагоглар одатда энг яхши талабаларни қидириб, уларни рағбатлантирган бўлсалар, Ғарбий Европа ва Қўшма Штатларда асосий эътибор паст кўрсаткичларга қаратилди[39].
Терминнинг келиб чиқиш этимологияси
Ушбу атаманинг қачон ўрнашиб қолганлигини аниқлаш учун илмий жараён мавжуд бўлмаса-да, маълум импулслар Ген З қисқартмасидан олдин пайдо бўлганлигига ишора қилмоқда. Зед авлод атамаси Х (икс) авлод бошлаб берган алифбо тартибини давом эттирувчи Й (игрик) авлод (Милленниалс)дан кейинги давр вакиллари учун қўлланади[40][41].
Ушбу атаманинг алтернатив вариантлари сифатида таклиф қилинган номлар орасида АйЖенерейшн (иГенератион)[42], Ватан авлоди (Ҳомеланд Генератион), Нет Жен (Нет Ген)[42], Дижитал Нейтивс (Дигитал Нативес)[42], Нео-Дижитал Нейтивс (Нео-Дигитал Нативес)[43][44], Плюралист авлод (Плуралист Генератион)[42], Интернет авлоди (Интернет Генератион)[45], Сентениелс (Cентенниалс)[46] ва Пост-Милленниалс[47] каби атамалар мавжуд. Интернет авлоди атамаси ушбу авлод интернет оммавий равишда қабул қилингандан кейинги даврда туғилган шахсларга ишора қилади[45].
Психология бўйича профессор ва бир қанча китоблар муаллифи Жеан Тwенге (талаффузи: Жан Твенж) иГенератион (ёки қисқача иГен (АйЖен)) атамасини қўллаган дастлабки шахс бўлган. Ушбу атамани ўзининг 2006-йилги Милленниалс ҳақидаги Генератион Ме китобининг сарлавҳаси сифатида ишлатмоқчи бўлган. Бироқ, бу ҳаракат Атриа Публишинг Гроуп нашриёти томонидан бекор қилинади. Ўша пайтларда иПод ва иМаc компютерлари бор эди, бироқ, ҳали иПҳоне ва иПадлар мавжуд бўлмаган. Кейинчалик, Тwенге ушбу атамани 2017-йилги иГен китоби учун ишлатган. Бу ном 2009-йилда демограф Черйл Русселл (талаффузи: Шерил Расселл) томонидан яратилгани иГен китобида тасдиқланган[42].
2014-йилда ёзувчи Неил Ҳоwе Wиллиам Страусс билан биргаликда Страусс–Ҳоwе авлод назариясининг давоми сифатида „Ватан авлоди“ жумласини атама сифатида киритди. „Ватан“ атамаси 11-сентябр хуружлари бўлиб ўтгандан сўнг, Миллий хавфсизлик департаменти каби органлар томонидан мамлакатнинг ҳимоя назорати чоралари кучга кирганидан кейинги вақт давомида ўз болалик даврини ўтказган дастлабки авлод вакиллари учун қўлланади[48].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „Wордс Wе'ре Wатчинг: 'Зоомер'“. Мерриам-Wебстер (2021-йил 1-октябр). Қаралди: 2021-йил 25-октябр.
- ↑ „зоомер“. Диcтионарй.cом. Қаралди: 2020-йил 14-июн.
- ↑ „Wҳо Аре тҳе Паренц оф Ген З?“. Сигнал Вине (2021-йил 26-август). 2022-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-сентябр.
- ↑ Турнер, Антҳонй (2015). „Генератион З: Течнологй Анд Соcиал Интерест“. Жоурнал оф Индивидуал Псйчологй. 71-жилд, № 2. 103–113-бет. дои:10.1353/жип.2015.0021.
- ↑ 5,0 5,1 Тwенге, Жеан. „Теэнс аре слеэпинг лесс – бут тҳере'с а сурприсинглй эасй фих“. Тҳе Cонверсатион (2017-йил 19-октябр). Қаралди: 2020-йил 11-ноябр.
- ↑ Страусс, Валериэ. „Тодай'с кидс мигҳт бе дигитал нативес — бут а неw студй шоwс тҳей арен'т cлосе то беинг cомпутер литерате“. Тҳе Wашингтон Пост (2019-йил 16-ноябр). Қаралди: 2019-йил 21-ноябр.
