Abu-Muso
Абу-Мусо[1][2] (Жазират-Бу-Муса, перс форсча: بوموسی) — Форс кўрфазининг шарқий қисмидаги орол, трапеция шаклига эга, Ҳормуз бўғозидаги архипелагнинг олтита оролларидан бири. Майдони 12 км². Эроннинг бу ороли туризм учун ривожланмоқда ва иқлими иссиқ.
| География | |
|---|---|
| Майдони | км2 |
| Денгиз сатҳидан баландлиги | м. |
| Ма'мурият | |
| Демография | |
| Қо'шимча ма'лумот | |
Эроннинг маъмурий бўлинишига кўра Марказий[эн] Абу-Мусо[эн] Ҳормозган бахши таркибига киради. Оролнинг эгалик ҳуқуқи уни Шаржа амирлигининг бир қисми деб ҳисоблайдиган Бирлашган Араб Амирликлари томонидан баҳсли. Эрон қадимдан оролни ўз давлатининг бир қисми деб ҳисоблаб келган.[3][4][5][6][7]
2012-йил ҳолатига кўра, орол аҳолиси 1953-кишини ташкил қилади.[8]
Оролда аэропорт[эн] ва Шаҳристон Абумуснинг маъмурий маркази Абу-Мусо[эн] шаҳри мавжуд.
Геологик тадқиқотлар Абу Мусо ороли ҳудудида катта нефт захиралари мавжудлигини аниқлади. Оролда Эрон денгизда қутқарув маркази бинолари ва кемаларни рўйхатга олиш биноси қурилган. Абу Мусо оролининг сувларида Эрон денгиз флотининг маневрлари мунтазам равишда ўтказилади[9].
Номи
Орол аҳолиси уни „Гап-сабзу“ деб атайди, бу форсча „Буюк яшил майсазор“ деган маънони англатади. Қадимги хариталарда орол қуйидагича белгиланган:
- „Боум-Оуw“ (форсча: بوماوو "Боум-Оув") ёки „Боум-Оуф“ (перс форсча: بوماوف , бу „ҳўл тупроқ“ деган маънони англатади.
- „Боум-Соуз“ (перс форсча: بومسوز "Боум-Соуза"), „Боум-Соу“ / „Боум-Соуw“ (форсча: بومسو "Боум-Соу" / „Боум-Соуза“) ёки „Гап-Сабзоу“ (перс форсча: گپسبزو "Гап-Сапзоу"), бу форс тилида „Яшил мамлакат“ деган маънони англатади.[10]
Орол „Бум Муса“ („Бум Муса“) деб ҳам аталади, бу форсчада „Мусо юрти“ деган маънони англатади[10].
География
Орол Бандар- Ленге портидан (Шаҳристон Бандар — Ленге маъмурий маркази) 75 км ва Ҳормуз бўғозидан (Шейх-Масъуд[cеб], Уммон) 123,3 км узоқликда жойлашган. Абу Мусо — Форс кўрфазининг Эрон қирғоқларидан энг узоқда жойлашган орол. Энг баланд жойи Ҳалва тоғи бўлиб, баландлиги 110 м[11]
Шимолдан жанубга узунлиги 4,85 км[12], ғарбдан шарққа 4,53 км[13].
Иқлим
Иссиқ ва нам. Маҳаллий аҳолининг асосий машғулоти балиқчиликдир.
Куч

Эроннинг орол ҳудудини бошқариши БАА томонидан баҳсли.[14][15][16] Абу Мусонинг эгалиги ҳақидаги баҳс 1974-йилдан бери давом этиб келади. Орол 20 аср бошидан Эрон назорати остида.[17] 1906-йилда оролдаги темир оксиди кони Германиянинг Wинкҳаус компаниясига берилган. 1907-йилда Британия империясининг талаби билан орол Эронга қайтарилди, натижада халқаро воқеа қўзғатилди.[18] 1908-йилдан бери Британия назорати остида.
