Умумий тишли ўзгаришларга эга бўлган занжир тугмалар: металл тишлар (юқори), рулонли тишлар ва пластик тишлар

Илгари чақмоқ қисқич (тезлик маносида) сифатида танилган занжир тугма, зип (шунақа товуш чиқарганлиги учун), чивин ёки фермуар матонинг икки четини ёки бошқа эгилувчан материални бир-бирига боғлаш учун ишлатиладиган кенг тарқалган қурилма. Кийим-кечак (масалан, курткалар ва жинси шимлар), сумкалар, лагер жиҳозлари (масалан, чодирлар ва ухлаш учун сумкалар) ва бошқа кўплаб нарсаларда ишлатиладиган занжир тугмалар турли ўлчамлар, шакллар ва рангларда бўлади. Чикаголик америкалик ихтирочи Wҳитcомб Л. Жудсон 1892-йилда замонавий қурилмани патентлади[1].

Тавсиф

Занжир тугма икки қаторли металл ёки пластмасса тишларга ўрнатилган слайдердан иборат бўлиб, улар ўзаро боғланиш учун мўлжалланган ва шу билан қаторлар бириктирилган материални бирлаштиради. Одатда қўлда бошқариладиган слайдерда Й шаклидаги канал мавжуд бўлиб, у тишлар қатори бўйлаб ҳаракатланиб, слайдернинг ҳаракат йўналишига қараб уларни тўрлайди ёки ажратади. Тишлар алоҳида-алоҳида дискрет бўлиши ёки узлуксиз шаклида бўлиши мумкин ва улар элементлар деб ҳам аталади[2].

Турли хил лента материаллари, ранглари ва нақшлари бўлган махсус занжир тугмаларга мисоллар.

Баъзи курткаларда лентада иккита слайдерли иккита ажратувчи занжир тугмалар мавжуд. Слайдерлар лентанинг қарама-қарши учларида жойлашганида, кўйлаги ёпилади. Агар пастки слайдер кўтарилса, ўтириш ёки велосипедда юриш қулайроқ бўлиши учун куртканинг пастки қисми очилиши мумкин. Иккала слайдер ҳам туширилса, фермуар бутунлай ажратилиши мумкин.

Сумкалар, чамадонларда ҳам кўпинча лентада иккита слайдер мавжуд: улар орасидаги фермуарнинг бир қисми очилмаган. Икки слайдер бир-бирининг ёнида жойлашганида, бу лента бўйлаб исталган нуқтада бўлиши мумкин, занжир тугма тўлиқ ёпилади.

Икки томонлама (икки марта ажратувчи) занжир тугма.

Занжир тугмалар:

  • шим кийган ёки чўнтакдаги каби нарсаларнинг ўтишига рухсат бериш ёки чеклаш учун тешикнинг ҳажмини ошириш ёки камайтириш;
  • битта кийимнинг икки учини ёки ён томонларини, масалан, кўйлаги олд томонида ёки кийинишни осонлаштириш учун кўйлак ёки юбканинг олд, орқа ёки ён томонларини бирлаштиринг ёки ажратинг;
  • шим ва калта ўртасидаги конвертация ёки капут ва палто уланиши ёки узилиши каби кийимнинг ажраладиган қисмини бошқасига ёки бошқасига бириктириш ёки ажратиш;
  • кичик халта ёки сумкани каттароғига ёки ундан каттароққа уланг ёки ажратиб олинг. Бунга мисол қилиб, бир ёки иккита фермуар ёрдамида ён томонларига кичикроқ сумкалар ёки сумкалар бириктирилган ҳарбий рюкзакларни келтириш мумкин;
  • буюмни безаш учун ишлатилади.
Занжир тугмалар слайдери икки томонни бирлаштиради

Шимолий Америкадаги машҳур занжир тугмалар атамаси (Буюк Британия зип ёки баъзан зип-фастенер) 1923-йилда БФ Гоодрич компаниясидан келган. Компания янги турдаги резина этикларда (ёки галошларда) Гидеон Сундбекнинг маҳкамлагичидан фойдаланишни танлади ва уни занжир тугмалар деб атади. Дастлабки йилларда занжир тугмаларнинг иккита асосий қўлланиши этик ва тамаки қопларини ёпиш учун эди. Занжир тугмалар1925-йилда Счотт НЙC томонидан чарм курткаларда кийим учун ишлатила бошланди[3][4].

Энг сўнгги инновация  бўлгани каби иккала учида ҳам очиладиган моделлар жорий қилинган эди. Бугунги кунда фермуар энг кенг тарқалган маҳкамлагич бўлиб, кийим-кечак, багаж, чарм буюмлар ва бошқа турли хил нарсаларда қўлланади[5].

