Balgʻam

Balg`am.

Ta`rifi

Balgʻam – bronx – alveola yoʻllaridan yoʻtalganda tashqariga chiqadigan patologik ajralma hisoblanadi. Uning tarkibi shilliq, seroz suyuqlik, qon va nafas yoʻllari hujayralari ,toʻqimalar parchalanishidan hosil boʻlgan elementlar, kristallar, mikroorganizmlar , gelmintlar va ularning tuxumlaridan iborat boʻlishi mumkin. Balgʻamni tekshirish nafas a’zolaridagi patologik jarayonni xususiyati, ayrim hollarda esa etiologiyasini aniqlash imkonini beradi.

Balgʻamni xarakteri

Mikroskopda oʻrganish

Yassi epiteliyalar – ogʻiz, halqum, halqum usti va ovoz bogʻlamlari shilliq qavatining ajralgan epiteliylari. Yassi – yarim yassi epiteliy hujayralari deyarli barcha hollarda uchraydi. Ular koʻp miqdordagi soʻlakni ogʻiz boʻshligʻida yalligʻlanish jarayoni elementlari bilan aralashishi oqibatida kuzatiladi.

Silindrsimon epiteliyalar – bronx va traxeyalarni shilliq qavati epiteliyalari. bronxial astmaning oʻtkir xuruji, oʻtkir bronxit, yuqori nafas yoʻllarini yallig`lanishlaridakoʻp miqdorda uchraydi.

Makrofaglar – oʻpka va bronxlarning turli yalligʻlanish jarayonlarida kuzatiladi. Kichik qon aylanish doirasida dimlanish, oʻpka infarkti, Gudpascher sindromi, oʻpkaning idiopatik gemosideroziga

chalingan bemorlar balgʻamida siderofaglar aniqlanadi.'

adenokarsinomalar va yassi hujayrali xavfli o`smalarda bemor balgʻamida oʻsma hujayralari aniqlanadi.

Deyarli barcha tekshiriladigan balgʻamda leykotsitlar, shilliqli balgʻamda kam miqdorda, yiringlisida esa butun koʻruv maydonini qoplagan eritrotsitlar aniqlanadi (ba’zan ular orasida eozinofillar koʻrinadi).

Konsistensiyasi

Balgʻamni konsistensiyasi uning xususiyati bilan bevosita bogʻliq boʻlib, yopishqoq, quyuq va suyuq boʻlishi mumkin. Balgʻamda proteolitik fermentlar va patogen mikroblarning koʻpayishi mukopolisaxaridni faol parchalaydi va uning quyuqlashishini kamaytiradi. Balgʻamning quyuqlashish darajasi oʻpkadagi yalligʻlanish faolligining koʻrsatkichlaridan biri hisoblanadi: bakterial yalligʻlanish kuchaysa balgʻam suyuqlashadi, muvaffaqiyatli antibakterial terapiya oʻtkazish jarayonida quyuqlashadi va bir kecha-kunduzda ajraladigan miqdori kamayadi.

Miqdori

Kam miqdordagi balgʻam nafas yoʻllari shamollaganda (laringit, traxeit, oʻtkir bronxitni erta bosqichida, bronxial astmani xuruj kuzatilmagan davrida, bronxopnevnomiyada) kuzatiladi. Oʻpka toʻqimasi va bronxlarda boʻshliqlar boʻlganda koʻp miqdorda balgʻam ajraladi (bronxoektaz kasalligi, oʻpka absessi, empiema yorilganda, oʻpka qon bilan toʻlib bronxlar koʻp miqdorda plazmani oʻziga shimib olganda, oʻpka shishi).

Qavatlarga ajralishi

Yiringli balgʻamni ma’lum muddat ushlab turganda uning ikki (yiringli va qon zardobi) yoki uch qavatga (yiringli, qon zardobi va yuzasida shilliq parchalari) ajralishi kuzatiladi. Balgʻamning ikki qatlamga ajralishi oʻpka absessiga, uch qatlamga ajralishi bronxoektaz kasalligi va oʻpka siliga (soʻnggisida kavernalar boʻlganda) xos.

