Abu Zayyan Muhammad I
Абу Зайён Муҳаммад ибн Абу Саид Усмон ибн Яғмурасан (арабча: أبو زيان الأول) (1308-йилда вафот этган), Абу Зайён Муҳаммад И номи билан танилган, Тилимсан подшолигининг учинчи Зайёний султони эди. У 1304-йил 6-июнда отаси Абу Саид Усмон Идан сўнг тахтга ўтирган[1].
| Абу Зайян Муҳаммад И | |
|---|---|
| Тилимсан султони | |
| Салтанат | 6-июн 1304 – 14-апрел 1308 |
| Ўтмишдоши | Абу Саид Усмон И |
| Давомчиси | Абу Ҳамму И |
| Туғилиши | 1263 |
| Вафоти | 14-апрел 1308 (44-45 ёшида) |
| Дини | Ислом |
| Касби |
|
| Шахсий (Исм) |
Муҳаммад محمد |
| Отасининг исми (Насаб) |
ибн Усмон ابن عثمان |
| Тахаллус (Куня) |
Абу Зайён أبو زيان |
Ҳаёти
Тилимсан қамали
Унинг тахтга чиқишидан беш йил олдин, отаси Абу Саид Усмон И ҳукмронлиги даврида, султон Абу Ёқуб Юсуф ан-Наср бошчилигидаги Маринийлар Тилимсан деворлари этагига келиб, тарихдаги энг узоқ қамаллардан бирини бошладилар. У саккиз йил-у уч ой давом этди ва вазият шу даражага етдики, Маринийларнинг қамал лагери алоҳида ҳақиқий шаҳарга айланди ва ал-Мансура номи билан танилди[2]. Муҳаммад 1304-йилда, қамалнинг бешинчи йилида, отасининг инсулт туфайли вафот этганидан сўнг тахтга ўтирди. Муҳаммад тахтга чиққан пайтда Тилимсан оғир аҳволга келиб қолган ва аҳоли (зайёнийлар сулоласига жуда содиқ бўлиб, шу кунгача катта жасорат билан қаршилик кўрсатган) таслим бўлиш бўйича келишувга эришиш учун музокараларни бошлади, бироқ Муҳаммад шаҳарни яна қаршилик кўрсатишга кўндирди, янги қўшин тузди ва мудофаани давом эттирди.
Қамал қилувчиларни четлатишга уриниш мақсадида, Абу Зайён элчилари Насрийлар султони Муҳаммад ИИИни Мариний тахтига даъвогарлик қилган маълум бир Усмон ибн Идрис қўзғолонини қўллаб-қувватлашга кўндирдилар. У Мағрибга Гранада қўшини билан келиб, 1306-йилда Сеутани забт этди ва ўзини Мағриб султони деб эълон қилди. Бироқ султон Абу Яъқуб ўз ҳукмронлигининг шимолида юзага келган бу таҳдидни эътиборсиз қолдирди ва ҳолдан тойган Тилимсан қамалини давом эттиришни афзал кўрди. Шаҳар қулаши муқаррар бўлиб кўринарди. Усмон ибн Идрис қўшинлари ҳеч қандай қаршиликсиз Асила, Лараше шаҳарларини ва Ғомара минтақасининг катта қисмини эгаллашга муваффақ бўлди.
1307-йил май ойида султон Абу Юсуф Ёқуб қамал майдонида номаълум сабабларга кўра, эҳтимол ҳареми ичидаги ички фитнолар билан боғлиқ сабаблар туфайли, бир хожалик томонидан ўлдирилди. Унинг ўрнига жияни Абу Собит Амир ўтирди ва у оқилона тарзда исёнчи Усмон ибн Идрисга қарши Сеутада жанг қилиш учун Тилимсан қамалига барҳам беришни танлади.
Зайёнийлар ҳокимиятини тиклашга уринишлар
Қамал тугаши биланоқ, Абу Зайён Муҳаммад ва унинг акаси Абу Ҳамму И душманни қўллаб-қувватлаган подшоликнинг шарқий қисмидаги қабилаларга қарши ҳарбий юриш бошладилар. Туджин барбарлари бўйсунишга ва хирож тўлашга мажбур қилинди, араб қабилалари эса қаттиқ жазоланиб, саҳрога қувиб чиқарилди. Тилимсанга қайтгач, у қамал сабабли етган талафотларни тузатишга киришди, бироқ орадан кўп ўтмай, 1308-йил 14-апрелда вафот этди[1].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Cоур, А. (1986). "Абū Заййāн И". ин Беарман, П.; Бианқуис, Тҳ.; Босwортҳ, C.Э. эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. И (2нд нашри). Леиден, Нетҳерландс: Брилл Публишерс. п. 167. ИСБН 9004081143. ҳттп://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2/абу-зайян-и-СИМ_0283.
- ↑ Марçаис, Г.; Шатзмиллер, М. (1991). "ал-Манṣūра". ин Беарман, П.; Бианқуис, Тҳ.; Босwортҳ, C.Э. эт ал.. Энcйcлопаэдиа оф Ислам. ВИ (2нд нашри). Леиден, Нетҳерландс: Брилл Публишерс. 440–441 б. ИСБН 9004081127. ҳттп://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2/ал-мансура-СИМ_4944.