Турлари

Слайдер олиб ташланган занжир тугма .
  • Занжир тугмалар энди бутун дунё бўйлаб фермуарлар сотувининг асосий қисмини ташкил қилади. Слайдер ҳар томондан иккита рулон устида ишлайди; тишлар сариқларнинг ўрашлари билан ҳосил бўлади. Иккита асосий турдаги рулонлардан фойдаланилади: бири спирал шаклдаги спиралли, одатда бобинлар ичида ишлайдиган шнур билан; иккинчиси зинапоя шаклидаги рулонли, шунингдек, Руҳрманн тури деб аталади. Бобинли фермуарлар полестер ласандан қилинган ва шунинг учун полестер фермуарлар деб ҳам аталади. Илгари нейлон ишлатилган ва ҳозирда фақат полестер ишлатилади, тури ҳали ҳам нейлон фермуар деб аталади.
  • Кўринмас занжир тугмалар лента орқасида яширинган тишларга эга, шунинг учун фермуар кўринмас бўлади. У яширин фермуар деб ҳам аталади. Лентанинг ранги кийимникига, слайдер ва тортгичнинг рангига мос келади. Ушбу турдаги фермуар юбка ва кўйлакларда кенг тарқалган. Кўринмас фермуарлар одатда рулонли фермуарлардир. Улар, шунингдек, ҳарбий ва фавқулодда хизматлар томонидан кўпроқ фойдаланишни кўрмоқдалар, чунки тугмачали кўйлакнинг кўринишини тез ва осон маҳкамлаш тизимини таъминлаш билан бирга сақлаб қолиш мумкин. Оддий кўринмас фермуар бошқа фермуарлардаги умумий оғирроқ тўқилган мато ўрнига фермуар лентасида энгилроқ тўрга ўхшаш матодан фойдаланади.
  • Тескари бобинли занжир тугмалар ласан фермуарнинг ўзгаришидир. Тескари бобинли фермуарда ласан фермуарнинг тескари (орқа) томонида ва слайдер фермуарнинг текис томонида ишлайди (одатда орқа, ҳозир олд томони). Кўринмас фермуардан фарқли ўлароқ, ласан ҳам орқа томонда жойлашган бўлиб, тескари бобин олд томонда тикувни кўрсатади ва слайдер турли тортишишларни ўз ичига олади (кўринмас фермуар кичик слайдер бириктирилиши туфайли кичик, йиртиб ташлашни талаб қилади). Сувга чидамли фермуарлар одатда тескари рулон сифатида тузилган, шунинг учун пвc қоплама тикувни қоплаши мумкин. Каучук ёки ПВХ қопламали тескари фермуар сув ўтказмайдиган фермуар деб аталади.
  • Металл фермуарлар классик фермуар тури бўлиб, бугунги кунда асосан жинси шимлар ва қалам қутиларида учрайди. Тишлар ласан эмас, балки шаклга солинган ва мунтазам равишда фермуар лентасига ўрнатилган алоҳида металл бўлаклари. Металл фермуарлар тиш ясаш учун ишлатиладиган металлга кўра гуруч, алюминий ва никелдан тайёрланади. Бу барча фермуарлар асосан текис симдан қилинган. Махсус турдаги металл фермуар олдиндан тайёрланган симдан, одатда гуручдан, лекин баъзан бошқа металлардан ҳам тайёрланади. Дунёда фақат бир нечта компаниялар технологияга эга. Ушбу турдаги олдиндан тайёрланган металл фермуарлар, асосан, юқори қувват талаб қилинадиган ва фермуарлар қаттиқ ювишга чидамли бўлиши керак бўлган юқори сифатли жинси шимлар, иш кийимлари ва ҳоказоларда қўлланади.
  • Пластмассадан ясалган фермуарлар металл фермуарлар билан бир хил, фақат тишлари металл ўрнига пластикдир. Атрофдаги матога мос келадиган металл фермуарлар бўялган бўлиши мумкин; пластик фермуарлар ҳар қандай рангдаги пластмассадан тайёрланиши мумкин. Пластик фермуарлар асосан полиацетал қатронлардан фойдаланади, аммо полиэтилен каби бошқа термопластик полимерлар ҳам ишлатилади. Кўпинча қалам қутилари, кичик пластик сумкалар ва бошқа фойдали иш юритиш учун ишлатилади.
  • Очиқ фермуарлар фермуарнинг икки томонини жойига, кўпинча курткаларда қулфлаш учун қути ва пин механизмидан фойдаланади. Очиқ фермуарлар юқорида тавсифланган ҳар қандай турдаги бўлиши мумкин.
  • Икки томонлама очиқ фермуарлар Пастки қисмида киритиш игнаси ва пин қутиси ўрнига, икки томонлама очиқ фермуар фермуар лентасининг ҳар икки учида тортгичга эга. Бундай фермуарли кийим кийган киши, бир томонлама очиқ фермуарнинг игнаси ва қутисига урғу бермасдан, оёқнинг кўпроқ ҳаракатланишини таъминлаш учун пастки тортгични юқорига силжитиши мумкин. Кўпинча узун палтоларда қўлланади.
  • Икки томонлама ёпиқ фермуарлар иккала учида ҳам ёпилади; улар кўпинча багажда ишлатилади ва фермуарда бир ёки иккита тортгич бўлиши мумкин.
  • Магнит фермуарлар бир қўл билан ёпиш имконини беради ва спорт кийимларида қўлланади.[6]

