Asma El Dareer
Асма Абдел Раҳим Эл Дареэр (тахминан 1949-йилда туғилган)[1] — Суданлик таниқли шифокор бўлиб, у 1980-йилларда аёллар жинсий аъзоларини майиб қилиш (ФГМ) бўйича олиб борган тадқиқотлари билан дунёга танилган. У ушбу зарарли амалиётга қарши очиқчасига гапирган биринчи араб аёллари ва феминист шифокорларидан бири ҳисобланади[2].
| Асма Абдел Раҳим Эл Дареэр | |
|---|---|
| Таваллуди |
Асма Абдел Раҳим Эл Дареэр |
| Фуқаролиги | Судан |
| Таълими | Хартум университети |
| Касби | Шифокор, тадқиқотчи, ёзувчи |
| Фаолият йиллари | 1970-йиллардан ҳозиргача |
| Дини | Ислом |
| Машҳур ишлари | Wоман, Wҳй До Ёу Wеэп? |
Келиб чиқиши ва ҳаёти
Эл Дареэр 1960-йилда, 11 ёшида ҳамшира томонидан инфибуляция (оғир турдаги жинсий аъзоларни майиб қилиш амалиёти) қилинганида ушбу мавзуга қизиқиши уйғонган. У ўзининг „Wоман, Wҳй До Ёу Wеэп“ (Аёл, нега йиғлаяпсан?) номли китобида ёзишича, ўшанда унинг жароҳати инфексия бўлиб кетган ва унга бешта пенициллин уколи қилинган. Орадан йиллар ўтиб, унинг синглиси 18 ёшга тўлганида, у ҳам худди шундай жарроҳлик амалиётига дуч келган. Ўшанда қизнинг отаси амалиётнинг енгилроқ турини истаган бўлса-да, онаси Суданда „фиронча хатна“ номи билан машҳур бўлган инфибуляция турини талаб қилиб туриб олган. Якунда муросага келиниб, синглисига инфибуляцияга жуда ўхшаш бўлган оралиқ шаклдаги амалиёт бажарилган[3].
1970-йилларда Эл Дареэр Хартум университетида тиббиёт соҳасида таҳсил олди. У бешинчи босқич талабаси бўлганида, ижтимоий тиббиёт курси учун ёзган илмий иши доирасида аёлларни майиб қилиш амалиётини ўрганишни бошлаган. 1977-йилда университетнинг тиббиёт факултети уни Суданда ФГМ бўйича тадқиқот лойиҳасига раҳбар этиб тайинлади. У 1981-йилда магистрлик даражасини олди[4].
Тиббий ва илмий фаолияти
Эл Дареэр Судан Соғлиқни сақлаш вазирлигида соғлиқни сақлаш статистикаси ва тадқиқотлари бўйича директор ўринбосари бўлиб ишлаган. У 1977-йилдан 1981-йилгача Хартум университети тиббиёт факултетида ФГМ бўйича кенг кўламли тадқиқот лойиҳасини бошқарган[5]. Мазкур лойиҳа доирасида у Суданнинг бешта вилоятида жами 3 210 нафар аёл ва 1 545 нафар эркак билан суҳбат ўтказиб, бундай амалиётни бошидан кечирган аёллар ўртасида дунёдаги биринчи йирик сўровномани амалга оширди[6][7]. Тадқиқот асосан инфибуляция (ФГМнинг ИИИ тури) кенг тарқалган ҳудудларда олиб борилган[8].
Эл Дареэр асарлари ушбу мавзуда кашшоф ҳисобланади. У „Wоман, Wҳй До Ёу Wеэп: Cирcумcисион анд иц Cонсеқуэнcес“ (1982) китобининг муаллифи ва „Фемале Cирcумcисион ин тҳе Судан: Преваленcе, Cомплиcатионс, Аттитудес анд Чанге“ (1983) китобининг ҳаммуаллифидир. Шунингдек, у аёллар тадқиқотлари билан шуғулланувчи Бабикер Бедри Сcиэнтифиc Ассоcиатион фор Wомен'с Студиэс ташкилотининг собиқ президенти сифатида ҳам фаолият кўрсатган[5].
Танланган асарлари
- Эл Дареэр, Асма (1982). Wоман, Wҳй До Ёу Wеэп: Cирcумcисион анд иц Cонсеқуэнcес. Лондон: Зед Боокс.
- Рушwан, Ҳамид; Эл Дареэр, Асма (1983). Фемале Cирcумcисион ин тҳе Судан: Преваленcе, Cомплиcатионс, Аттитудес анд Чанге. Хартум: Университй оф Кҳартоум.
Манбалар
- ↑ Фор фулл наме, сеэ Форбес 1997, с. 2; фор еар оф биртҳ, сеэ Эл Дареэр 1982, с. иии.
- ↑ Забус 2004, с. 116.
- ↑ Эл Дареэр 1982, с. иии.
- ↑ Эл Дареэр 1982, с. ив–в.
- ↑ 5,0 5,1 Эл Дареэр 1982, баcк cовер
- ↑ Шелл-Дунcан & Ҳернлунд 2000, с. 15.
- ↑ Барнес-Деан 1985.
- ↑ Эл Дареэр 1982, сс. 4–5.
Адабиётлар
- Эл Дареэр, Асма. Wоман, Wҳй До Ёу Wеэп: Cирcумcисион анд иц Cонсеқуэнcес. Лондон: Зед Боокс, 1982. ИСБН 0-86232-099-2.
- Барнес-Деан, Виргиниа Леэ (Жуне 1985). "Cлиторидеcтомй анд Инфибулатион". Cултурал Сурвивал Қуартерлй. ҳттпс://www.cултуралсурвивал.орг/публиcатионс/cултурал-сурвивал-қуартерлй/cлиторидеcтомй-анд-инфибулатион.
- Забус, Чантал „Бетwеэн Ритес анд Ригҳц: Эхcисион он Триал ин Африcан Wомен'с Техц анд Ҳуман Cонтехц“, . Тоwардс а Трансcултурал Футуре: Литературе анд Ҳуман Ригҳц ин а 'пост'-cолониал Wорлд. Амстердам анд Неw Ёрк: Родопи, 2004 — 109–134-бет.