- ↑ Аделантадо-Ренау, Миреиа; Молинер-Урдиалес, Диэго; эт ал. (Септембер 23, 2019). „Ассоcиатион Бетwеэн Сcреэн Медиа Усе анд Аcадемиc Перформанcе Амонг Чилдрен анд Адолесcенц: А Сйстематиc Ревиэw анд Мета-аналйсис“. ЖАМА Педиатриcс. 173-жилд, № 11. Америcан Медиcал Ассоcиатион. 1058–1067-бет. дои:10.1001/жамапедиатриcс.2019.3176. ПМC 6764013. ПМИД 31545344.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 „Генератион З ис стрессед, депрессед анд эхам-обсессед“. Тҳе Эcономист (2019-йил 27-феврал). Қаралди: 2019-йил 28-март.
- ↑ 9,0 9,1 „Теэнагерс аре беттер беҳавед анд лесс ҳедонистиc ноwадайс“. Тҳе Эcономист (2018-йил 10-январ). Қаралди: 2020-йил 29-сентябр.
- ↑ Тwенге, Жеан. „Wҳй тодай'с теэнс арен'т ин анй ҳуррй то гроw уп“. Тҳе Cонверсатион (2017-йил 19-сентябр). Қаралди: 2020-йил 13-ноябр.
- ↑ УCЛ. „Ҳоw то фих тҳе 'унҳаппиэст генератион эвер'“ (эн). УCЛ Неwс (2020-йил 6-август). Қаралди: 2020-йил 8-август.
- ↑ Счепис, Тй. „Cоллеге-аге кидс анд теэнс аре дринкинг лесс алcоҳол – марижуана ис а дифферент сторй“. Тҳе Cонверсатион (2020-йил 19-ноябр). Қаралди: 2020-йил 21-ноябр.
- ↑ Ҳймас, Чарлес. „Генератион З сwап дринк фор другс ас cласс А усе бй 16-24-еар-олдс рисес бй ҳалф ин севен еарс“. Тҳе Телеграпҳ (2020-йил 9-декабр). 2020-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 19-декабр.
- ↑ Протзко, Жоҳн (Май–Жуне 2020). „Кидс Тҳесе Дайс! Инcреасинг делай оф гратифиcатион абилитй овер тҳе паст 50 еарс ин чилдрен“. Интеллигенcе. 80-жилд, № 101451. дои:10.1016/ж.интелл.2020.101451.
- ↑ Дел Рей, Росарио; Ожеда, Мóниcа; Cасас, Жосé А.; Мора-Мерчáн, Жоақуíн А.; Элипе, Паз (Аугуст 21, 2019). Рей, Лоурдес (муҳ.). „Сехтинг Амонг Адолесcенц: Тҳе Эмотионал Импаcт анд Инфлуэнcе оф тҳе Неэд фор Популаритй“. Фронтиэрс ин Псйчологй. 10-жилд, № 1828. 1828-бет. дои:10.3389/фпсйг.2019.01828. ПМC 6712510. ПМИД 31496968.
- ↑ Петридис, Алехис. „Ёутҳ субcултурес: wҳат аре тҳей ноw?“. Тҳе Гуардиан (2014-йил 20-март). Қаралди: 2021-йил 4-январ.
- ↑ Wатц, Петер. „Ис Ёутҳ Cултуре А Тҳинг оф тҳе Паст?“. Аполло Магазине (2017-йил 10-апрел). Қаралди: 2021-йил 4-январ.
- ↑ 18,0 18,1 Wеир, Кирстен (Марч 2016). „Тҳе рискс оф эарлиэр пубертй“. Монитор. 47-жилд, № 3. Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион. 40-бет.
- ↑ Эcкерт-Линд, Cамилла; Бусч, Алехандер С.; Петерсен, Жøрген Ҳ.; Биро, Франк М.; Бутлер, Гарй; Брäунер, Элвира В.; Жуул, Андерс (2020). „Wорлдwиде Сеcулар Трендс ин Аге ат Пубертал Онсет Ассессед бй Бреаст Девелопмент Амонг Гирлс: А Сйстематиc Ревиэw анд Мета-аналйсис“. ЖАМА Педиатриcс. 174-жилд, № 4. Америcан Медиcал Ассоcиатион. э195881-бет. дои:10.1001/жамапедиатриcс.2019.5881. ПМC 7042934. ПМИД 32040143.
- ↑ Ламотҳе. „Тҳе ҳеалтҳ рискс оф матуринг эарлй“. ББC Футуре (2018-йил 12-июн). Қаралди: 2021-йил 9-январ.
- ↑ Университй Оф Соутҳамптон. „Неw Ресеарч Шоwс Ҳоw Эволутион Эхплаинс Аге Оф Пубертй“. Сcиэнcе Даилй (2005-йил 1-декабр). Қаралди: 2020-йил 28-декабр.
- ↑ Ҳочберг, Зе′эв; Коннер, Мелвин (2020). „Эмергинг Адултҳоод, а Пре-адулт Лифе-Ҳисторй Стаге“. Фронтиэрс ин Эндоcринологй. 10-жилд, № 918. 918-бет. дои:10.3389/фендо.2019.00918. ПМC 6970937. ПМИД 31993019.
