Azizul Haq (ulamo)
Азизул Ҳақ | |
|---|---|
আজিজুল হক | |
| Унвони | Шайх ал-Ҳадис[1] |
| Шахсий маълумотлар | |
| Таваллуди | 1919[2] |
| Вафоти |
8-август 2012-йил (93 ёшда) |
| Дини | Ислом |
| Миллати | Бангладеш |
| Фарзандлари |
Мамунул Ҳақ Маҳфузул Ҳақ |
| Фуқаролик |
 Британия Ҳиндистони (1919–1947) Покистон (1947–1971) Бангладеш (1971–2012) |
| Мазҳаб | Сунний |
| Юриспруденсия | Ҳанафий |
| Оқим | Деобанди |
| Асосий қизиқиш(лар)и | |
| Машҳур иш(лар)и |
|
| Касби | Муҳаддис |
| Қариндошлар | Нурул Ҳақ Миаҳ (куёв) |
ʿАзīз ал-Ḥаққ ибн Иршāд ʿАлī ад-Дāкавī (арабча: عزيز الحق بن إرشاد علي الداكوي;[3]), қисқача Азизул Ҳақ (бенгалча: আজিজুল হক) ёки сифатланиши Шайх ал-Ҳадис[4] (1919 – 2012) Бангладешлик ислом уламоси, сиёсатчи, ёзувчи, таржимон ва Исломий маърузачи. Уламо Хилофит мажлиси ташкилотчиси ва Саҳиҳи Бухорийнинг бенгал тилидаги биринчи таржимони ҳисобланади. Шунингдек, Жамияти Раҳмония Арабия Даканинг вице-канслери бўлган.
Ёшлик даври ва таълим
Азизул Ҳақ 1919-йилда Бенгалиянинг Бхирич Хон қишлоғида (ҳозирги Бангладешдаги Муншиганж туманида жойлашган) Бенгал мусулмон қози оиласида туғилган. Отасининг исми Ҳожи Эршод Али[3]. Ҳақ 4-5 ёшлигида онаси вафот этган. Онасининг вафотидан кейин Қалма қишлоғи яшовчиси бўлган онаси томонидан бувиси қўлида катта бўлиб, бошланғич таълимни қишлоқдаги масжидда бошлаган[5].
7 ёшида Ҳақ Браҳманбарияда бизнеси бўлган отасининг олдига кўчиб ўтди. Ҳақ Жамиа Исламиа Юнусияга ўқишга кирди ва у ерда отаси билан яқин алоқада бўлган Шамсул Ҳақ Фаридпури, Ҳофизи Ҳузур ва Шоҳ Абдул Ваҳҳоб қўл остида тўрт йил таҳсил олди. Отаси Ҳақни Фаридпури қарамоғига топширди[6]. 1931-йилда Фаридпурий маслаҳати билан Даккадаги Бара Катара шаҳрида янги ташкил этилган Ашрафул Улум мадрасасига бориб, мадрасада ўн икки йил таҳсил олган. 1940—1941-йилларда Ҳақ Зафар Аҳмад Усмоний қўли остида „Тафсир ал-Байдавий“, „Жоми’ ат-Термизий“, „Саҳиҳ ал-Бухорий“ каби китобларни ўрганган[7].
1943-йилда ислом илмини ўрганиш учун Шимолий Ҳиндистонга сафар қилди. У Гужаротдаги Сурат яқинида жойлашган Дабҳел шаҳридаги Жамия Исломия Талимуддинда фаолият бошлаган. У ерда Шаббир Аҳмад Усмоний қўл остида таҳсил олган. Ниҳоят тафсир илмини ўрганиш учун Саҳаранпурдаги Дорул Улум Деобандга бориб, у ерда Муҳаммад Идрис Кандхлавийдан таълим олган. Ҳақ бенгал, урду ва араб тилларини яхши билган[7].
