Ziyosfera

Al-Yuniniy

Бу мақола тарихчи ҳақидадир. унинг замондоши, камончи учун Ҳусайн ал-Юнини саҳифасига қаранг.

Қутбиддин Абул-Фатҳ Мусо ибн Муҳаммад ибн Аҳмад ибн Абдуллоҳ ал-Юниний (1242–1326) – суриялик тарихчи ва ҳанбалий фиқҳ мактабининг диний олими. У Сибт ибн ал-Жавзийнинг Миръат уз-замон асарига давом сифатида Зайл Миръат уз-замонни ёзган.

Ҳаёти

Мусонинг туғилган санаси 1242-йил 7-август бўлиб, у Дамашқда дунёга келган[1]. Унинг оиласи насабини Жаъфар ас-Содиқдан деб билган ва аввалига Юнин қишлоғидан бўлган. Шунинг учун унинг нисбаси ал-Юниний бўлган. Отасининг исми Муҳаммад Тақийиддин Абу Абдуллоҳ, онасининг исми эса Зайн ул-Араб бинти Насруллоҳ эди. Дастлабки таҳсилини у Балбак ва Дамашқда олган. 1260-йилда отаси вафот этгач, акаси Али уни ўқишини давом эттириши учун Мисрга юборган. 1275-йилда у ҳаж ибодатини адо этиш учун Маккага борган. 1276–1277-йилларда у Мисрга ташриф буюрган[2].

1281-йилда ал-Юниний бошқа бир олим билан бирга Сурияга мўғуллар истилосига қарши урушга қўшилди[2]. Унинг дўсти Ҳимс жангида ҳалок бўлди[3]. 1289-йил март ойида у Триполидан ўтаётиб, шаҳар қамали ва қулашига гувоҳ бўлди[3]. Ўша йилнинг охирида у Мисрга охирги марта ташриф буюрган[2]. Миср сафарлари давомида у ҳадис илмини ўрганди ва нуфузли шофиий ва маликий олимлари, жумладан, ад-Димёти ва Иззиддин ас-Суламийлардан ижозат (дарс бериш учун рухсатнома) олган[2][4].

1302-йилда унинг акаси ўз кутубхонасида ўлдирилган ва ал-Юниний Балбак ҳанбалийлари шайхи сифатида унинг ўрнини эгаллайди. У оиласининг суфийларга катта ҳурмат билан муносабатда бўлиш анъанасини давом эттирди. Сўнгги йилларида Балбакни камдан-кам тарк этган[2]. У шу ерда 1326-йил 13-сентябрда вафот этган[5]. У ҳаётлигида шуҳрат қозонмаган бўлса-да, бир неча табақот ва таржимайи ҳол асарларида тилга олинган[2]. Улардан энг муҳими – Дамашқ ва Балбакда ундан ҳадис дарс олган аз-Заҳабийники ҳисобланади[6].

Ал-Юнинийнинг Муҳаммад исмли ўғли бўлган. У ҳам ҳанбалийлардан бўлган ҳадис олими эди, бироқ аждодларидек шуҳрат қозонмаган[7]. Унинг қизи эса анча катта ёшли эркак – Мамлуклар маъмуриятида юқори мавқега эга бўлган ва 1276-йилда вафот этган Айбак ал-Искандарий ас-Солиҳи билан турмуш қурган[2].

Асарлари

Ал-Юниний Сибт ибн ал-Жавзийнинг Миръат уз-замон асарига қойил қолган ва ўша асарнинг тўрт жилдли қисқартма нусхасини Мухтасар номи билан тузган. Тахминан 1281-йилда у Сибт ибн ал-Жавзий баён қилган тарихни 1256-йилдан 1311-йилгача етказишни кўзда тутган давомий асар устида иш бошлаган. Бу асар Зайл Миръат уз-замонга айланган[2]. У ўша даврда Айюбийлар, салибчилар ва мамлуклар ҳукмронлик қилган пайтда Сурия тарихига оид асл ва мустақил манба ҳисобланади[8]. Ал-Юниний кўп жиҳатдан ўз кузатувларига таянади, шунингдек, мамлук ҳукмдорлари билан яхши муносабатлари туфайли қўл етказган расмий ҳужжатлардан кенг фойдаланган. У иқтибос келтирган аввалги тарихчиларга қуйидагилар киради: Ибн Халликон, Абу Шама, Ибн Ҳаммавайҳ, ал-Жувайний, Ибн Шаддод, Ибн Абдузоҳир, Ибн Восил, Ибн ал-Муставфий, Ибн ан-Нажжор ва Ибн ал-Адим[2].

Зайлнинг 23 та маълум қўлёзма нусхаси мавжуд бўлиб, улар иккита турли таҳрирда – узун ва қисқа шаклда – етиб келган[2][9]. Зайлнинг ягона замонавий тўлиқ нашри йўқ. 1256–1288-йилларини қамраб олган тўрт жилдни Фритз Кренкоw ва Муҳаммад Мунир аш-Шодилий тайёрлаган ва 1954, 1955, 1960 ва 1961-йилларда Ҳайдарободда Зайл Миръат уз-замон номи билан нашр этилган. 1288–1291-йиллар Антраниг Мелкониан томонидан ёзилган ва 1975-йилда Фрайбург университетида якунланган нашр қилинмаган докторлик диссертацияси – Диэ Жаҳре 1287–1291 ин дер Чроник ал-Йūнīнīсда ёритилган. Ли Гуонинг икки жилдли нашри 1297–1301-йилларни қамраб олади[2][10].

Ал-Юниний Бағдод тарихи – Тарихи Бағдод асарининг муаллифи сифатида кўрсатилади, бироқ бу матн йўқолган. Шунингдек, у отасининг қайнотаси Абдуллоҳ ал-Юниний ва узоқ қариндоши Абдулқодир ал-Жилоний ҳақида ёзилган икки узрли таржимаи ҳолга ҳам ҳисса қўшган бўлиши мумкин. Манақиб Абдулқодир ал-Жилоний ва Абдуллоҳ ибн Усмон ал-Юниний деб номланувчи бу асар ал-Юнинийнинг акасига ҳам нисбат берилади. Сибт ибн ал-Жавзийнинг ал-Жилоний ҳақида жуда қисқа маълумот беришига жавобан, бу асарнинг ёзилишида иккови ҳам иштирок этган бўлиши мумкин[2].

Манбалар

  1. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 7.
  2. ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 Сублет 2002.
  3. ↑ 3,0 3,1 Гуо 1998, вол. 1, п. 12.
  4. ↑ Маҳомедй 2016, с. 15.
  5. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 15.
  6. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 6.
  7. ↑ Гуо 1998, вол. 1, пп. 15–16.
  8. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 1.
  9. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 36.
  10. ↑ Гуо 1998, вол. 1, п. 5 н28.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Al-Yuniniy" dan olindi