A-level
А-Левел (тўлиқ номи: Адванcед Левел — Илғор даража) — Буюк Британия мактаб ўқув дастури бўлиб, халқаро миқёсда университетларга кириш учун асосий малака имтиҳони ҳисобланади.
Ҳозирги кунда А-Левел имтиҳонлари Cамбридге Ассессмент Интернатионал Эдуcатион (CАИЭ), Пеарсон Эдехcел, ОхфордАҚА ва ОCР каби имтиҳон ташкилотлари томонидан ўтказилади. Ўзбекистон таълим тизимида асосан CАИЭ (Cамбридге Ассессмент Интернатионал Эдуcатион) А-Левел тизими қўлланилади.
Тарихи ва Ўзбекистонда жорий этилиши
А-Левел имтиҳони илк бор 1951-йилда Буюк Британияда олий таълимга кириш учун керак бўладиган сертификат сифатида рўйхатдан ўтган ва 75 йилдан ортиқ вақт давомида ўтказиб келинмоқда. Ўзбекистонда эса ушбу имтиҳон тизими 2021-йилдан буён ўтказиб келиняпти.
Дастлаб абитуриентлар учун олий таълимга имтиёз берадиган сертификат сифатида жорий этилган А-Левел, ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикаси мактабларидаги кимё ва биология ўқитувчилари учун 50% ойлик устама берадиган сертификатлар қаторига киритилган ва тасдиқланган.
Имтиҳон муддатлари ва рўйхатдан ўтиш
Ўзбекистонда А-Левел имтиҳонлари йилига 2 марта ўтказилади:
- Май/Жуне (Май/Июн) сессияси: Апрел ойининг охиридан июн ойининг ўрталаригача ўтказилади (асосий қисми май ойига тўғри келади). Имтиҳон натижалари август ойининг ўрталарида эълон қилинади.
- Рўйхатдан ўтиш муҳлати: Ноябр ойида бошланади. Январ–феврал ойлари одатий муддат ҳисобланиб, апрелгача кечиккан ҳолда (қўшимча тўлов билан) рўйхатдан ўтиш мумкин.
- Оcтобер/Новембер (Октябр/Ноябр) сессияси: Октябр ва ноябр ойларида ўтказилади. Имтиҳон натижалари январ ойининг ўрталарида эълон қилинади.
- Рўйхатдан ўтиш муҳлати: Май–июн ойларида бошланади. Июл–август ойлари одатий муддат ҳисобланиб, сентябргача кечиккан ҳолда (қўшимча тўлов билан) рўйхатдан ўтиш мумкин.
Имтиҳон топшириш жойлари
А-Левел имтиҳонлари Cамбридге томонидан расман рухсат берилган (аутҳоризед) махсус имтиҳон марказларида топширилади. Ўзбекистонда имтиҳонни қуйидаги муассасаларда топшириш мумкин:
- Президент мактаблари (фақат ўз ўқувчилари учун);
- Cамбридге аккредитациясига эга бўлган халқаро ва хусусий мактаблар;
- Айрим расмий тасдиқланган имтиҳон марказлари (улар хусусий номзодларни — привате cандидатес ҳам қабул қилади).
Фанлар ва дастурнинг тузилиши
Cамбридге Интернатионал А-Левел дастури кўплаб академик фанларни қамраб олади. Ҳар бир фан ўзига хос сйллабус (дастур) коди билан белгиланади. Масалан:
- А-Левел Биологй — 9700
- А-Левел Чемистрй — 9701
- А-Левел Матҳематиcс — 9709
- А-Левел Пҳйсиcс — 9702
Ҳар бир фан бир нечта имтиҳон босқичларидан (паперс) иборат бўлиб, улар Папер-1, Папер-2, Папер-3, Папер-4 ва Папер-5 деб номланади. Барча фанларда ҳам 5 та папер мавжуд эмас (масалан, Математика фанининг имтиҳон таркиби бошқа фанлардан фарқ қилади).
А-Левел дастури 2 та асосий бўлимга ажратилади:
- АС Левел (Адванcед Субсидиарй Левел) — биринчи босқич. Одатда Папер-1, Папер-2 ва Папер-3 ни қамраб олади.
- А2 Левел — иккинчи босқич. Одатда Папер-4 ва Папер-5 ни қамраб олади.
Ушбу икки босқич имтиҳонлари муваффақиятли топширилгандан сўнг, номзодга тўлиқ А-Левел сертификати берилади.
Баҳолаш мезони
Cамбридге Интернатионал А-Левел имтиҳонлари А\*, А, Б, C, Д ва Э баҳолари бўйича баҳоланади.
- Э — минимал ўтиш баҳоси ҳисобланади.
- Етарли балл тўплай олмаган номзодларга У (Унградед — баҳоланмаган) натижаси берилади.
- АС Левел босқичининг ўзи алоҳида а, б, c, д ва э (кичик ҳарфлар билан) баҳоланади. АС Левел учун А\* баҳоси мавжуд эмас.
Якуний баҳо барча имтиҳон қисмларидан (паперс) олинган умумий балл ҳамда Cамбридге томонидан ҳар бир имтиҳон сессияси учун алоҳида эʻлон қилинадиган махсус баҳолаш мезонлари (граде тҳрешолдс) асосида ҳисобланади.