- ↑ Грапҳиc Детаил. „Тҳе преваленcе оф пеанут аллергй ҳас треблед ин 15 еарс“. Тҳе Эcономист (2019-йил 3-октябр). Қаралди: 2019-йил 3-октябр.
- ↑ „Wҳй эверйбодй ис судденлй аллергиc то эверйтҳинг“. Натионал Пост (2019-йил 30-июл). 2019-йил 30-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 24-ноябр.
- ↑ Чандлер-Wилде, Ҳелен. „Тҳе футуре оф Ген З'с ментал ҳеалтҳ: Ҳоw то фих тҳе 'унҳаппиэст генератион эвер'“ (эн-ГБ). Тҳе Телеграпҳ (2020-йил 6-август). 2022-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 8-август.
- ↑ Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион. „Ментал ҳеалтҳ иссуэс инcреасед сигнифиcантлй ин ёунг адулц овер ласт деcаде“. Сcиэнcе Даилй (2019-йил 15-март). Қаралди: 2020-йил 31-декабр.
- ↑ Счраэр, Рачел. „Ис ёунг пеопле'с ментал ҳеалтҳ геттинг wорсе?“. ББC (2019-йил 11-феврал). Қаралди: 2020-йил 26-декабр.
- ↑ Кансагра, Сужай (Май 2020). „Слеэп Дисордерс ин Адолесcенц“. Педиатриcс. 145-жилд, № Супплемент 2. Америcан Аcадемй оф Педиатриcс. С204–С209-бет. дои:10.1542/педс.2019-2056И. ПМИД 32358212.
- ↑ Университй оф Рочестер. „Паренц арен'т поwерлесс wҳен ит cомес то слеэп-депривед теэнагерс“. Сcиэнcе Даилй (2020-йил 9-январ). Қаралди: 2021-йил 1-январ.
- ↑ Маулик, Паллаб К.; Масcаренҳас, Мая Н.; Матҳерс, Cолин Д.; Дуа, Тарун; Сахена, Шекҳар (2011). „Преваленcе оф интеллеcтуал дисабилитй: А мета-аналйсис оф популатион-басед студиэс“. Ресеарч ин Девелопментал Дисабилитиэс. 32-жилд, № 2. 419–436-бет. дои:10.1016/ж.ридд.2010.12.018. ПМИД 21236634.
- ↑ Буcклей, Ничолас; Глассон, Эмма Ж.; эт ал. (Май 30, 2020). „Преваленcе эстиматес оф ментал ҳеалтҳ проблемс ин чилдрен анд адолесcенц wитҳ интеллеcтуал дисабилитй: А сйстематиc ревиэw анд мета-аналйсис“. Аустралиан анд Неw Зеаланд Жоурнал оф Псйчиатрй. 54-жилд, № 10. Тҳе Роял Аустралиан анд Неw Зеаланд Cоллеге оф Псйчиатрисц. 970–984-бет. дои:10.1177/0004867420924101. ПМИД 32475125.
- ↑ 32,0 32,1 Тҳомас, Леигҳ. „Эдуcатион левелс стагнатинг деспите ҳигҳер спендинг: ОЭCД сурвей“. Реутерс (2019-йил 3-декабр). Қаралди: 2020-йил 5-феврал.
- ↑ Фергусон, Донна. „Чилдрен аре реадинг лесс тҳан эвер бефоре, ресеарч ревеалс“. Тҳе Гуардиан (2020-йил 29-феврал). Қаралди: 2020-йил 7-ноябр.
- ↑ Слиwа, Жим. „Теэнс Тодай Спенд Море Тиме он Дигитал Медиа, Лесс Тиме Реадинг“. Америcан Псйчологиcал Ассоcиатион (2018-йил 20-август). Қаралди: 2020-йил 8-ноябр.
- ↑ „Ҳоw Течнологй Аффеcц тҳе Аттентион Спан оф Чилдрен“. Ёур Тҳерапй Соурcе (2019-йил 18-апрел). Қаралди: 2021-йил 31-март.
- ↑ „Тоо Муч Сcреэн Тиме?“. Пенн Стате Университй. Қаралди: 2021-йил 31-март.
- ↑ Массей Университй. „Воcабуларй он деcлине дуэ то феwер боокс“. Пҳйс.орг (2010-йил 20-сентябр). Қаралди: 2020-йил 7-ноябр.
- ↑ Адамс, Ричард. „Теачерс ин УК репорт гроwинг 'воcабуларй дефиcиэнcй'“. Тҳе Гуардиан (2018-йил 19-апрел). Қаралди: 2020-йил 11-ноябр.
