Zavqlanish
Роҳатланиш, завқланиш ижобий ҳис-туйғуларнинг бир қисмидир, суб’эктив тажриба, хусусан, бир ёки бир нечта эҳтиёжларни қондириш билан бирга келади. Роҳатнинг антонимлари азоб, қайғу, бахцизлик ва оғриқдир.
Роҳатланиш, экстаз, эйфория, маишат ва оқим каби турли хил руҳий ҳолатларнинг бир қисми ҳисобланади.
Сўзнинг этимологияси
"Завқланиш" сўзи арабча „завқ“ сўзининг қўшимчали ҳосиласи бўлиб, улар бир хил маънога эга ва замонавий „таъм“, „маза“, „мойиллик“ сўзлари билан бир хил илдизга эга[1] .
Фалсафада
Гедонизм фалсафасининг асосчиси (бошқа юнонча ἡдионк — завқ) қадимги юнон файласуфи Аристиппдир . Аристиппуснинг фикрича, руҳнинг 2 ҳолати бор: оғриқ ва завқ ва каттароқ яхшилик учун инсон иккинчисига интилиши керак. Лаззатланиш назарияси қадимги файласуф Эпикур томонидан ишлаб чиқилган. У лаззатланишнинг икки турини — „статик“ ёки „дам олишдаги“ завқни ва „кинетик“ ёки „ҳаракатдаги“ завқни ажратди[2]. У кейинчалик эвдемонизмга айланган эпикур ҳаракатининг яратувчисига айланди (юнонча эὐдаимониа — бахт). Эпикур фалсафасида завқ тушунчаси бахт билан аниқланмаган. Стоиклар завқни эҳтирос, ўзига қарамлик ва ўзига қарамлик деб билишган.
Замонавий инглиз файласуфи Девид Пирснинг асарларида (масалан, „Гедонистик императив“ асарида) жамият ва биосферадаги завқнинг ролини ошириш истиқболлари кўриб чиқилади.
Психологияда
Лустпринзип (олмонча: Лустпринзип принципи ) — Зигмунд Фрейд назариясидаги ақлий аппаратнинг тўртта принципидан бири, доимийлик принципи, нирвана принципи ва обсесиф такрорлаш принципи билан бир қаторда. Роҳатланиш принципи психиканинг стрессни минимал даражага тушириш истагини тавсифлайди. „Очлик, ташналик, жинсий қониқиш истаги, уйқу ва жисмоний ҳаракатга бўлган эҳтиёж тананинг кимёсига асосланади. Ушбу талабларни қондириш учун обектив физиологик эҳтиёж суб’эктив равишда истак сифатида қабул қилинади ва агар у маълум вақт давомида қондирилмаса, чидаб бўлмас кескинлик сезилади. Агар бундай таранглик бартараф этилса, енгиллик завқ сифатида қабул қилинади“[3]. Шунинг учун, 1920-йилги асарида Фрейд „завқ принципи ўлимга бўйсунади“ деган парадоксал хулосага келади — иккаласи ҳам танани минимал, идеал нол, ақлий стресс даражасига этказишга интилади.
Психоаналист Жак Лакан завқни ҳасад билан солиштиради, улар қанчалик қарама-қарши кўринишидан қатъи назар. Чунки „завқ бекорчилик билан эмас, балки қарамлик ёки истакнинг пайдо бўлиши билан боғлиқ“, дейди у „Обект муносабатлари“ семинарида, 05.12.1956
Динларда
Қадимги юнон мифологиясида завқ Волупия маъбудаси томонидан тасвирланган[4].
Христианликда очкўзлик [5] ва шаҳват каби тана завқлари рад этилади ва руҳий лаззатлар ўстирилади: бахт ва қувонч .
Буддизмда роҳатланишнинг тескари томони қондирилмаган шаҳватдан келиб чиқадиган азобдир.
Яна қаранг
- Гедонофобия — завқ, завқ олишдан обсесиф қўрқиш.
Манбалар
- ↑ „уз.wиктионарй.орг“.
- ↑ „Никольский Б. М. Эпикур о наслаждении: проблема кинетического и статического наслаждения.“. анcиэнтроме.ру. 2021-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 24-июл.
- ↑ Фромм Э. Человек для себя. б. Типи удоволствия
- ↑ „Тҳеои Прожеcт — Ҳедоне/Волуптас“. www.тҳеои.cом. 2019-йил 11-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 11-апрел.
- ↑ „Что такое смертный грех?“. 2012-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 13-апрел.