Badr al-Hammomiy
Badr ibn Abdulloh al-Hammomiy (arabcha: بدر بن عبدالله الحمّامي), shuningdek, Badr al-Kabir („Oqsoqol Badr“)[1] – Tuluniylarga, keyinroq Abbosiylarga xizmat qilgan sarkarda.
| Badr ibn Abdulloh al-Hammomiy بدر بن عبدالله الحمّامي | |
|---|---|
| Fars viloyati hokimi | |
|
Mansab davri 914 – 920-yillar | |
| Seyiston hokimi | |
|
Mansab davri 914 – 916/917 | |
| Vorisi | Kasir ibn Ahmad |
| Shaxsiy maʼlumotlari | |
| Vafoti |
tax. 923 Abbosiylar xalifaligi |
Hayoti
Asli yunon millatiga mansub boʻlgan Badr dastlab Tuluniylar tuzumining asoschisi Ahmad ibn Tulunning quli boʻlgan va keyinchalik ozod qilingan[1]. 893-yil sentyabr oyida Abu Jaʼfar Muhammad ibn Abba va Tarsus hokimi Ahmad ibn Tugʻon al-Ujayfiy bilan birga Badr Vizantiya imperiyasiga qarshi yurishni boshqarib, al-Balaqsun (nomaʼlum, ehtimol Kariya yoki Likiya Telmessos)gacha yetib borgan[1]. 896-yilda Ibn Tulunning oʻgʻli Xumaravayhning vafotidan soʻng, koʻplab Tuluniy qoʻmondonlari Misrni tark etib, Abbosiylar tomonga oʻtib ketdi. Badr esa Misrda qoldi va Faik hamda Sofi bilan bir qatorda asosiy harbiy qoʻmondonlardan biriga aylandi. Ular armiyaning alohida qismlariga boshchilik qilib, Tuluniy hukumatini askarlarga maosh toʻlash uchun zarur boʻlgan mablagʻlarni ajratishga majbur qilishdi[2]. Shu tarzda ular, ayniqsa, Badr, voyaga yetmagan amir Horun ibn Xumaravayh nomidan hokimlik qilgan Muhammad ibn Abbaning asosiy raqiblaridan biriga aylandi[2].
902-yilda Badr Misrdan yordamchi qoʻshin boshchiligida Qarmatiylarga qarshi yurish qildi. Qarmatiylar yetakchisi Yahyo ibn Zikrovayh 902-yilda Suriyaga hujum qildi va Damashqdagi Tuluniy qoʻmondoni Tugʻj ibn Juffni qamal qildi. Badr va yana bir Tuluniy qoʻmondon Damashq darvozalari oldida Qarmatiylar bilan jang qilib, Yahyoni oʻldirishga muvaffaq boʻlishdi, biroq jangda magʻlubiyatga uchrashdi[1]. Shundan soʻng Yahyoning oʻrniga ukasi Husayn ibn Zakavarayh oʻtirdi va 902–903-yillarda Suriya hududida katta vayronagarchiliklarni amalga oshirdi[1]. Biroq 903-yilning avgustidan oldinroq Badr Qarmatiylarga qarshi muhim gʻalabaga erishdi, koʻplab dushmanlarni oʻldirib, qolganlarini choʻlga quvib yubordi[1]. Bu muvaffaqiyatdan soʻng, 903-yil noyabr oyida Abbosiylar armiyasi Hama jangida Qarmatiylarga qarshi hal qiluvchi gʻalabani qoʻlga kiritdi. Bu jang Husayn va Qarmatiylarning yuqori martabali yetakchilari qoʻlga olinib, qatl etilishi bilan yakunlandi[1].
Manbalar
Adabiyotlar
- Bosworth, C.E. „The Ṭāhirids and Ṣaffārids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs. Cambridge: Cambridge University Press, 1975 — 90–135-bet. ISBN 0-521-20093-8.
- The History of al-Ṭabarī, Volume XXXVIII: The Return of the Caliphate to Baghdad: The Caliphates of al-Muʿtaḍid, al-Muktafī and al-Muqtadir, A.D. 892–915/A.H. 279–302, SUNY Series in Near Eastern Studies.. Albany, New York: State University of New York Press, 1985. ISBN 978-0-87395-876-9.
- Hassan, Zaky M.. Les Tulunides, étude de l'Égypte musulmane à la fin du IXe siècle, 868-905 (fr). University of Paris, 1933.