Зарап (Зураб) Петросович Зарапетян (арманча: Զարապ Պետրոսի Զարապետյան, 1914-йил 25-феврал – 1998-йил 26-апрел) – Совет қурувчиси, минерал хом ашёни қазиб олиш ва қайта ишлаш соҳасида мутахассис. Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (1970). РСФСРда хизмат кўрсатган қурувчи (1984). Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган қурувчи (1968).

Зарап Петросович Зарапетян
Таваллуди 25-феврал 1914-йил
Мамзара қишлоғи, Ахалкалаки тумани, Тифлис губернияси, Россия империяси
Вафоти 26-апрел 1998-йил(1998-04-26)
(84 ёшда)
Троицк, Москва вилояти, Россия
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР
Таълими В.С.Черномирдин номидаги Москва политехника институти
Касби Қурувчи, кончи
Мукофотлари

Таржимаи ҳоли

Зарап Петросович Зарапетян 1914-йил 25-февралда Россия империясининг Тифлис вилояти (ҳозирги Арманистон) Ахалкалаки тумани Мамзара қишлоғида ўқитувчи[1] оиласида туғилган[2] . Миллати – арман.

1931-йилда Зарап Зарапетян Транскавказ саноат коллежини тамомлаган[3]. Меҳнат фаолиятини 19 ёшида Москвада бошлаган, „Динамо“ заводида электромонтёр бўлиб ишлаган[1]. 1931-1935-йилларда Москвадаги „Паркстрой“ заводининг ВЛКСМ қўмитасининг котиби, 1935-1937-йилларда Дмитров шаҳридаги Москва канали қурилиши бўйича ВЛКСМ қўмитасининг котиби бўлган[2]. 1937-йилда муҳандис-техник мутахассис[1] сифатида Зарапетян СССР НКВД Норилск кон-металлургия комбинати қурилишига юборилган ва у ерда транспорт бўлими бошлиғи, шўба корхоналар бошлиғи бўлиб ишлаган. 1944-йилгача кон бошлиғи бўлган[2]. Меҳнат фаолияти билан бир вақтда Зарапетян Бутуниттифоқ политехника институтида сиртдан таҳсил олган, институтнинг кончилик факултетининг тўртта курсини тамомлаган. 1945-1953-йилларда Зарапетян биринчи уран рудаларини қазиб олиш заводи бўлган 11-сонли кон бошқармаси (Тожикистон ССР) бошлиғи бўлган[2]. 1953-1957-йилларда партия қўмитаси котиби ва СССР Геология ва минерал ресурсларни муҳофаза қилиш вазирлиги бош бошқармаси бошлиғининг ўринбосари, 1957-1958 йилларда – катта муҳандис бўлган[2].

1958-йил августидан 1971-йилгача Зарап Зарапетян Ўзбекистон ССР Навоий шаҳридаги СССР Ўрта машинасозлик вазирлигига қарашли Навоий кон-металлургия комбинати директори бўлган[3]. Комбинат ўзининг биринчи маҳсулотини ишлаб чиқаришни қурилиш бошланганидан атиги олти йил ўтиб берган[1]. Зарапетян раҳбарлигида ва иштирокида уран ва олтин қазиб олиш йўлга қўйилган. Навоий, Учқудуқ, Зарафшон[3] шаҳарлари қурилган. 1969-йилда Зарап Зарапетян бошчилигида 25 ой ичида қурилган 2-гидрометаллургия заводининг ишга туширилиши билан СССРда 999,9 пробадаги биринчи олтин олинган.

СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1970-йил 6-январдаги Фармони билан саноатни ривожлантиришдаги катта муваффақиятлари учун Зарап Петросович Зарапетян Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони билан, Ленин ордени ва Ўроқ ва Болға олтин медали билан тақдирланган.

1972-йил декабр ойида Зарап Зарапетян СССР Фанлар академиясининг янги ташкил этилган Ядро тадқиқотлари институти директорининг капитал қурилиш бўйича ўринбосари лавозимига тайинланган[4]. Унинг раҳбарлигида СССР Фанлар академияси Ядро тадқиқотлари институтининг Троицк шаҳридаги Москва мезон заводининг ядровий-физикавий мажмуаси лойиҳалаштирилган[4]. Троицкда уй-жой, ижтимоий, маданий-маърифий обектлар қурилишига катта ҳисса қўшган[4]. 1976-йил август ойида Зарап Зарапетян СССР Фанлар академиясининг Президиуми томонидан Троицкдаги илмий марказнинг қурилиши учун бошлиқ этиб тайинланди[4].

Зарап Петросович Зарапетян Тожикистон ССР Олий Совети депутати (1951-1955)[2], Ўзбекистон ССР Олий Совети депутати, КПСС ХХИИИ ва ХХИВ қурултойлари делегати этиб сайланган, Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси аъзоси бўлган.

Зарап Петросович Зарапетян 1998-йил 26-апрелда Троицкда вафот этган.

Мукофотлар ва унвонлар

Хотира

Навоий шаҳридаги кўчага Зарап Зарапетян номи берилган, у ерда унинг шарафига барелеф ёдгорлиги қўйилган[7], шунингдек, Зарафшон шаҳридаги маҳалла Зарапетян номи билан аталади. Зарап Зарапетян номи Россия Фанлар академиясининг Ядро тадқиқотлари институтининг Фахрий китобига киритилган[5].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Зарапетян Зарап Петросович“. Энциклопедия фонда «Хайазг». 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Мелуа 2000.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Герои атомного проекта 2005.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 „К 90-летию со дня рождения Зарапетяна Зараба Петросовича“. Институт ядерных исследований РАН. 2015-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  5. ↑ 5,0 5,1 „Книга почёта ИЯИ РАН“. Институт ядерных исследований РАН. 2018-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  6. ↑ „Почётные граждане Троицка“. Администрация городского округа Троицк в городе Москве (2004-йил 15-феврал). 2017-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
  7. ↑ Ахмедов А. „Торжества начались возложением цветов у памятных стел Зарапетяну и Петрову“. Центр Азия (2003-йил 25-сентябр). 2015-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.

Ҳаволалар