Aarra
Aarra (yunoncha: Ααρρα) — qadimgi arab panteonining xudosi, unumdorlik va oʻsimliklar xudosi, baʼzi maʼlumotlarga koʻra, yorugʻlik va quyosh xudosi, shuningdek, Bosra shahrining homiysi xudosi boʻlgan. Nabatiylar Bosrani Aarraning qarorgohi deb hisoblashgan. Boshqa bir farazga koʻra, Aarra — Dushara xudosining asl, ehtimol taqiqlangan nomi[1].
Miloddan avvalgi II-asrda Bosra Nabatea tarkibiga kirganidan soʻng, Aarra Dushara bilan aniqlanib, uning gipostaziga aylandi, lekin ayni paytda, aftidan, Bosra homiysi xudosining funktsiyalarini saqlab qoldi. Ellinistik davrda u Dionis bilan birlashtirilgan[1].
„Aarra“ nomi Iordaniyaning Umm al-Jimal[2] qishlogʻi yaqinida olib borilgan qazishmalar paytida topilgan ikki tilli yozuvdan maʼlum boʻlgan nabatiy Aʼra („r“) ning yunoncha ekvivalenti boʻlib. Arabcha gʻayn odatda oromiycha „ayn“ga aylanishini hisobga olib, bu ismning „boʻyash“ maʼnosini bildiruvchi arabcha gʻ-r-y (غري) ildizidan kelib chiqqanligi haqida faraz paydo boʻldi. Shunday qilib, „Aarra“ nomi qurbongoh yoki unga olib kelingan qurbonlik qoni bilan boʻyalgan butni anglatishi mumkin[3]. Boshqa bir farazga koʻra, bu nom arabcha (أَغَرُّ agʻarru) dan kelib chiqqan boʻlib, „yorqin“ maʼnosini bildiradi[4]. Nemis sharqshunosi Enno Littmann kelib chiqishi eng ehtimol arabcha (الغَرِيُّ al-gʻariy) dan „tosh but“ degan maʼnoni anglatadi[5][6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Mifы narodov mira. Entsiklopediya v 2-x tomax. M: Sovetskaya entsiklopediya, 1987—1988.
- ↑ Imya «Aarra» upominaetsya lishь na grecheskoy chasti nadpisi, vmeste s Dusharoy. Sobstvenno nabateyskaya nadpisь soderjitь lishь imya Dusharы. Nabateyskoe napisanie imeni «Aarra» vpervыe vstrechaetsya v drugom meste — v nadpisyax, sdelannыx vo vremya tsarstvovaniya Maliku II i obnarujennыx v Madain-Salixe («Aʻra, kotorыy v Bosre, bog Rabbelya»). Sm. De Vries B.. Between the Cults of Syria and Arabia: Traces of Pagan Religion at Umm al-Jimāl — 179—182-bet.
- ↑ Teixidor J.. The Pagan God: Popular Religion in the Greco-Roman Near East. Princeton University Press, 2015 — 85—86-bet. ISBN 9781400871391.
- ↑ Drugie varianti perevoda iz slovarya X. K. Baranova: „slavniy, dostoyniy, blagorodniy; blestyaщiy, prekrasniy, prevosxodniy; mnogouvajaemiy, pochtenniy“.
- ↑ Trombley F. R.. Hellenic Religion and Christianization c. 370-529. Brill, 2014 — 331-bet. ISBN 9789004276789.
- ↑ Sovremenniy arabskiy slovar „al-Mudjam al-Vasit“ dayot slovu الغَرِيُّ takoe opredelenie (kak odno iz znacheniy): „imya idola, nad kotorim prolivali krov“. Sm. Alь-Mudjam alь-Vasit, 4-e izd., 2004 — 651-bet.