Ranggi va tiniqligi

Balgʻamning ranggi va tiniqligi uning xususiyatiga bogʻliq boʻlib, uning asosini koʻproq nima tashkil etishiga (shilliq, yiring) va nafas olgandagi zarrachalarga bogʻliq. Shilliq balgʻam odatda, rangsiz va yopishqoq boʻlib, oʻtkir bronxitda kuzatiladi. Seroz balgʻam ham rangsiz, suyuq, koʻpikli boʻlib, o`pka shishida kuzatiladi. Shilliq – yiringli sariq yoki koʻkimtir, yopishqoq balgʻam surunkali bronxit, oʻpka sili va qator boshqa kasalliklarda ajraladi. Yarim suyuq koʻkimtir – sariq, yiringli balgʻam oʻpka absesssi yorilganda kuzatiladi. Qonli balgʻam kuzatiladi: toza qonli - oʻpkadan qon ketganda (sil, rak, bronxoektatik kasalliklar), aralash, misol uchun shilliqli – yiringli qon shilliqlari bilan (bronxoektazlarda). Shilliqli - koʻpik aralash qonli (oʻpka infarkti, kichik qon aylanish doirasida dimlanish boʻlganda), yiringli – qonli, yarim suyuq, jigarrang (oʻpka gangrenasi va absessida).

Balgʻamda turli tashqi aralashmalar boʻlsa, quyidagi koʻrinishda boʻlishi mumkin:

Oq – tegirmonda ishlovchilarda;
Qora – shaxtyorlarda;
Koʻk – metilen koʻki va ultramarinli boʻyoqlar bilan ishlovchilarda.

Hidi

Tashqarida, bronxlarda yoki oʻpkada yuzaga kelgan patologik boʻshliqlarda balgʻam uzoq turib qolganda (anaerob muhitda oqsillar chirib, parchalanishi oqibatida indol,skatol, serovodorod hosil boʻlishi oqibatida) hid paydo boʻladi. Yangi ajralgan balgʻamda odatda hid boʻlmaydi. Surunkali bronxitlarda ularning drenaj faoliyati buzilganda balgʻam qoʻlansa – yomon hidli boʻladi. Oʻta yomon hidli balgʻam – bronxoektaz kasalligida, oʻpka absessida ba’zan oʻpka sili va xavfli oʻsmalarda (nekrozga uchraganda) kuzatiladi. Oʻpka gangrenasida balgʻamdan chirigan hid keladi.

Turli xil qo`shimchalarning boʻlishi

Koʻruv maydonida yagona eritrotsitlar barcha balgʻamda aniqlanadi. Qon aralash balgʻamda esa (oʻpkadan qon ketganda, oʻpka infarktida, oʻpkadagi dimlanishlarda) u koʻp miqdorda boʻladi

Elastik tolalar – oʻpka toʻqimasi parchalanishlarida (oʻpka sili, absessi, oʻsmasi) aniqlanadi.

Fibrin tolalari – fibrinoz bronxitda, silda, aktinomikozda va krupoz zotiljamda kuzatiladi.

Sharko-Leyden kristallari balgʻamda eozinofillar bilan uchraydi. Ularning paydo boʻlishiga eozinofillarning parchalanishi sabab boʻladi. Ushbu kristallarning balgʻamda boʻlishi bemorda bronxial astma borligidan dalolat beradi. Ba’zan gijjalar bilan zararlanganda ham uchrashi mumkin.

Xolesterin kristallari, yogʻ kislotalari, balgʻam boʻshliqlarda uzoq qolib ketganda (oʻpka absessi, bronxoektazlar) aniqlanadi. Eozinofillarning balgʻamda aniqlanishi bronxial astmani va bronxospazm bilan kechuvchi bronxitning asosiy laborator belgilaridan biri hisoblanadi. Shuningdek, u dorilar chaqirgan zotiljam va Leffer sindromida ham aniqlanadi.

Kurshman spirallari – bronxial astmani tashhislashda ahamiyatli, balgʻamning shaklga ega boʻlmagan boshqa tarkibiy qismidan keskin farq qiluvchi shtoporga oʻxshash buramali trubachalar bo`lib ular bronxlar epiteliysining ko`chishidan hosil bo`ladi.

Yasmiq yoki guruchsimon tanachalar (Kox linzalari) – elastik tolalar, sil tayoqchalari va detritlardan tuzilgan, kattaligi toʻgʻnogʻich boshchasi yoki noʻxatdek yoki tvorogsimon konsistentsiyali, koʻkish-sariq rangli anchagina qattiq va oʻpkaning kavernozli silida aniqlanadi.

