Zarap Zarapetyan
Зарап (Зураб) Петросович Зарапетян (арманча: Զարապ Պետրոսի Զարապետյան, 1914-йил 25-феврал – 1998-йил 26-апрел) – Совет қурувчиси, минерал хом ашёни қазиб олиш ва қайта ишлаш соҳасида мутахассис. Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (1970). РСФСРда хизмат кўрсатган қурувчи (1984). Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган қурувчи (1968).
| Зарап Петросович Зарапетян | |
|---|---|
| Таваллуди |
25-феврал 1914-йил Мамзара қишлоғи, Ахалкалаки тумани, Тифлис губернияси, Россия империяси |
| Вафоти |
26-апрел 1998-йил (84 ёшда) Троицк, Москва вилояти, Россия |
| Фуқаролиги |
|
| Таълими | В.С.Черномирдин номидаги Москва политехника институти |
| Касби | Қурувчи, кончи |
| Мукофотлари |
|
Таржимаи ҳоли
Зарап Петросович Зарапетян 1914-йил 25-февралда Россия империясининг Тифлис вилояти (ҳозирги Арманистон) Ахалкалаки тумани Мамзара қишлоғида ўқитувчи[1] оиласида туғилган[2] . Миллати – арман.
1931-йилда Зарап Зарапетян Транскавказ саноат коллежини тамомлаган[3]. Меҳнат фаолиятини 19 ёшида Москвада бошлаган, „Динамо“ заводида электромонтёр бўлиб ишлаган[1]. 1931-1935-йилларда Москвадаги „Паркстрой“ заводининг ВЛКСМ қўмитасининг котиби, 1935-1937-йилларда Дмитров шаҳридаги Москва канали қурилиши бўйича ВЛКСМ қўмитасининг котиби бўлган[2]. 1937-йилда муҳандис-техник мутахассис[1] сифатида Зарапетян СССР НКВД Норилск кон-металлургия комбинати қурилишига юборилган ва у ерда транспорт бўлими бошлиғи, шўба корхоналар бошлиғи бўлиб ишлаган. 1944-йилгача кон бошлиғи бўлган[2]. Меҳнат фаолияти билан бир вақтда Зарапетян Бутуниттифоқ политехника институтида сиртдан таҳсил олган, институтнинг кончилик факултетининг тўртта курсини тамомлаган. 1945-1953-йилларда Зарапетян биринчи уран рудаларини қазиб олиш заводи бўлган 11-сонли кон бошқармаси (Тожикистон ССР) бошлиғи бўлган[2]. 1953-1957-йилларда партия қўмитаси котиби ва СССР Геология ва минерал ресурсларни муҳофаза қилиш вазирлиги бош бошқармаси бошлиғининг ўринбосари, 1957-1958 йилларда – катта муҳандис бўлган[2].
1958-йил августидан 1971-йилгача Зарап Зарапетян Ўзбекистон ССР Навоий шаҳридаги СССР Ўрта машинасозлик вазирлигига қарашли Навоий кон-металлургия комбинати директори бўлган[3]. Комбинат ўзининг биринчи маҳсулотини ишлаб чиқаришни қурилиш бошланганидан атиги олти йил ўтиб берган[1]. Зарапетян раҳбарлигида ва иштирокида уран ва олтин қазиб олиш йўлга қўйилган. Навоий, Учқудуқ, Зарафшон[3] шаҳарлари қурилган. 1969-йилда Зарап Зарапетян бошчилигида 25 ой ичида қурилган 2-гидрометаллургия заводининг ишга туширилиши билан СССРда 999,9 пробадаги биринчи олтин олинган.
СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1970-йил 6-январдаги Фармони билан саноатни ривожлантиришдаги катта муваффақиятлари учун Зарап Петросович Зарапетян Социалистик Меҳнат Қаҳрамони унвони билан, Ленин ордени ва Ўроқ ва Болға олтин медали билан тақдирланган.
