Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni: Versiyalar orasidagi farq
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Bayram bilgiqutisi | |||
| holiday_name = Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni | |||
| type = Madaniy | |||
| image = 1958 CPA 2159.jpg | |||
| imagesize = | |||
| caption = 1958-yil Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni munosabati bilan chiqarilgan Sovet markasi | |||
| official_name = Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni | |||
| nickname = Xalqaro bolalar kuni | |||
| observedby = [[Bayramlar roʻyxati|Xalqaro]] (BMT) | |||
| litcolor = | |||
| longtype = Madaniy, tijorat | |||
| significance = | |||
| begins = | |||
| ends = | |||
| date = 20-noyabr (dunyo boʻylab), 1-iyun (koʻp mamlakatlar) | |||
| scheduling = | |||
| duration = 1 hafta | |||
| frequency = Yillik | |||
| celebrations = | |||
| observances = | |||
| relatedto = {{hlist|[[Birodarlar kuni]]|[[Xalqaro erkaklar kuni]]|[[Xalqaro xotin-qizlar kuni]]|[[Otalar kuni]]|[[Onalar kuni]]|[[Ota-onalar kuni]]}} | |||
}} | |||
''' Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni''' – har yili bolalar sharafiga nishonlanadigan esdalik sanasi boʻlib, ularni nishonlash sanasi mamlakatga qarab har xil boʻladi. 1925-yilda Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta Jenevada bolalar farovonligi boʻyicha Butunjahon konferensiyasida eʼlon qilingan. [[1950-yil]]dan buyon [[Ikkinchi dunyo]]ning koʻplab mamlakatlarida [[1-iyun]] kuni nishonlanadi<ref name="Yang 2015">{{cite book |last=Yang |first= Unity Elias|date= 2015|title=Women's and Children's Chambers of Parliament |url=https://www.authorhouse.com/en-gb/bookstore/bookdetails/711104-women-s-and-children-s-chambers-of-parliament | |||
|location=Bloomington, IN, US|publisher=AuthorHouse |isbn=978-1-5049-4192-1}}</ref>. '''Xalqaro bolalar kuni''' [[1959-yil]] [[20-noyabr]]da [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi]] tomonidan qabul qilingan [[Bola huquqlari deklaratsiyasi]] munosabati bilan 20-noyabr kuni nishonlanadi<ref name="World Childrenʻs Day" />. Baʼzi mamlakatlarda bu bolalar kuni emas, balki bolalar haftaligi hisoblanadi. Sikhlar 20-dekabrdan 27-dekabrgacha Bolalar kunini nishonlaydilar. [[AQSh]]da Bolalar kuni [[2024-yil]] [[20-may]]da nishonlanadi. | |||
== Tarixi == | |||
=== Kelib chiqishi === | |||
Bolalarni himoya qilish kuni [[1857-yil]] [[iyun]] oyining ikkinchi [[yakshanba]]sida [[Massachusets]] shtatining [[Chelsea (Massachusetts)|Chelsi shahridagi]] cherkov ruhoniysi doktor Charlz Leonard tomonidan boshlangan. Leonard bolalarga bagʻishlangan maxsus xizmat oʻtkazdi. Leonard bu kunni Atirgul kuni deb atadi, garchi u keyinchalik Gullar yakshanbasi va keyin Bolalar kuni deb nomlandi<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1955&dat=19170611&id=uI4tAAAAIBAJ&pg=3467,1386815&hl=en|title=Reading Eagle – Google News Archive Search|access-date=14 June 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|title=The Sharon Baptist Church|access-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401102727/http://thesharonbaptistchurch.com/index.php?p=1_36_The-Family|archive-date=1 April 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|title=Today is Universal Children's Day – Christian Adoption Services|access-date=14 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190650/http://christianadopt.org/today-is-universal-childrens-day/|archive-date=16 June 2016|url-status=dead}}</ref>. | |||
Bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta [[1920-yil]]da [[Turkiya Respublikasi]] tomonidan [[23-aprel]] sanasi bilan rasman milliy bayram deb eʼlon qilingan. Bolalarni himoya qilish kuni 1920-yildan beri hukumat va oʻsha paytdagi gazetalar tomonidan bolalar kuni deb eʼlon qilinganligi sababli milliy miqyosda nishonlanadi. Biroq, bu bayramni aniqlashtirish va asoslash uchun rasmiy tasdiqlash zarur deb qaror qilindi va rasmiy bayonot [[1929-yil]]da [[Turkiya Respublikasi]]ning asoschisi va [[Turkiya prezidenti|birinchi prezidenti]] [[Mustafa Kemal Atatürk]] tomonidan milliy miqyosda eʼlon qilindi<ref>Veysi Akın (1997). „23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi“ (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 91.</ref><ref>Veysi Akın (1997). „23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi“ (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 92.</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|title=23 Nisan|language=tr|access-date=20 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806133206/https://www.tbmm.gov.tr/kultursanat/23_Nisan.htm|archive-date=6 August 2017|url-status=dead}}</ref>. | |||
=== Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni === | |||
Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta 1925-yilda Jenevada boʻlib oʻtgan Bolalar farovonligi boʻyicha Butunjahon konferensiyasida eʼlon qilingan. [[1949-yil]] [[4-noyabr]]da 1-iyun Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida [[Moskva]]da [[Xalqaro demokratik ayollar federatsiyasi]] tomonidan taʼsis etilgan<ref name="Yang 2015"/>. [[1950-yil]]dan beri [[1-iyun]] koʻplab [[Sotsialistik davlatlar roʻyxati|kommunistik va post-kommunistik]] mamlakatlarda bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlanadi. | |||
'''1959-yil 20-noyabr''' kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan '''Bolalar huquqlari deklaratsiyasi''' qabul qilingan bo‘lib, unda bolalarning himoya qilinishi, ta’lim olishi va sog‘lom ulg‘ayishi uchun zarur sharoitlar yaratish muhimligi ta’kidlangan.<ref>https://www.un.org/</ref> | |||
=== BMT === | |||
[[1954-yil]] [[14-dekabr]]da [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi]]da [[Hindiston]] va [[Urugvay]]ning qoʻshma rezolyutsiyasi barcha mamlakatlarni Xalqaro bolalar kunini nishonlashga, birinchi navbatda, bolalar oʻrtasida oʻzaro almashinuv va tushunishni rivojlantirishga, ikkinchidan, bolalarni himoya qilish gʻoyalarini targʻib qilish boʻyicha harakatlarni boshlashga daʼvat etish uchun [[Birlashgan Millatlar Tashkilotining Nizomi|BMT Nizomi]] qabul qilindi<ref>{{Cite web|title=UN Yearbook|url=https://www.unmultimedia.org/searchers/yearbook/page.jsp?volume=1954&page=279|access-date=2021-11-14|website=www.unmultimedia.org}}</ref>. [[1959-yil]] [[20-noyabr]]da [[Birlashgan Millatlar Tashkiloti]] [[Bola huquqlari deklaratsiyasi]]ni qabul qildi<ref name="United Nations">{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/childrenday/ |title=United Nations |publisher=United Nations |date=14 December 1954 |access-date=28 July 2013}}</ref>. '''Butunjahon bolalar kuni''' [[1959-yil]] [[20-noyabr]]da BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasi munosabati bilan 20-noyabrda nishonlanadi<ref name="World Childrenʻs Day">{{cite web|title=World Children's Day|url=https://www.un.org/en/events/childrenday/|access-date=2 June 2020}}</ref>. | |||
== Xalqaro bolalar kuni (O‘zbekistonda) == | |||
O‘zbekistonda '''Xalqaro bolalar kuni''' har yili '''1-iyun''' kuni nishonlanadi. Ushbu kun bolalarning huquqlarini himoya qilish, ularning sog‘lom o‘sishi, ta’limi va madaniy rivojlanishiga e’tibor qaratish maqsadida belgilangan.<ref>https://daryo.uz/2017/06/01/xalqaro-bolalar-kuni-bayramning-tarixi-va-ananalari/</ref> | |||