Yiringli probkalar (Ditrix probkalari) - bronxoektaz kasalligi va oʻpka gangrenasida uchraydigan detrit, bakteriya va yogʻ kislotalari kristallaridan tuzilgan, kattaligi toʻgʻnogʻich boshidek boʻlgan oq yoki sariq-malla rangli yumaloq narsa koʻrinishida. Halqum va tomoqdan boʻgʻma kasalligida (difteriya ) ajraladigan plyonkalar – fibrin va nekrozga uchragan hujayralardan tuzilgan, ayrim joylari qon bilan boʻyalgan, chekkalari uzuq-yuluq kulrang tuzilma.

Oʻpkaning nekrozga uchragan boʻlakchasi – oʻpka absessi va gangrenasida uchrovchi, tarkibida elastik tolalar va donador qora pigmentlar ba’zan biriktiruvchi to`qima, qon tomirlari, leykotsitlar va eritrotsitlar saqlovchi turli kattalikdagi tuzilmalar.

Exinokokk – pufakchalari kulrang-oq yoki sariq rangda ba’zan oʻzida qon, kattaligi kichik noʻxatdek ba’zan yongʻoq va undan ham katta boʻlgan tuzilmalar. Oʻpkadagi exinokokk kistasini yangi yorilib yoʻtalganda koʻp miqdorda rangsiz suyuqlik ajraladi.

Balgʻamning reaksiyasi

Aksariyat hollarda balgʻamni reaksiyasi ishqorli. U buzilganda va oshqozon shirasi aralashganda kislotali boʻladi hamda qon tupurishni qonli qayt qilishdan ajratish imkonini beradi.

Bakterioskopik tekshirish

Ushbu tekshiruv uchun balgʻam ikkita predmet oynasi orasiga surtiladi. Bakterioskopik tekshirishda qator mikroorganizmlarni ajratish mumkin. Jumladan, kapsulali grammusbat pnevmokokk , streptokokk va stafilokokk, grammanfiy klebsiella (kapsulali Fredlender diplobatsillasi), Pfeyffer kichik tayoqchasi va boshqalar. Ularning barchasi kam miqdorda sogʻlom odamlarning nafas yoʻllarida uchraydi va organizm uchun noqulay boʻlgan sharoitda patogen xususiyatga ega boʻladi. Bunday hollarda balgʻamda koʻp miqdorda yuqorida qayd etilgan bakteriyalar topiladi.

Bakteriologik tekshirish

Balgʻamni oziqlantiruvchi muhitga ekish. Bakterioskopik tekshirish usuli yordamida taxmin qilinayotgan qoʻzgʻatuvchi aniqlanmagan hollarda bakteriologik tekshirish usulidan foydalaniladi. Bakteriologik tekshirish mikrob turini, virulentligini hamda dorilarga chidamliligini aniqlash imkonini beradi. Bu esa monand davolash uchun dorilarni tanlash imkoniyatini yaratadi.

Balg`amli yo`talni davolash prinsiplari.

balg`am ko`chiruvchi vositalar – bularni yopishqoq balg`amda buyuriladi. Bu vositalar bronxlar shilliq qavatidagi bezlarni reflektor tarzda stimullab, balg`am ko`chishini yengillashtiradi.
mukoregulyator vositalar – bular balg`am sekretsiyasini kamaytiradi. Bronxial astmada ularni qo`llash mumkin emas.
mukolitik vositalar - bular bronxial sekret ajralib chiqishini normallashtiradi. Bu vositalar asosan bronxit, traxeit va zotiljamda beriladi.
antigistamin preparatlar – bular agar balg`am allergiya oqibati bo`lsagina buyuriladi.

Havolalar

Manbalar

^[1] ^[2] ^[3]

↑ „MOKROTA: ChTO ETO TAKOE? VIDЫ MOKROTЫ PRI KAShLE“. kodelak. Qaraldi: 29-may 2022-yil.
↑ „Obщiy analiz mokrotы“ (rus tilida). Helix. Qaraldi: 29-may 2022-yil.
↑ Balg`amni tekshirish — 153-158-bet.

[1] „MOKROTA: ChTO ETO TAKOE? VIDЫ MOKROTЫ PRI KAShLE“. kodelak. Qaraldi: 29-may 2022-yil.

[2] „Obщiy analiz mokrotы“ (rus tilida). Helix. Qaraldi: 29-may 2022-yil.

[3] Balg`amni tekshirish — 153-158-bet.

[1]

[2]

[3]