Zaydiylar
Зайдийлар — шиаликда вужудга келган фирқа тарафдорлари, ВИИИ аср ўрталарида пайдо бўлган. Араб халифалигида зиддиятлар кескинлашиб, зодагонлар ўртасидаги кураш кучайган, умавийлар ҳокимияти инқирозга учраган даврда вужудга келган. Фирқа шиаларнинг 5-имоми Муҳаммад ал-Бокирнинг укаси Зайд ибн Али номи билан аталган. Му-ҳаммад ал-Бокирнинг сустлигидан норози бўлган шиаларнинг ичидан Зайд ўз тарафдорларини тўплаб, умавийлар ҳокимиятига қарши 739-йилда исён кўтарди. Зайд 740-йил халифа Ҳишом (724—743) қўшинлари билан бўлган жангда ҳалок бўлди. Унинг тарафдорлари кейин ҳам олий ҳокимиятни Али авло-дига беришни талаб қилиб, халифалар ҳокимиятига қарши кўп марта исён кўтардилар.
864-йилда 3. қўзғолони Шим. Эронда ғалаба қилиб, мустақил давлат вужудга келди. Табаристон, Дайлом, Гилон вилоятларини ўз ичига олган бу мус-тақил давлатдаги 3. имомлари 300-йилча ҳукмронлик қилганлар. 901-йилда 3. Яманда ҳам ҳокимиятни қўлга киритиб, мустақил давлат туздилар. Яманда 3. ҳукмронлиги 1972-йил 26 сент. инқилобигача, яъни Яман республика деб эълон қилингунча давом этди.
3. Зайдни сўнгги 5-имом х.исоблаб, ундан кейинги шиа имомларини тан олмайдилар. Улар ўз ақидалари ва маросимлари жиҳатидан шиалар ва суннийлар ўртасида туриб, ҳар иккала оқимга нисбатан муросасозлик йўлини тутадилар. 3. яширинган имом Маҳдийга ишонмасликлари, Алидан илгариги уч халифа (Абу Бакр, Умар, Ус-мон)ни лаънатламасликлари, тақийя принсипини ва мутъа (ёки сийға) никоҳини инкор этишлари билан шиалардан, авлиёлар ва мозорларга сиғинишни ҳамда дарвишлик ва зоҳидликни инкор этишлари билан суннийлардан ажралиб турадилар. Ўз ақидаларида мўътазилийлардан ирода эркинлиги ва Куръонни Аллоҳ яратганлигини, хорижийларлзм эса диний эътиқодни амалий фаолият билан мустаҳкамлаш қоидасини қабул қилиб олганлар. Ҳозирги Яман аҳолисининг ярмидан кўпроғи 3. фирқасига мансуб. 3. Саудия Арабистонида, Покистон ва б. давлатларда ҳам бор.[1]
Яна қаранг
Манбалар
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |