Al-Adliy
Ал-Адлий ар-Румий (арабча: العدلي الرومي) - шахматнинг қадимий шакли бўлган шатранж ўйини устаси ва назариётчи. Асли Анадолудан бўлган[1]. 842-йилда шатранж ҳақидаги илк рисолалардан бири "Китоб аш-шатранж" асарини ёзган[2].
АЛ-Адлий ИХ асрда[3] халифа ал-Восиқ ҳукмронлиги даврида энг кучли шатранж устаси сифатида тан олинган[4], бироқ кейинчалик ал-Мутаваккил ҳукмронлигининг бошида ар-Розийга ютқазган[2].
Ал-Адлий рисоласида ўзидан аввалги шатранж усталарининг ғояларини жамлаган. Гарчи китобнинг ўзи йўқолган бўлса-да, ундаги масалалар кейинги авлод муаллифлари асарларида сақланиб қолган[4].
Ал-Адлийнинг ишлари асосида шатранжнинг машҳур масалаларидан бири Дилором масаласининг вариантларидан бири юзага келган[2], бу кейинчалик ас-Сулий номи билан боғланган[2] ва „Дилором моти“ деб аталган. ХВ аср бошларига оид бир қўлёзмада бу масалага ўхшаш ҳолат тасвирланган ва унда Дилором исмли қул ҳақида ҳикоя келтирилган. У машҳур шатранж устасининг энг севимли хизматкори бўлган ва хўжайини оғир ўйинда ютқазишга яқин бўлган пайтда ушбу комбинацияни топиб берган[5].
Манбалар
- ↑ Пéчинé, Жеан-Мичел. Рои дес жеух, жеу дес роис, Лес éчеcс (фр). Дécоувертес Галлимард, Новембер 1997 — 30-бет.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Муррай 1913.
- ↑ Голомбек, Ҳаррй. Тҳе Пенгуин Энcйcлопедиа оф Чесс. Пенгуин, 1981 — 11-бет.
- ↑ 4,0 4,1 Ҳоопер & Wҳйлд 1992.
- ↑ Гиффард & Биéнабе 2009.
Адабиётлар
- Гиффард, Ниcолас; Биéнабе, Алаин. Ле Ноувеау Гуиде дес éчеcс. Траитé cомплет (фр). Роберт Лаффонт, cолл. «Боуқуинс», 2009 — 1710-бет. ИСБН 978-2-221-11013-3.
- Ле Лионнаис, Франçоис; Магет, Эрнст. Диcтионнаире дес éчеcс (фр). Парис: Прессес университаирес де Франcе, 1967 — 432-бет.
- Ҳоопер, Давид; Wҳйлд, Кен. Тҳе Охфорд Cомпанион То Чесс. Охфорд Университй Пресс, 1992. ИСБН 0-19-866164-9.
- Муррай, Ҳ. Ж. Р.. А Ҳисторй оф Чесс. Охфорд Университй Пресс, 1913 — 879-бет. ИСБН 0-19-827403-3.