Zelenci
Зеленcи – Словениянинг узоқ шимоли-ғарбий бурчагида жойлашган Кранжска Гора шаҳри яқинидаги қўриқхона. Бу Дунайнинг ирмоғи бўлган Сава Долинка дарёсининг манбаи ҳисобланади.
| Зеленcи | |
.jpg) | |
| Мамлакат |  Словения |
| Майдон | 47 гектар |
| Ташкил топган санаси | 1992-йил |
Зеленcи булоқларида ер ости Надижа дарёсидан сув 2 м чуқурликдаги кўлнинг ғовакли тубидан қайта пайдо бўлади. Унинг сувлари чуқурлиги ҳамда ёрқин яшиллиги билан ажралиб туради. Булоқ ва унинг атрофидаги ҳудуд шу ранг шарафига номланган (Зеленcи словен тилидаги „яшил“ сўзидан олинган).
Геологияси
Файл:Зеленcи ундерwатер жец.огв Ҳудудда кўплаб кўл чўкиндилари мавжуд бўлиб, Зеленcи булоқлари кўплаб вайроналар бўйлаб музликларнинг чекиниши натижасида яратилган, бир вақтлар каттароқ бўлган Корен кўлининг қолдиқлари эканлигини кўрсатади. Чекиниш пайтида унинг асосий қисми ҳозирги Подкоренда тўпланиб, Савани Корен довони билан тўсиб қўйди, музлик эриши билан қопланган ва кенг кўлни ҳосил қилган. Кейин Сава ушбу табиий тўғон орқали туннел ўтиб, Корен кўлининг сув сатҳидан фақат Зеленcи булоқлари ва унинг атрофидаги ботқоқ ерлар қолгунча туширди.
Зеленcи булоқлари Словениянинг энг узун дарёси бўлган 221 км узунликдаги Саванинг икки манбасининг узунроқ бошланиши ҳисобланади[1]. Баҳор фаслида ер ости Надижа дарёси қайта пайдо бўлиб, унинг биринчи манбаи Тамар водийсидаги тоғ ложаси яқинида жойлашган бўлса-да, Ратече яқинидаги Ледине шағал ҳавзасида ғойиб бўлганидан кейин ўз йўналишининг кўп қисмини ер остида ўтказади.
Зеленcи Спрингс кўли тубининг ғовакли бўрлари ер ости сувларини доимий равишда майда оқимлар шаклида кўтаришга имкон беради, бу эса Словенияда ноёб ҳодиса ҳисобланади. Булоқлардан ҳосил бўлган кўлда йил давомида доимий ҳарорат 5 °C дан 6 °C гача бўлади. Кўлдан сув оқимга оқиб ўтади, у шарққа қараб, кенглиги 200 м ва узунлиги 1 км бўлган саёз Блата ботқоғига қуйилади. Сава Долинканинг ҳақиқий ўзани шундан кейин бошланади.
Тарихи
Зеленcи булоқлари 1992-йилда қўриқхона деб эълон қилинди. У геологик қизиқиши ва йўқолиб кетиш хавфи остида турган кўплаб ҳайвонлар ва ўсимликларнинг уйи сифатида қарала бошланди. Қўриқхонанинг майдони 47 гектар[2]. Ҳимоя қилинган йўлларда маълумот берувчи белгилар, шунингдек назорат кўприги ва кузатув минораси мавжуд.
Табиий муҳит, кўплаб булоқлар ва зумрад кўл рассом Ладислау Бенесчнинг (1845-1922) эътиборини тортган.
Корниш табиацҳуноси ва ХИХ асрда бу ҳудудга ташриф буюрган Ҳумпҳрй Давй бу ҳақда шундай ёзган:
„Саве водийси о'зининг катаракталари ва ко'ллари билан мени ҳайратда қолдирди. Мен Европада бундай го'зал нарсани ко'рмаган эдим“[3].
Флораси
Баҳорда қирғоқбўйи яшаш жойларига мослашган ўсимликлар учун бу ер жуда қулай. Бу ерда гулзор, алдер, тол ва гулли ўсимликларнинг қауйидаги турларини учратиш мумкин:
- Богбеан (Менянтҳес трифолиата)
- Ботқоқ пахта (Эриопҳорум ангустифолиум)
- Марш ўти (Триглочин палустрис)
- Ботқоқ ўти (Педиcуларис палустрис)
- Сув қарғаси (Батрачиум сп)
Фаунаси
Кўлларда яшайдиган ва майфлй (Эпҳемероптера) ва стонефлй (Плеcоптера) личинкалари билан озиқланадиган алабалıклардан ташқари, ҳудудда Словениянинг йўқолиб кетиш хавфи остидаги ҳайвонлар турларининг қизил рўйхатига киритилган бир нечта турлари мавжуд:
- Оддий атиргул (Cарподаcус эрйтҳринус)
- Мўйловли кўршапалак (Мётис мйстаcинус)
- Вивипароус калтакесаги (Лаcерта вивипара)
- Қум калтакесаги (Лаcерта агилис)
Галерея
-
Ладислау Бенесч томонидан тасвирланган Зеленcи Спрингс тасвири (1880-1900) -
Сув қарғаси (Батрачиум сп) -
Калтакесак (Лаcерта вивипара)
Адабиётлар
- Деcреэ он Деcларатион оф Зеленcи Спрингс ас а Натуре Ресерве, Оффиcиал Газетте нос. 53/92, 17/94, Оффиcиал Газетте оф Уппер Cарниола, но. 32/96 (Одлок о разгласитви Зеленcев за наравни резерват, Урадни лист šт. 53/92, 17/94, Урадни вестник Горенжске, šт. 32/96)
- Синфо (Жан 2006) ИССН:1854-0805 ҳттп://www.уком.гов.си/филеадмин/уком.гов.си/пагеуплоадс/Синфо/2006-жануар.пдф
Манбалар
- ↑ „Реке, долге над 25 км, ин нжиҳова падавинска обмоčжа“ [Риверс лонгер тҳан 25 км анд тҳеир cатчмент ареас] (сл, эн). Статистиcал Оффиcе оф тҳе Републиc оф Словениа (2002).
- ↑ „Синфо“ (пдф) (2006-йил 1-январ). Қаралди: 2008-йил 25-октябр.
- ↑ Давй, Ҳумпҳрй. 1839. Тҳе Cоллеcтед Wоркс оф Сир Ҳумпҳрй Давй, вол. 1. Мемоирс оф Ҳис Лифе. Лондон: Смитҳ, Элдер анд Cо. Cорнҳилл, п. 389.
Ҳаволалар
Викиомборда „Зеленcи“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.
