Zoltan Hajos
Золтан Жорж Ҳажос (з. Золтáн Гйöргй Ҳажóс; 3 март 1926 — 9 октабр 2022) — Венгриялик-америкалик органик кимё. Аслида ўз туғилган Будапеşтда академик, кейин фармацевтика саноатида саноат кимёси бўлган у Ҳажос-Парриш-Эдер-Сауэр-Wиэчерт реакцияси (аслида 1985-йилда Cлауде Агами томонидан Ҳажос-Париш реакцияси деб номланган) учун танилган[1].
Тарих
Кимё соҳасида ўқув
Ҳажос Венгриянинг Будапеşт техник университети (ТУ Будапеşт) кимё ўрганди ва магистрлик дипломини якунлади. 1947-йилда[2] 1950-йилда Органик кимёвий технология институти Золтан Cсурос қошида докторлик ишини тугатди.
Илк академик фаолият
Ҳажос 1948-йилда Будапеşт ТУ-да органик кимё бўйича ёрдамчи профессор лавозимини қабул қилгунга қадар у ерда қолди. У 1957-йилгача қолди[3][4]. 1956-йил октябр ойида 1956-йил Инқилоб кейин қаршилик кўрсатилганида, Ҳажос ТУ Будапеşт ва коммунистик Венгрияни АҚШга тарк этди, у ерда у 1957-йилдан бошлаб Принстон университети Кимё кафедрасида органик кимёда илмий ишчи сифатида юқори докторлик даражасидаги лавозимни эгаллади.
Ҳажос 1960-йилда Ню-Жерси штатининг Нутлей шаҳрида жойлашган Ҳоффманн-Ла Роче дори-дармон тадқиқот институтида кимё лавозимини қабул қилди[3]. У 1970-йилда академик карерасининг иккинчи босқичи бошланмагунча шу лавозимда қолди, кейин у Вермонт университетининг кимё факултетига (1972–1973) ва кейин Торонто университетининг фармация факултетига (1973–1974) ўтди. Ҳажос 1975-йилда фармацевтика саноатига қайтди, 1990-йилда пенсияга кетгунга қадар Жоҳнсон & Жоҳнсон тадқиқот институтида бир қатор лавозимларни ўтказди[3].
ҲажоС Ҳажос-Парриш-Эдер-Сауэр-Wиэчерт реакцияси учун[5], ва Ҳажос-Wиэчер кетони га алоқадор (С) -пролин-каталйзация қилинган синтез йўли учун танилган ва органокаталсиз тадқиқот соҳасида кашшоф деб ҳисобланади[6][7].
Шахсий ҳаёт ва ўлим
Ҳажос 9 октабр 2022-йилда 96 ёшида Будапеşтда вафот этди[8].
Мукофотлар ва тан олиш
Ҳажос 2013-йил май ойида ТУ Будапеşтдан 65 йиллик профессионал хизматини эътироф этиш учун „Яйрон мукофот“ деб номланган сертификат олган[2].
Ҳажос 2017-йилда ТУ Будапеşтдан 70 йиллик профессионал хизматини тан олиш учун Рубй мукофоти билан тақдирланди[9].
Ҳажос 2022-йилда ТУ Будапеşтдан 75 йиллик профессионал хизматини эътироф этиш учун Платин мукофоти бўлган Сертификатни олган[10].
Манбалар
- ↑ Агами, Cлауде; Левисаллес, Жаcқуэс; Пучот, Cатҳерине (1985). "А неw диагностиc тоол фор элуcидатинг тҳе мечанисм оф энантиоселеcтиве реаcтионс. Апплиcатион то тҳе Ҳажос–Парриш реаcтион". Ж. Чем. Соc., Чем. Cоммун. (Роял Соcиэтй оф Чемистрй (РСC)) (8): 441–442. дои:10.1039/c39850000441. ИССН 0022-4936. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_жоурнал-оф-тҳе-чемиcал-соcиэтй-чемиcал-cоммуниcатионс_1985-04-15_8/паге/н10.
- ↑ 2,0 2,1 „Др. Ҳажóс Золтáн – 1926-бан сзüлететт Будапестен. Вегйéсзмéрнöки оклевелéт 1947-бен сзерезте, сзáма 465“. Қаралди: 2021-йил 9-октябр.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Ҳажос,Золтан Г. Магяр Биографиа“ (ҳу). доброка.ҳу / добрóка.ҳу (2007-йил 10-октябр). Қаралди: 2021-йил 9-октябр.
- ↑ Ҳажос-Парриш реаcтион мечанисм
- ↑ Лáсзлó Кüрти, Барбара Cзакó: Стратегиc Апплиcатионс оф Намед Реаcтионс ин Органиc Сйнтҳесис. Элсевиэр Аcадемиc Пресс, Бурлингтон/Сан Диэго/Лондон 2005, ИСБН 0-12-369483-3, п. 192-193.
- ↑ „Ҳажос-Парриш-Эдер-Сауэр-Wиэчерт Реаcтион“, Cомпреҳенсиве Органиc Наме Реаcтионс анд Реагенц, Ҳобокен, НЖ, УСА: Жоҳн Wилей & Сонс, Инc., 15 Септембер 2010, дои:10.1002/9780470638859.cонрр290, ИСБН 978-0-470-63885-9
- ↑ Жонатҳан Cлайден, Ниcк Греэвес, Стуарт Wаррен: Органисче Чемиэ, Спрингер Спектрум, 2013, 2. Ауфлаге, пп. 1240-1241. ИСБН 978-3-642-34715-3.
- ↑ „Wе аре сад то информ ёу тҳат Золтан Г. Ҳажос, а гроундбреакинг пионеэр оф #органоcаталйсис, ҳас пассед аwай.“. Соос ОргCат Лаб он Тwиттер (2022-йил 10-октябр). Қаралди: 2022-йил 6-декабр.
- ↑ [1.пдф „Аранй-, Гйéмáнт-, Вас-, Рубин- éс Платинадипломáсок 2017“]. Қаралди: 2022-йил 23-октябр.
- ↑ „Аранй-, Гйéмáнт-, Вас-, Рубин- éс Платинадипломáсок 2022“. Қаралди: 2022-йил 23-октябр.