Bayram doirasida mamlakatning barcha hududlarida turli tadbirlar o‘tkaziladi, jumladan: | |||
* Bolalar bog‘chalari, maktablar va madaniyat muassasalarida bayram dasturlari | |||
* Sport musobaqalari va konsertlar | |||
* Bolalarga sovg‘alar berish va ijtimoiy aksiyalar | |||
O‘zbekiston hukumati va jamoat tashkilotlari tomonidan bolalarning huquqlarini himoya qilish va ularni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor qaratiladi. | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
== Havolalar == | |||
* {{Commons category-inline}} | |||
* [https://www.un.org/en/events/childrenday/ Birlashgan Millatlar Tashkiloti veb-saytida Butunjahon bolalar kuni] | |||
[[Turkum:Bayramlar]] | |||
[[Turkum:Birlashgan Millatlar Tashkiloti kunlari]] | |||
[[Turkum:Alifbo boʻyicha bayramlar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni | |
|---|---|
 |
|
| 1958-yil Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni munosabati bilan chiqarilgan Sovet markasi | |
| Rasmiy nomi | Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni |
| Boshqa nomlari | Xalqaro bolalar kuni |
| Nishonlovchilar | Xalqaro (BMT) |
| Turi | Madaniy, tijorat |
| Sana | 20-noyabr (dunyo boʻylab), 1-iyun (koʻp mamlakatlar) |
| Bogʻliqligi | |
Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni – har yili bolalar sharafiga nishonlanadigan esdalik sanasi boʻlib, ularni nishonlash sanasi mamlakatga qarab har xil boʻladi. 1925-yilda Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta Jenevada bolalar farovonligi boʻyicha Butunjahon konferensiyasida eʼlon qilingan. 1950-yildan buyon Ikkinchi dunyoning koʻplab mamlakatlarida 1-iyun kuni nishonlanadi[1]. Xalqaro bolalar kuni 1959-yil 20-noyabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasi munosabati bilan 20-noyabr kuni nishonlanadi[2]. Baʼzi mamlakatlarda bu bolalar kuni emas, balki bolalar haftaligi hisoblanadi. Sikhlar 20-dekabrdan 27-dekabrgacha Bolalar kunini nishonlaydilar. AQShda Bolalar kuni 2024-yil 20-mayda nishonlanadi.
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Kelib chiqishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Bolalarni himoya qilish kuni 1857-yil iyun oyining ikkinchi yakshanbasida Massachusets shtatining Chelsi shahridagi cherkov ruhoniysi doktor Charlz Leonard tomonidan boshlangan. Leonard bolalarga bagʻishlangan maxsus xizmat oʻtkazdi. Leonard bu kunni Atirgul kuni deb atadi, garchi u keyinchalik Gullar yakshanbasi va keyin Bolalar kuni deb nomlandi[3][4][5].
Bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta 1920-yilda Turkiya Respublikasi tomonidan 23-aprel sanasi bilan rasman milliy bayram deb eʼlon qilingan. Bolalarni himoya qilish kuni 1920-yildan beri hukumat va oʻsha paytdagi gazetalar tomonidan bolalar kuni deb eʼlon qilinganligi sababli milliy miqyosda nishonlanadi. Biroq, bu bayramni aniqlashtirish va asoslash uchun rasmiy tasdiqlash zarur deb qaror qilindi va rasmiy bayonot 1929-yilda Turkiya Respublikasining asoschisi va birinchi prezidenti Mustafa Kemal Atatürk tomonidan milliy miqyosda eʼlon qilindi[6][7][8].
Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni
[tahrir | manbasini tahrirlash]Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni birinchi marta 1925-yilda Jenevada boʻlib oʻtgan Bolalar farovonligi boʻyicha Butunjahon konferensiyasida eʼlon qilingan. 1949-yil 4-noyabrda 1-iyun Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni sifatida Moskvada Xalqaro demokratik ayollar federatsiyasi tomonidan taʼsis etilgan[1]. 1950-yildan beri 1-iyun koʻplab kommunistik va post-kommunistik mamlakatlarda bolalarni himoya qilish kuni sifatida nishonlanadi.