- ↑ Cлйнес, Том (Септембер 7, 2016). „Ҳоw то раисе а гениус: лессонс фром а 45-еар студй оф супер-смарт чилдрен“. Натуре. 537-жилд, № 7619. 152–155-бет. Бибcоде:2016Натур.537..152C. дои:10.1038/537152а. ПМИД 27604932.
- ↑ Шапиро, Жордан. Тҳе Неw Чилдҳоод: Раисинг Кидс то Тҳриве ин а Cоннеcтед Wорлд. Литтле, Броwн, 2018.
- ↑ „Генератион З“. Лехиcо. Охфорд Университй Пресс. 2022-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 19-май.
- ↑ 42,0 42,1 42,2 42,3 42,4 Ҳоровитз, Бруcе. „Афтер Ген Х, Милленниалс, wҳат шоулд нехт генератион бе?“. УСА Тодай (2012-йил 4-май). Қаралди: 2012-йил 24-ноябр.
- ↑ Тҳомас, Мичаэл. Деcонструcтинг Дигитал Нативес: Ёунг Пеопле, Течнологй, анд тҳе Неw Литераcиэс (эн). Тайлор & Франcис, 19 Април 2011. ИСБН 978-1-136-73900-2.
- ↑ Такаҳаши, Тошиэ Т. „Жапанесе Ёутҳ анд Мобиле Медиа“. Риккё Университй. Қаралди: 2016-йил 10-май.
- ↑ 45,0 45,1 „Генератионс ин Cанада“. www12.статcан.гc.cа.
- ↑ „Меэт Генератион З“. CБС Неwс. — „Генератион З ис алсо ҳугелй сйнонймоус wитҳ течнологй беcаусе Cентенниалс греw уп ин тҳе эра оф смартпҳонес. Ин фаcт, мост оф тодай'с ёутҳ cан'т эвен ремембер а тиме бефоре соcиал медиа.“. Қаралди: 2021-йил 15-январ.
- ↑ Фрй. „Эарлй Бенчмаркс Шоw 'Пост-Милленниалс' он Траcк то Бе Мост Диверсе, Бест-Эдуcатед Генератион Ет“. Пеw Ресеарч Cентер (2018-йил 15-ноябр).
- ↑
{{cите магазине}}: Эмптй cитатион (ёрдам)
Адабиётлар
- Палфрей, Жоҳн. Борн Дигитал: Ундерстандинг тҳе Фирст Генератион оф Дигитал Нативес. Басиc Боокс, 2008. ИСБН 9780465005154.
- Арум, Ричард. Аcадемиcаллй Адрифт - Лимитед Леарнинг он Cоллеге Cампусес. Чиcаго, ИЛ: Тҳе Университй оф Чиcаго Пресс, 2011. ИСБН 9780226028569.
- МcCриндле, Марк. Тҳе АБC оф ХЙЗ: Ундерстандинг тҳе Глобал Генератионс. МcCриндле Ресеарч, 2014.
- Cомби, Члоэ. Генератион З: Тҳеир Воиcес, Тҳеир Ливес. Лондон: Ҳутчинсон, 2015. ОCЛC 910606762.
- Греэнспан, Лоуисе. Тҳе Неw Пубертй: Ҳоw то Навигате Эарлй Девелопмент ин Тодай'с Гирлс. Родале Боокс, 2015. ИСБН 978-1623365981.
Ҳаволалар
- Турли хилликнинг салбий томони (инглизча). Мичаэл Жонас. Тҳе Неw Ёрк Тимес. 2007-йил 5-август.
- Янги Америка: Замонавий оила. Пеw тадқиқот маркази. 2014-йил 30-апрел. (видео, 2:16 дақиқа)
- З авлод билан танишинг: Милленниалс ҳақида ўрганган ҳамма нарсани унутинг – Спаркс анд Ҳоней томонидан тайёрланган 2014-йилги тақдимот
- Университет дипломи пулни беҳуда сарфлашми? CБC Неwс: Тҳе Натионал. 2017-йил 1-март. (Видео, 14:39 дақиқа)
- З авлод тадқиқоти (Wайбаcк Мачине сайтида 2024-10-02 санасида архивланган). (Веб версия) Рубин Постаэр анд Ассоcиатес (РПА). 2018-йил.
- Биз ўсмирлардан катталар учун технологиялар бўйича нима етишмаётганини сўрадик. Бу энг яхши жавоб бўлди. Тайлор Фанг. МИТ технология шарҳи. 2019-йил 21-декабр.
- Амиш технологиядан сиз ўйлаганингиздан бошқача фойдаланади. Биз уларга тақлид қилишимиз керак. Жефф Смитҳ. Тҳе Wашингтон Пост. 2020-йил 17-феврал.