1972-йил декабр ойида Зарап Зарапетян СССР Фанлар академиясининг янги ташкил этилган Ядро тадқиқотлари институти директорининг капитал қурилиш бўйича ўринбосари лавозимига тайинланган[4]. Унинг раҳбарлигида СССР Фанлар академияси Ядро тадқиқотлари институтининг Троицк шаҳридаги Москва мезон заводининг ядровий-физикавий мажмуаси лойиҳалаштирилган[4]. Троицкда уй-жой, ижтимоий, маданий-маърифий обектлар қурилишига катта ҳисса қўшган[4]. 1976-йил август ойида Зарап Зарапетян СССР Фанлар академиясининг Президиуми томонидан Троицкдаги илмий марказнинг қурилиши учун бошлиқ этиб тайинланди[4].
Зарап Петросович Зарапетян Тожикистон ССР Олий Совети депутати (1951-1955)[2], Ўзбекистон ССР Олий Совети депутати, КПСС ХХИИИ ва ХХИВ қурултойлари делегати этиб сайланган, Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси аъзоси бўлган.
Зарап Петросович Зарапетян 1998-йил 26-апрелда Троицкда вафот этган.
Мукофотлар ва унвонлар
- Социалистик Меҳнат Қаҳрамони (СССР Олий Кенгаши Президиумининг 1970 йил 6 январдаги Фармони, Ленин ордени ва "Ўроқ ва Болға" медали) – саноатни ривожлантиришдаги улкан муваффақиятлари учун.
- Иккита Ленин ордени (29.10.1949, 03.1.1965)[4].
- Меҳнат Қизил Байроғиқ ордени (07.04.1943, 01.04.1954, 07.24.1978)[4].
- "Шон-шараф белгиси" ордени (1945-05-16)[4].
- "Меҳнат жасорати учун" медали (24.12.1953).
- РСФСРда хизмат кўрсатган қурувчи (03.13.1984)[5][4].
- Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган қурувчи (1968)[2].
- Троицк шаҳрининг фахрий фуқароси (1998)[6].
Хотира
Навоий шаҳридаги кўчага Зарап Зарапетян номи берилган, у ерда унинг шарафига барелеф ёдгорлиги қўйилган[7], шунингдек, Зарафшон шаҳридаги маҳалла Зарапетян номи билан аталади. Зарап Зарапетян номи Россия Фанлар академиясининг Ядро тадқиқотлари институтининг Фахрий китобига киритилган[5].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 „Зарапетян Зарап Петросович“. Энциклопедия фонда «Хайазг». 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Мелуа 2000.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Герои атомного проекта 2005.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 „К 90-летию со дня рождения Зарапетяна Зараба Петросовича“. Институт ядерных исследований РАН. 2015-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
- ↑ 5,0 5,1 „Книга почёта ИЯИ РАН“. Институт ядерных исследований РАН. 2018-йил 17-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
- ↑ „Почётные граждане Троицка“. Администрация городского округа Троицк в городе Москве (2004-йил 15-феврал). 2017-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
- ↑ Ахмедов А. „Торжества начались возложением цветов у памятных стел Зарапетяну и Петрову“. Центр Азия (2003-йил 25-сентябр). 2015-йил 10-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 8-январ.
Ҳаволалар
- Машуров Г. Урановий корол Узбекистана.
- 25-fevralda tugʻilganlar
- 1914-yilda tugʻilganlar
- Tiflis guberniyasida tugʻilganlar
- 1998-yilda vafot etganlar
- 26-aprelda vafot etganlar
- Moskva viloyatida vafot etganlar
- Sotsialistik Mehnat Qahramonlari
- Lenin ordeni sohiblari
- Mehnat Qizil Bayroq ordeni sohiblari
- Hurmat Belgisi ordeni sohiblari
- Shavkatli mehnat uchun medali sohiblari
- Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Qoʻmitasi a’zolari
- Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan quruvchilar
- Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 6-chaqiriq deputatlari
- Oʻzbekiston SSR Oliy Sovetining 7-chaqiriq deputatlari
- Tojikiston SSR Oliy Sovetining 3-chaqiriq deputatlari
- KPSS XXIII syezdi delegatlari
- KPSS XXIV syezdi delegatlari
- Alifbo boʻyicha siyosatchilar