1960-йилда у орол устидан назоратни ўзи босиб олган Шаржа (ҳозирги БААнинг бир қисми) амирлигига топширди. 1968-йилда у Абу Мусонинг Эронга қайтишини эълон қилди. 1971-йил 30-ноябрда Эрон ва Шаржа ўзаро англашув шартномасини имзоладилар. Келишувга кўра, Шаржа оролда полиция участкасини, Эрон эса қўшинларини сақлаши мумкин эди[6]. Икки томон ҳам оролда фойдали қазилмаларни қазиб олишлари мумкин эди.
Бир кун аввал Буюк Британия расман оролни тарк этди. Эрон ўз қўшинларини у ерда жойлаштирди ва буни Шаржа шайхининг укаси Шайх Сагар[19] тасдиқлади.
1971-йилда БАА оролни бошқариш тўғрисида БМТга талаб қўйди, аммо БМТ Хавфсизлик Кенгаши томонидан рад этилди[20][21].
1992-йил август ойида Эрон оролни босиб олди ва унинг аҳолисини материкга қувиб чиқарди[22].
2012-йилда Эрон президенти Маҳмуд Аҳмадинажоднинг оролга келиши БАА элчиси Сейф Ал-Заабининг чақириб олинишига сабаб бўлди[23].
Манбалар
- ↑ принадлежност оспариваэця ОАЭ
- ↑ Иран, Афганистан, Пакистан. Кабул // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО „Картография“ в 2002 г. ; гл. ред. В. П. Селезнёв; отв. ред. Т. Г. Новикова, Т. М. Воробёва. — 3-э изд., стер., отпеч. ЗАО Компания „Атласи националних автодорог“ в 2008 г. с диапоз. Роскартографии. — М. : ПКО „Картография“ : Харвест, 2008. — С. 168—169. — ИСБН 978-5-17-047018-1 (Картография). — ИСБН 978-985-16-6027-4 (Харвест).
- ↑ Сафа Ҳаэри. „Риядҳ лашес оут ат УАЭ cритиcисм ОФ Иран-Сауди wарминг уп“ (эн). Иран Пресс Сервиcе. 2016-йил 7-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 6-март.
- ↑ Счофиэлд: 35-37.
- ↑ „Абу Муса. Исланд Диспуте Бетwеэн Иран анд тҳе УАЭ“ (эн). Америcан Университй. 2007-йил 22-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 28-сентябр.
- ↑ 6,0 6,1 Можтаҳедзадеҳ, Пироуз. Cоунтриэс анд боундариэс ин тҳе геополитиcал регион оф тҳе Персиан Гулф. Тҳе Институте фор Политиcал анд Интернатионал Студиэс, 1993. ИСБН 964-361-103-5.
- ↑ Можтаҳедзадеҳ, Пироуз. Боундарй Политиcс анд Интернатионал Боундариэс оф Иран. Флорида: Универсал Публишерс Боcа Ратон, 2006. ИСБН 1-58112-933-5.
- ↑ „Абūмūсā: ларгест cитиэс анд тоwнс анд статистиcс оф тҳеир популатион“ (эн). Wорлд Газеттеэр. 2011-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 22-апрел.
- ↑ Левченко, Александр. „Иран вновь заявил в ООН о своих правах на три острова в Персидском заливе“. ТАСС (2014-йил 28-сентябр). 2022-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-феврал.
- ↑ 10,0 10,1 „عجم، مجمد. «اسناد نام خلیج فارس میراثی کهن و جاودان». تهران: اوين، ۱۳۸۸“. опаc.нлаи.ир. 2014-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 1-март.
- ↑ Пироуз Можтаҳед-Задеҳ. Боундарй Политиcс анд Интернатионал Боундариэс оф Иран: А Студй оф тҳе Оригин, Эволутион, анд Имплиcатионс оф тҳе Боундариэс оф Модерн Иран wитҳ Иц 1. Универсал-Публишерс[эн], 2007 — 305—-бет. ИСБН 978-1-58112-933-5.
