Al-Xaraqiy

Абу Муҳаммад Абдулжаббор ал-Харақий, форсча: بهاءالدین ابوبکر محمد بن احمد بن ابوبشر‎‎ шунингдек Ал-Харақий (1084–1158^[1]) — форс^[2] астроном ва математик бўлиб, ХИИ асрда Марв яқинидаги Харақ қишлоғида туғилган^[3]. У Форс саройида Султон Санжар хизматида бўлган. Ал-Харақий Ал-Мажистий асарида баён этилган Птоломейнинг астрономик назариясига қарши чиқиб, сайёраларни қувурлар ичида ҳаракат қилувчи улкан моддий сфералар кўринишида тасаввур қилган ҳолда сфералар ҳақидаги муқобил назарияни яратди^[3]. Кейинчалик у машҳур Мунтаҳā ал-идрāк фī тақāсīм ал-афлāк асарининг иккинчи нашри сифатида ат-Табṣıра фî ʿилми’л-ҳайʾа китобини ёзди; унда айрим қисмларни олиб ташлаб, уч қисм ўрнига икки қисмдан иборат янги тузилмани шакллантирди^[1].

1536-йилда Усмонли империясига саёҳати чоғида Гуиллауме Постел ал-Харақий қаламига оид Мунтаҳā ал-идрāк фī тақāсīм ал-афлāк („Сфералар бўлинмаларини мукаммал англаш“) астрономик асарини қўлга киритди, уни изоҳлар билан бойитди ва Европага олиб келди^[4].

Ал-Харақий шунингдек, ҳозир йўқолган математик рисолалар — Ар-Рисала аш-Шомила („Мукаммал рисола“) ва Ар-Рисала ал-Мағрибийя („Мағриб рисоласи“, ҳисоблаш амалларининг дирҳам ва динарга доир масалаларига оид)ни ёзган^[3].

Асарлари

Мунтаҳā ал-идрāк фī тақāсīм ал-афлāк („Сфералар бўлинмаларини мукаммал англаш“) 1138/9
Ар-Рисала аш-Шомила („Мукаммал рисола“)
Ар-Рисала ал-Мағрибийя („Мағриб рисоласи“)

Манбалар

↑ ^1,0 ^1,1 Акпıнар, Cемил (1997). "ҲАРАКĪ" (Туркиш). ТДВ İслâм Ансиклопедиси. 16. İстанбул: Тüркие Диянет Вакфı. 94–96 б. ҳттпс://исламансиклопедиси.орг.тр/ҳараки.
↑ Селин, Ҳелаине. Энcйcлопаэдиа оф тҳе ҳисторй оф сcиэнcе, течнологй, анд медиcине ин нон-wестерн cултурес. Берлин Неw Ёрк: Спрингер, 2008 — 134-бет. ИСБН 9781402049606. „Абū Муҳ.аммад ˓Абд ал-Жаббāр ибн ˓Абд ал-Жаббāр ал-Кҳарақī wас а Персиан астрономер, матҳематиcиан анд геограпҳер.“
↑ ^3,0 ^3,1 ^3,2 Энcйcлопаэдиа оф тҳе ҳисторй оф сcиэнcе, течнологй, анд медиcине, эд. Ҳелаине Селин, п.478
↑ Исламиc сcиэнcе анд тҳе макинг оф Эуропеан Ренаиссанcе, бй Георге Салиба, п.218 ИСБН 978-0-262-19557-7

[TDV-1] 1,0 ^1,1 Акпıнар, Cемил (1997). "ҲАРАКĪ" (Туркиш). ТДВ İслâм Ансиклопедиси. 16. İстанбул: Тüркие Диянет Вакфı. 94–96 б. ҳттпс://исламансиклопедиси.орг.тр/ҳараки.

[2] Селин, Ҳелаине. Энcйcлопаэдиа оф тҳе ҳисторй оф сcиэнcе, течнологй, анд медиcине ин нон-wестерн cултурес. Берлин Неw Ёрк: Спрингер, 2008 — 134-бет. ИСБН 9781402049606. „Абū Муҳ.аммад ˓Абд ал-Жаббāр ибн ˓Абд ал-Жаббāр ал-Кҳарақī wас а Персиан астрономер, матҳематиcиан анд геограпҳер.“

[Selin-3] 3,0 ^3,1 ^3,2 Энcйcлопаэдиа оф тҳе ҳисторй оф сcиэнcе, течнологй, анд медиcине, эд. Ҳелаине Селин, п.478

[4] Исламиc сcиэнcе анд тҳе макинг оф Эуропеан Ренаиссанcе, бй Георге Салиба, п.218 ИСБН 978-0-262-19557-7

[1]

[2]

[3]

[4]