Касбий фаолияти
Ҳақ ўз фаолиятини 1946-йилда Дакканинг Бара Катара шаҳридаги Ашрафул Улум мадрасасида ўқитувчи сифатида бошлаган. Мазкур жойдаги иш фаолияти 1952-йилгача давом этган. Кейин 1985-йилгача Лалбоғ Танадаги Жамия Қурония Арабияда Саҳиҳи Бухорий ва бошқа исломий матнлардан дарс берган[7].
1978-йилда Бангладеш Қавми мадрасаси таълим кенгашини ташкил этишда муҳим рол ўйнади ва унинг бош котиби бўлди[8]. 1979-йилда Дакка университетининг исломшунослик кафедрасида фахрий профессор сифатида „Саҳиҳ ал-Бухорий“дан уч йил дарс берди[9].
1986-йилда Ҳақ Дакканинг Муҳаммадпур шаҳри яқинида Жамия Муҳаммадия Арабия номли мадраса ташкил қилди[10]. 1988-йилда у Муҳаммадпурдаги Саат масжиди яқинидаги ер участкасини сотиб олди. У ерга кўчирилган Жамия Муҳаммадия Арабия номини Жамия Раҳмония Арабия Дакка деб ўзгартирди. Узоқ вақт давомида ушбу муассасада бош Шайхул Ҳадис бўлган. Шунингдек, Дакка шаҳридаги Жамия Шарийя Малибагнинг директори бўлиб ишлаган[манба керак].
Сиёсий фаолияти
Ҳақ Исломий Оикя Жоте ва Бангладеш Хилофот мажлисининг амири сифатида хизмат қилган[1][11]. 1992-йилда Бангладеш Миллий матбуот клубида Ҳаркат-ул-Жиҳод ал-Исломи Бангладешнинг очилиш маросимида иштирок этган[12].
1992-йилда Ҳиндистоннинг Аёдхия шаҳридаги Бабри масжидининг бузилиши натижасида Азизул Ҳақ Хилофот мажлисидан 1993-йил 2-январда Даккадан Аёдхияга юриш қилиб, масжидни қайта тиклашни талаб қилди. Улар Хулна яқинидаги чегарагача етиб келишди. Бангладеш ҳукумати чегараларни тўсиб, юришни бостирди. Ўша йили Азизул Ҳақ Мажлис номидан Ҳиндистон бош вазири Нарасимҳа Рао Ҳиндистонга қайтмаслигини эълон қилди ва миллий аэропортни қамал қилишни буюрди. У мазкур иши сабабли 1993-йил 9-апрелда ҳибсга олиниб, 1993-йил 8-майда озод қилинган[13].
Шунингдек, Ал-Арафаҳ Ислами Банк Лимитеднинг Шариат кенгаши раиси лавозимида ҳам ишлаган[манба керак].
Баёнотлари
2009-йилда Азизул Ҳақ ва бошқа бенгаллик мусулмон олимлари Ислом номидан содир этилган терроризм ва жангариликни қоралаб, Бош вазир Шеикҳ Ҳасинага баёнот ёзишди[14].
Асарлари
- Саҳиҳи Бухорийнинг Бенгал тилига таржимаси ва изоҳлари.
- Талабалик даврида „Саҳиҳи Бухорий“нинг урдуча изоҳини ёзган. 1800 саҳифадан иборат бу катта китоб Покистонда Фазл ал-Бори Шарҳ-и-Бухорий номи билан нашр этилган.
- Маснавий маънавийнинг бенгал тилига таржимаси.
