Ache
Аче (Гуаяқуи, бу сўзма-сўз гуар: ўрмон каламушлари; номи ачé — одам англатади) — Шарқий Парагвайнинг субтропик ўрмонларида яшаган абориген халқ[1][2].
Халқ тарихи
Ачелар анъанавий равишда овчилар ва теримчилар халқи сифатида яшаган. Уларнинг тирикчилиги ов қилиш, мева, асал ва илдиз териш билан боғлиқ эди. ХХ-асрда, Строэсснернинг диктатура тизими остида, улар аслида оммавий қирғин қилинган ва илгари босиб олинган ерлардан кўчирилган. ХХ-асрнинг 70-йилларида Ачени резервацияга оммавий депортация қилиш амалга оширилди, аммо 2000-йилда уларга ўз она ҳудудларига қайтишга рухсат берилди. Ачеларнинг ҳозир аҳоли сони 1500 дан ортиқ киши[3].
Аче ҳақида бир қатор антропологик тадқиқотлар мавжуд[4].
Юлиан Семёновнинг „Экпансия ИИ“ китобида 1940-йилларнинг охирида Исаэв-Стирлитзнинг Жанубий Америкадаги фаолияти ҳақида ёзилган. Бу даврда Парагвайда Ачени текин овлашга рухсат берилгани айтилади.
География ва бўлиниш
Ачелар биринчи марта ХВИИ-асрда иезуитлар томонидан тасвирланган. Улар тўртта эндогамик гуруҳдан иборат бўлиб, улар орасидаги муносабатлар тинч эмас эди. Бу жанубий Аче, Аче Ва, Аче Гату ва Йвйтйрусу гуруҳлари эди. Тил гуарани тилларига тегишли. Аче ҳозир асосан эттита аҳоли пунктларида истиқомат қилади: Чупа Поу, Арроё Бандера, Куэтувй, Куэтувйwе, Cерро Мороти, Пуэрто Барра ва Йпетими. Куэтуувă 2000-йилда Аче ташкилоти Ла Лига Натива пор ла Аутономíа, Жустиcиа й Éтиcа (автономия, адолат ва ахлоқ бўйича миллий лига) томонидан яратилган.
Адабиётлар
- Пҳилиппе Эдеб Пираги, «Лос Ачé дел Парагуай й лас ревелаcионес де ла 'Палабра де лос Анcестрос' : де ла традиcиóн орал а ла ресистенcиа cултурал», Суплементо Антрополóгиcо, Вол.ХХХВИ, Н°1, жунио 2001, пп.: 147—245, CЕАДУC, Асунcиóн, ПАРАГУАЙ.
- Бартоломеу Мелья, Луиджи Миралья, Марк и Кристина Мюнцель, Агония индейцев аче-гуаяки, М., Прогресс, 1982, 160 с.
Манбалар
- ↑ Ачé | Этҳнологуэ
- ↑ Гуаяки // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ Парагвай: общины коренного народа аче · Глобал Воиcес по-русски
- ↑ „Архивированная копия“ (деадлинк). 2008-йил 10-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 10-сентябр. (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-09-10 санасида архивланган)
Ҳаволалар
- Последние из аче Журнал «Вокруг Света» № 8 (2587). Август 1974