Ba Jin
Ба Жин (хитойча: 巴金; тахаллуси - Ли Яотанг, хитойча: 李堯棠) — 1904—2005-йилларда яшаб ижод этган хитой ёзувчиси. 26 жилдлик асарлар тўплами чоп этилган[1]. Ба Жин 1904-йил 25-ноябрда Сичуан провинсиясининг Ченгду шаҳрида бадавлат оилада таваллуд топган. Унинг отаси Сичуан шимолида қозилик қилган. Оиласи жуда катта бўлиб, хонадонида 80 дан 100 гача одам, жумладан, бобоси, жиянлари ва хизматкорлари яшаган. Онаси илмли аёл бўлган. Фарзандларини шеъриятга, адабиётга қизиқтирган ва уларнинг таълим олиши учун махсус ўқитувчилар ёлланган.
| Ба Жин | |
|---|---|
| Асл исми | хитойча: 巴金 |
1920-йилда бўлажак ёзувчи Ченгдудаги чет тиллар мактабига қабул қилинди. 1921-йил апрел ойида У тахаллуси остида „Қандай қилиб чинакам эркин ва тенг имкониятли жамиятни қуриш мумкин?“ номли биринчи мақоласи чоп этилди.15 ёшида анархистик сиёсий ҳаракатга қўшилди. Унга анархист муаллифлар, айниқса, Пётр Кропоткин ва Эмма Голдман кучли таъсир кўрсатди. Шу сабабли Александр Беркман билан учрашди, Сакко ва Ванзетти билан Бирдамлик кампаниясида қатнашиб, Пётр Кропоткин, Эмма Голдман, Рудолф Рокер асарларини хитой тилига таржима қилди. Ҳатто ўз тахаллусини анархист муаллифлар Михаил Бакунин (Ба) ва Пётр Кропоткин (кин = Жин) исмларининг икки бўғинидан олди. 1923-йилда Нанкин миллий институтига ўқишга кирди. 1927—1928-йилларда Франсияда, 1934—1935-йилларда Японияда таҳсил олган. 1944-йилда рус адабиёти намоёндалари, жумладан, Пушкин ва Тургенев асарларини хитой тилига таржима қилган. Сяо Шан исмли қизга уйланган. 1957-йил июл ойидан у „Шоуҳо“ адабий журналининг бош муҳаррири бўлиб ишлаган. 1960-йил август ойида эса Бутун Хитой адабиёти ва санъати федерацияси раиси ўринбосари этиб сайланди. “Маданий инқилоб” даврида унга “аксилинқилобий” тамғаси қўйилган ва канал тозалаш бригадасида “қайта тарбияланган”. 1977-йилда реабилитация қилинган.1979-йилда Хитой Ёзувчилар уюшмаси раиси ўринбосари этиб сайланган бўлса, 1985 - йилдан 2005 - йилгача унга раислик қилган. Умрининг сўнгги йилларида паркинсон касаллигидан азият чеккан. 2005-йил 17-октябрда Ба Жин 100 ёшида Шанхай касалхонасида вафот этди. Ёзувчи шуҳрати 4-май ҳаракати, яъни тил ва маданият соҳасидаги ислоҳотлар таъсирида ортиб борган. Унинг содда ва равон услуби асарларининг барча учун бирдек севимли бўлишини таъминлади. Ёзувчининг илк йирик асари “Саёҳат пайтидаги ёзувлар”дир. Ба Жин тахаллуси остида чиққан биринчи асари эса 1929-йилда ёзилган бўлиб, „Ҳалокат“ (роман) номи билан чоп этилган. Унинг ижодида кўпроқ ХХ аср биринчи ярмидаги Хитой сиёсий ҳаётидаги воқеликлар ва ижтимоий ислоҳотлар акс этган. Бироқ бундан ташқари жаҳон адабиёти анъаналари элементларини ҳам учратиш мумкин. Масалан, адиб “Маратнинг ўлими”, “Дантоннинг қайғуси”, “Робеспернинг сири” қиссаларида франсуз инқилоби мавзусига мурожаат қилади.
Ёзувчининг Ғарбда машҳур бўлган асарларидан бири 1931-йилда ёзилган “Оила” романи ҳисобланади. Бу асар „Шошқин оқим“ деб номланган трилогиянинг бир қисми бўлиб, “Баҳор” ва “Куз” бобларидан иборатдир. Роман автобиографик характерга эга, унда ёзувчининг болалиги, оиласи ва у билан боғлиқ хотиралар тасвирланган. Романнинг марказий мавзуси авторитар отанинг оиласи ўртасидаги зиддияти, шунингдек, анъанавий тузум ва янги жамият ўртасидаги қарама-қаршиликлардир. Яна бир машҳур асари – “Муҳаббат трилогияси” бўлиб, унга “Туман”, “Ёмғир”, “Чақмоқ” (1931—1933) қиссалари киради. 1978—1984-йилларда «Дума» («Суянлу») номи остида бирлаштирилган 5 та публицистик очерклар тўпламини яратди. Унда даҳо ёзувчининг жамиятдаги ўзгаришларга, ўзига қадрдон инсонларга қарата билдирилган чуқур танқидий мулоҳазалари акс этган.