1959-yil 20-noyabr kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan Bolalar huquqlari deklaratsiyasi qabul qilingan bo‘lib, unda bolalarning himoya qilinishi, ta’lim olishi va sog‘lom ulg‘ayishi uchun zarur sharoitlar yaratish muhimligi ta’kidlangan.[9]
BMT
[tahrir | manbasini tahrirlash]1954-yil 14-dekabrda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Bosh Assambleyasida Hindiston va Urugvayning qoʻshma rezolyutsiyasi barcha mamlakatlarni Xalqaro bolalar kunini nishonlashga, birinchi navbatda, bolalar oʻrtasida oʻzaro almashinuv va tushunishni rivojlantirishga, ikkinchidan, bolalarni himoya qilish gʻoyalarini targʻib qilish boʻyicha harakatlarni boshlashga daʼvat etish uchun BMT Nizomi qabul qilindi[10]. 1959-yil 20-noyabrda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bola huquqlari deklaratsiyasini qabul qildi[11]. Butunjahon bolalar kuni 1959-yil 20-noyabrda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan qabul qilingan Bola huquqlari deklaratsiyasi munosabati bilan 20-noyabrda nishonlanadi[2].
Xalqaro bolalar kuni (O‘zbekistonda)
[tahrir | manbasini tahrirlash]O‘zbekistonda Xalqaro bolalar kuni har yili 1-iyun kuni nishonlanadi. Ushbu kun bolalarning huquqlarini himoya qilish, ularning sog‘lom o‘sishi, ta’limi va madaniy rivojlanishiga e’tibor qaratish maqsadida belgilangan.[12]
Bayram doirasida mamlakatning barcha hududlarida turli tadbirlar o‘tkaziladi, jumladan:
- Bolalar bog‘chalari, maktablar va madaniyat muassasalarida bayram dasturlari
- Sport musobaqalari va konsertlar
- Bolalarga sovg‘alar berish va ijtimoiy aksiyalar
O‘zbekiston hukumati va jamoat tashkilotlari tomonidan bolalarning huquqlarini himoya qilish va ularni ijtimoiy jihatdan qo‘llab-quvvatlashga alohida e’tibor qaratiladi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ 1,0 1,1 Yang, Unity Elias. Women's and Children's Chambers of Parliament. Bloomington, IN, US: AuthorHouse, 2015. ISBN 978-1-5049-4192-1.
- ↑ 2,0 2,1 „World Children's Day“. Qaraldi: 2020-yil 2-iyun.
- ↑ „Reading Eagle – Google News Archive Search“. Qaraldi: 2016-yil 14-iyun.
- ↑ „The Sharon Baptist Church“. 2016-yil 1-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 14-iyun.
- ↑ „Today is Universal Children's Day – Christian Adoption Services“. 2016-yil 16-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 14-iyun.
- ↑ Veysi Akın (1997). „23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi“ (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 91.
- ↑ Veysi Akın (1997). „23 Nisan Millî Hâkimiyet ve Çocuk Bayramı'nın Tarihçesi“ (akademik yayın). PAÜ Eğitim Fakültesi Dergisi 3. sayı: s. 92.
- ↑ „23 Nisan“ (tr). 2017-yil 6-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 20-noyabr.
- ↑ https://www.un.org/
- ↑ „UN Yearbook“. www.unmultimedia.org. Qaraldi: 2021-yil 14-noyabr.
- ↑ „United Nations“. United Nations (1954-yil 14-dekabr). Qaraldi: 2013-yil 28-iyul.
- ↑ https://daryo.uz/2017/06/01/xalqaro-bolalar-kuni-bayramning-tarixi-va-ananalari/
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Vikiomborda „Xalqaro bolalarni himoya qilish kuni“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.- Birlashgan Millatlar Tashkiloti veb-saytida Butunjahon bolalar kuni