- Cапиталисм, Соcиалисм анд Ислам
- Рефутатион оф Кадианисм
- Маснун Дуани ўз ичига олган Мунажат-э-Мақбул (таржима)
- Струггле ин тҳе wай оф Трутҳ (маърузалар тўплами)
Вафоти ва мероси
Азизул Ҳақ 2012-йил 8-август куни Дакканинг Азимпур шаҳридаги уйида 94 ёшида вафот этди. Унинг хотини, саккиз қизи ва беш ўғли қолди[1]. Ўғли Мамунул Ҳақ Ҳефазат-э-Ислом Бангладеш ташкилоти раҳбари[15]. Шеикҳ Ҳасина ҳайрат билан Ҳақнинг Бангладеш жамиятига қўшган ҳиссасини таъкидлади[11]. Президент Зиллур Раҳмон ва мухолифат етакчиси Бегум Холида Зиё ҳамдардлик билдирди[16].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Шаикҳул Ҳадитҳ Азизул Ҳақуэ пассес аwай“. УНБ (2012-йил 9-август). 2015-йил 17-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 17-апрел.
- ↑ „бн:প্রতিষ্ঠাতা পরিচিতি“ (бн). Жамиа Раҳманиа Арабиа Дҳака. Қаралди: 2011-йил 12-ноябр.
- ↑ 3,0 3,1 ал-Кумиллаи, Муҳаммад Ҳифзур Раҳман „شيخنا وسندنا المحدث الكبير الفقيه الضليع العلامة البارع، المعروف بشيخ الحديث عزيز الحق بن الحاج الشيخ إرشاد علي الداكوي“, . كتاب البدور المضية في تراجم الحنفية (ар). Cаиро, Эгйпт: Дар ал-Салиҳ, 2018.
- ↑ „ИОЖ Шаикҳул Ҳадитҳ гроуп сплиц“. бднеwс24.cом. Қаралди: 2020-йил 25-июл.
- ↑ Ҳақуэ, Мамунул (2019), শায়খুল হাদীস আজিজুল হক রাহ. এর বর্ণাঢ্য জীবন (Бенгали)
- ↑ „শায়খুল হাদিস আল্লামা আজীজুল হক আর নেই“ (бн). Даилй Манаб Замин (2012-йил 9-август). 2021-йил 1-январда асл нусхадан [ архивланган].[сайт ишламайди]
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Маwлана Нур Муҳаммад Азми „2.2 বঙ্গে এলমে হাদীছ“, . {{{титле}}} (бн). Эмдадиа Либрарй — 26-бет.
- ↑ Аҳмад, Мумтаз; Нелсон, Маттҳеw Ж. „Исламиc Эдуcатион ин Бангладеш анд Пакистан - Трендс ин Тертиарй Институтионс“. Тҳе Натионал Буреау оф Асиан Ресеарч (2009-йил 1-апрел). 2011-йил 9-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 26-октябр.
- ↑ „Эбраҳим Cоммунитй Cоллеге, А Гуиде“. Эбраҳим Cоммунитй Cоллеге. 2009-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 25-май.
- ↑ „Бенгали Парт – Абсолуте Субмиссион то тҳе Алмигҳтй“. Фаҳадмаҳди.wебс.cом. 2012-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 12-ноябр.
- ↑ 11,0 11,1 „Эх Амеэр оф Кҳелафат Мажлиш Азизул Ҳақуэ пассес аwай“. БСС (2012-йил 9-август). Қаралди: 2015-йил 17-апрел.
- ↑ „Фероcиоус ҲужиБ ноw он тҳе wане“. Дҳака Трибуне (2016-йил 21-август). Қаралди: 2020-йил 27-май.
- ↑ „খেলাফত মজলিস“ (бн). Онушилон.
- ↑ „Каwми мадраса леадерс то ҳелп говт фигҳт милитанcй“. УНБ (2009-йил 19-апрел). Қаралди: 2011-йил 12-ноябр.
- ↑ „Говт тигҳтенс тҳе ноосе он Ҳефажат“ (эн). Тҳе Даилй Стар (2021-йил 19-апрел). Қаралди: 2021-йил 18-апрел.
- ↑ „Азизул Ҳақуэ пассес аwай“. УНБ (2012-йил 9-август). Қаралди: 2015-йил 17-апрел.