Ҳаво ва сув ўтказмаслиги

Қуруқ шўнғин костюмида сув ўтказмайдиган фермуар. Ташқи металл қисмлар сув ўтказмайдиган қопламани яширин фермуар тишлари устига маҳкамлайди. Ушбу расмда фермуар тишлари кўринмайди (сув ўтказмайдиган варақнинг четлари билан қопланган).

Компонентлар

занжир тугмаларнинг таркибий қисмлари
Ҳар хил турдаги занжир тугмалар тортгичлар ва слайдерлар.

Фермуарнинг таркибий қисмлари қуйидагилардан иборат:

  1. Юқори лента кенгайтмаси (занжирнинг юқори қисмида, тишлардан ташқарида жойлашган фермуарнинг мато қисми)
  2. Юқори тўхташ (слайдер занжирдан чиқиб кетишининг олдини олиш учун фермуарнинг юқори учига ўрнатилган иккита қурилма)
  3. Слайдер (фермуарни очиш ёки ёпиш учун занжир бўйлаб юқорига ва пастга ҳаракатланадиган қурилма)
  4. Пулл Таб ёки Пуллер (слайдерни юқорига ёки пастга силжитиш учун ушлаб туриладиган қисми)
  5. Лента кенглиги (фермуар занжирининг иккала томонидаги матонинг кенглигини билдиради)
  6. Занжир ёки фермуар тишлари (фермуарнинг иккала ярми бир-бирига боғланганда ҳосил бўладиган узлуксиз қисм) ва занжир кенглиги (занжирнинг ўзига хос ўлчовига ишора қилади — умумий ўлчов ўлчамлари № 3, № 5, № 7, № 8 ва № 10, рақам қанчалик катта бўлса, тишлар / занжир кенглиги шунчалик кенг бўлади)
  7. Пастки тўхташ (фермуарнинг ярмининг кейинги ҳаракатланишини олдини олиш учун фермуарнинг пастки учига ўрнатилган қурилма)
  8. Пастки лента кенгайтмаси (занжирнинг пастки қисмидаги тишлардан ташқарига чиқадиган фермуарнинг мато қисми)
  9. Ягона лента кенглиги (фермуар занжирининг бир томонидаги матонинг кенглигини билдиради)
  10. Ўрнатиш пин (вазифаси иккита фермуар ярмини бирлаштиришга имкон берадиган ажратувчи фермуарда ишлатиладиган қурилма)
  11. Тутқич қутиси ёки пин қутиси (фермуар ярмини бирлаштиришни бошлаш учун пинни тўғри текислаш вазифаси бўлган ажратувчи фермуарда ишлатиладиган қурилма)
  12. Мустаҳкамловчи плёнка (фермуар лентасининг ҳар бир ярмига бириктирилган пластмасса тасмаси ишлаб чиқарувчига тикув ёки тикув талаб қилмасдан фермуарни кийим ёки ишлаб чиқарилаётган нарсага электрон тарзда „пайвандлаш“ имконини беради)[7]

Манбалар

  1. ↑ Фриэдел, Роберт. Зиппер: Ан Эхплоратион ин Новелтй. Унитед Статес оф Америcа: Ҳортон, 1994. 
  2. ↑ „ЙКК Фастенинг Продуcц Гроуп“. Йккфастенинг.cом. 2010-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 14-июл.
  3. ↑ „Зиппер Ҳисторй“. АнсунМултитеч. 2012-йил 8-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-июн.
  4. ↑ Cоопер. „ТҲЕ ФИРСТ WИЛД ОНЕ: ТҲЕ ГЕНЕСИС ОФ ТҲЕ МОТОРCЙCЛЕ ЖАCКЕТ“. ВИCЕ (2013-йил 8-март). Қаралди: 2014-йил 16-сентябр.
  5. ↑ Марй Беллис. „Ҳисторй оф тҳе зиппер“. Абоут.cом Инвенторс (2010-йил 16-июн). Қаралди: 2011-йил 14-июл.[сайт ишламайди]
  6. ↑ Лисзеwски, Андреw. „И Ҳаве Сеэн тҳе Футуре анд Ит'с а Оне-Ҳандед Магнетиc Зиппер“. Гизмодо (2013-йил 16-октябр). Қаралди: 2013-йил 17-октябр.
  7. ↑ „Зиппер Парц“. ЗипперСоурcе. Зипперсоурcе. 2013-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 27-сентябр.