- ↑ „Гоогле Мапс“. 2020-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-май.
- ↑ „Гоогле Мапс“. 2020-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-май.
- ↑ „"Абу Муса анд Тҳе Тумбс: Тҳе Диспуте Тҳат Wон'т Го Аwай, Парт Тwо," 28-июл 2001-йил, ин Тҳе Эстимате, вол. ХИИИ, но. 3“ (эн). ТҳеЭстимате.cом. 2007-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 6-январ.
- ↑ „"Иран, иц территориал интегритй ин тҳе Персиан гулф регион“ (эн). Ираниан.wс (2007-йил 20-декабр). 2007-йил 25-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-ноябр.
- ↑ „«Унwантед Гуэст: Тҳе Гулф Суммит анд Иран»“ (эн). Тҳе Wашингтон Институте (2007-йил 7-декабр). 2012-йил 11-декабрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ Можтаҳедзадеҳ, Пироуз. Cоунтриэс анд боундариэс ин тҳе геополитиcал регион оф тҳе Персиан Гулф. Тҳе Институте фор Политиcал анд Интернатионал Студиэс, 1993.
- ↑ Иссаwи, Чарлес[эн] „16“, . Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Тҳирд, Cамбридге Университй Пресс, 2007 — 605-бет. ИСБН 978-0-521-20095-0.
- ↑ Можтаҳедзадеҳ, Пироуз. Сеcуритй анд территориалитй ин тҳе Персиан Гулф. Лондон: РоутледгеCурзон, 1999 — 214-бет. ИСБН 0-7007-1098-1.
- ↑ Маттаир, Тҳомас. Тҳе Тҳреэ Оccупиэд Исландс оф тҳе УАЭ: Тҳе Тунбс анд Абу Муса. Абу Дҳаби: Эмиратес Cентер фор Стратегиc Студиэс анд Ресеарч, 2005. ИСБН 9948-00-765-4.
- ↑ {{{заглавие}}}.
- ↑ Кузнецов, Игорь. „В связи с 30-й годовщиной оккупации Ираном трех эмиратских островов Национальное собрание ОАЭ призвало Тегеран мирным путем решить территориальный спор“. РИА Новости (2001-йил 30-ноябр). 2022-йил 20-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-феврал.
- ↑ „Аҳмадинежад’с висит то исланд промпц УАЭ то реcалл Иран амбассадор“ (эн). CНН.cом (2012-йил 12-апрел). 2020-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 1-март.
Ҳаволалар
- „Ҳисторй, десcриптион, мап оф Абу Муса анд неарбй исландс“ (эн). геоcитиэс.cом. 2009-йил 24-октябрда асл нусхадан архивланган.
- „Ҳисторй оф Абу Муса анд Тҳе Тунбс“ (эн). ТҳеПерсианГулф.орг. 2006-йил 6-январда асл нусхадан архивланган.
- „УАЭ Интераcт Абу Муса Неwс“ (эн). УАЭИнтераcт.cом. 2011-йил 25-майда асл нусхадан архивланган.
- „Абу Муса’с милитарй гаррисон“ (эн). ФАС.орг. 2021-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 20-июн.
- „Диспуте бетwеэн Иран анд Шаржаҳ“ (эн). Америcан Университй, Wашингтон, Д.C.. Қаралди: 2020-йил 1-март.
- Пироуз Можтаҳед-Задеҳ. „Маритиме Боундариэс ин тҳе Персиан Гулф: тҳе cасе оф Тунб анд Абу Муса Исландс“ (эн). Парс Тимес (2002-йил 1-октябр). Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.
- Пироуз Можтаҳед-Задеҳ. „Репорт оф тҳе Интернатионал сймпосиум он Модерн Боундариэс оф Иран — Проблемс анд праcтиcес оф Ираниан боундариэс“ (эн). Пайванд Иран Неwс (2002-йил 15-октябр). 2019-йил 27-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.