Əskipara monastiri
Əскипара монастири — Озарбайжоннинг Қазах вилоятидаги Аşаğı Əскипара ва Юхарı Əскипара қишлоқлари оралиғидаги тоғли ҳудудда жойлашган тарихий-меъморий ёдгорлик. Монастир Озарбайжон Республикаси Маданият вазирлиги томонидан миллий ёдгорлик сифатида рўйхатга олинган[1].
Тарихи
Ибодатхона 5—8-асрларда қурилган. Кавказ Албаниясининг маданий меросига мансуб бўлган ибодатхона қизил туф тошларидан тўғри тўртбурчак шаклда қурилган бўлиб, маҳобатли кўринишга эга. Бинолар деворларида бир неча жойларда катта тош хочлар бор[2].
Бу монастир ўрмон ичида, бориш қийин бўлган тоғли ҳудудда жойлашган. Мажмуа тахминан 2,5 гектар майдонни эгаллайди ва деворлар билан ўралган. Баланд ерда жойлашган асосий бинолар мажмуанинг қолган қисмидан девор билан ажратилган. Айни шу ноёб қурилиш услуби билан қал'а қароргоҳ вазифасини ҳам бажарган. Мажмуанинг деворлари ва миноралари йирик дарё тошларидан қурилган, айрим қисмлари бугунги кунга қадар анча яхши сақланган[3].
Тахминларга кўра, мустаҳкамланган мажмуа Албания давлатининг бошлиқлари бўлган буюк Меҳроний ҳукмдорларининг қароргоҳи бўлган. Албан ҳукмдорларининг қишки қароргоҳи бўлган Халхал шаҳрининг айнан шу жойда маҳаллийлаштирилиши буни тасдиқлайди. Шунинг учун мажмуа В асрда ташкил этилган деб тахмин қилиш мумкин. Ғишт техникасининг табиати ва меъморий шаклларнинг айрим хусусиятларидан келиб чиқиб, асосий бинони 7—11-асрларга мансуб деб ҳисоблаш мумкин[4].
Архитектура хусусиятлари
Муқаддас она черкови
Мажмуанинг энг диққатга сазовор ва энг яхши сақланиб қолган қисми — асосий черков, яъни „Худонинг Муқаддас Онаси“ черкови. Черков тарҳга кўра тўртбурчак шаклга эга. Ёдгорликнинг сақланиб қолган қисмлари унинг яхши ишлаб чиқилган тарҳли муҳим меъморий мажмуа бўлганлигини кўрсатади. Бино 24х22х4 сантиметр ўлчамдаги яхши пишган квадрат ғиштдан қурилган. Ёдгорликнинг меъморий деталлари ҳам қисман ғиштдан (марказий аркни ўраб турган), карнизлар эса ярим ўсимлик ўймакорлиги билан ёйилган туф тошлардан ясалган.
Деворларнинг камарли дизайни бинонинг меъморий ечимида етакчи аҳамиятга эга. Ушбу усул асосий жабҳада олд эшик учун ишлатилади. Асосий дарвоза кенгроқ ва баландроқ арк билан безатилган. Арклар ярим доира шаклида бўлган деб тахмин қилиш мумкин. Бинонинг ичида ён хона камарининг контурлари аниқ кўринади.
Қал’а
Монастир мажмуасини ўраб турган қал’а узунлиги 2 метргача бўлган иккита тош девор билан ўралган. Қал’анинг ички деворлари мустаҳкамланиб, баландроқ қилиб қурилган. Икки девор орасидаги масофа 20 метрга этади. Бу қал’а мудофаасини янада мустаҳкамлайди. Қал’а девори бўйлаб баландлиги 9 метргача бўлган ярим доира миноралар қурилган. Бу қал’а буржларидан еттитаси бизнинг давримизга қадар сақланиб қолган бўлиб, улар бир-бири билан ер ости йўллари орқали боғланган.
Қал’анинг ичида икки қаватли бино қолдиқлари бор. Бу бино 22х22х4 см ўлчамдаги пишиқ ғиштдан қурилган. Унинг баландлиги 12, кенглиги 18, узунлиги 42 метр. Шувоқ қилинган деворлар нақшлар билан безатилган. Қал’анинг ўрнида бир қанча хўжалик қудуқлари ва қулаган бинолар қолдиқлари аниқ кўринади.
Манбалар
- ↑ „Дüня əҳəмиййəтли даşıнмаз тарих вə мəдəниййəт абидəлəринин сияҳıсı“. Азəрбайcан Республикасı Мəдəниййəт Назирлийи (2 авқуст 2001). 2021-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17 октябр 2020.
- ↑ Мəммəдзадə, К. М.. Азəрбайcанда инşаат сəнəти. Бакı: Элм, 1978 — 38-бет.
- ↑ Мəммəдзадə, К. М.. Азəрбайcанда инşаат сəнəти. Бакı: Элм, 1978 — 38-бет.
- ↑ Мəммəдзадə, К. М.. Азəрбайcанда инşаат сəнəти. Бакı: Элм, 1978 — 38-бет.