Асарлари
Ҳикоялар тўпламлари
- Қасос, 1931-йил
- Электр стул, 1933-йил
- Худолар, арвоҳлар ва одамлар, 1935-йил
- Момақалдироқ, 1937-йил
- Кичик одамлар, кичик воқеалар 1943
- Қаҳрамонлик эълонлари, 1953-йил
Романлари
- Ўлим, 1929-йил
- Севги трилогияси
- Туман, 1931-йил
- Ёмғир, 1933-йил
- Чақмоқ, 1935-йил
- Денгиз саёҳати пайтида эслатмалар, 1932-йил
- Кончилар, 1933-йил
- Шошаётган оқим трилогияси
- Оила, 1933-йил
- Баҳор, 1938-йил
- Куз, 1940-йил
- Тўртинчи палата, 1946-йил
- Совуқ кеча, 1947-йил
Автобиографик асарлари
- Ба Жин: Автобиография
- Болаликни эслаш, 1984-йил
Илмий тадқиқотлари
- Капитализмдан анархизмгача, 1930-йил
- Мен айблайман, 1937-йил
- Аждарлар, йўлбарслар ва итлар, 1941-йил
- Нацистларнинг ўлим фабрикаси: Освенцим, 1951-йил
- Қаҳрамонлар орасидаги ҳаёт, 1953-йил
- Чехов ҳақида, 1955-йил
- Бошқа фикрлар, 1995-йил
- Фахрий легион ордени (Франсия)
- Халқлар дўстлиги ордени (СССР)
- Данте мукофоти (1982, Италия)
- 1990-йил Фукуока Осиё маданияти мукофоти (Япония)
- Катта ёзувчиларга ҳурмат билдириш учун Осиё мукофоти
- Ёзувчи умрининг сўнгги ярим асрида яшаган уйда музей очилган.
- Астероид 8315 Ба Жин шарафига номланган.
Рус тилидаги нашрлар
- Ба Цзинь. Рассказы, 165000 экз, М.: Государственное издательство художественной литературы, 1955.
- Ба Цзинь. Семья, 90000 экз, М.: Государственное издательство художественной литературы, 1956.
- Ба Цзинь. Любовь, 90000 экз, М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957.
- Ба Цзинь. Весна. М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957.
- Ба Цзинь. Осень. М.: Государственное издательство художественной литературы, 1957.
- Ба Цзинь. Сочинения. М.: Государственное издательство художественной литературы, 1959.
- Ба Цзинь. Избранное: Сборник / Сост. и предисл. В. Ф. Сорокина; Пер. с кит. — М.: Радуга, 1991. — 432 с. - (Мастера современной прозы). [Содерж.: Холодная ночь: Роман; Повести: Гибель; Туман; Рассказы: Сердце раба; В шахте; Больше пятидесяти; Падение; Пагода долголетия; Марсельские ночи; Мона Лиза; Скорбь Дантона; Думы, эссе]. - ИСБН 5-05-002531-1, 15000 экз.
- Ба Цзинь. Семья: роман. Эссе. / пер. с кит. В.В. Петрова, Д.Н. Воскресенского. – М.: ИВЛ, 2016. — 381 с. (Библиотека китайской литературы)
- ↑ „Ба Цзинь — выходец из простого народа“. «Жэньминь жибао» онлайн. Жэньминь Жибао (12-апрел 2005-йил). 7-апрел 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-апрел 2014-йил.
- Петров В., Ба Жин ижоди ва унинг „Оила“ романи, китобда: Ба Жин, Оила, транс. Китдан, М., 1956;
- Николская Л. А. Ба Жин (ижодкорлик эскизи) М., 1976-йил.
- Желоховцев А. Н. Ба Жин: ватанпарвар ёзувчи // Узоқ Шарқ муаммолари. 1983-йил. Но 4. П.139-148.
- Гао Ман. Ба Жин ва рус адабиёти // Узоқ Шарқ муаммолари. 2004. Но 5. С. 147-155.
- Олга Ланг, Па Чин ва унинг ёзувлари: Урушлар орасидаги Хитой ёшлари (Кембриж, Масс.: Гарвард университети нашриёти, 1967).
- Чен Тан-чен. (1963). Ёзувчи Па Чин: интервю. » Хитой адабиёти. 6:84-92.
- Бонниэ С. МcДоугалл, Кам Лоуиэ (1999): Йигирманчи асрда Хитой адабиёти, Колумбия университети нашриёти.
- Мей-ли Чай - Таржимоннинг Ба Жиннинг таржимаи ҳолига кириши (2008)