Al-aql al-faal
Ал-'ақл ал-фаāл (арабча: العقل الفعال) ёки Воҳиб ал-сувар[1] ислом фалсафаси ва психологиясида ўзига хос сабаб туридир. Бу илоҳий интеллектнинг энг паст даражаси ҳисобланади[2].
Консепсия
Ақл ислом фалсафаси ва психологиясида турли хил маъноларга эга. Ақл сўзи филологик жиҳатдан тиймоқ ёки боғламоқ маъносини билдиради. Ақл – бу инсонни ҳукм қилишдан ва хатти-ҳаракатлардан тўсадиган нарсадир. Ақл аста-секин семантик жиҳатдан важга ўтди. Ислом фалсафасида, хусусан, перипатетик мактабда ақлнинг техник қўлланиши маълум даражада юнон фалсафасининг таъсири остида юзага келган[3].
Тарихи
Ал-Форобий ўз китобларида илк марта ақлнинг бир қанча маъноларини санаб ўтган[3].
Форобий фаол интеллектнинг перипатетик муносабати билан исломнинг башорат тушунчаси ўртасида уйғунлашишга ҳаракат қилади. Форобий фаол ақлни Жаброил (ёки Жибрил – исломда ваҳий фариштаси) билан бирлаштиради. Инсонларни Ақл би-л-қувваҳдан (потенциал ақл) Ақл би-л-фи’л (ҳақиқий ақл) ҳолатига ўтказиш мумкин. Шундай қилиб, одамлар жаҳолат зулматидан халос бўлишга қодир бўладилар. Ниҳоят, ақл Ақл-ал-мустафодга айланади. Билимни эгаллаш даражасида ақл унинг ўхшашлик ва фарқларини суриштириш орқали ўз мазмунини тафаккур қилади[1].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Азадпур, Моҳаммад. Реасон Унбоунд: Он Спиритуал Праcтиcе ин Исламиc Перипатетиc Пҳилосопҳй. СУНЙ Пресс, 1 Аугуст 2011 — 49-бет. ИСБН 978-1-4384-3764-4.
- ↑ Адамсон, Петер. Интерпретинг Авиcенна: Cритиcал Эссайс. Cамбридге Университй Пресс, 4 Жулй 2013 — 109-бет. ИСБН 978-1-107-35445-6.
- ↑ 3,0 3,1 „ʿАҚЛ“. ираниcаонлине.орг.„ʿАҚЛ“. ираниcаонлине.орг.