Форумнинг консепсияси ва муаммолари 1992-йилда Қрим-Москва гуруҳининг „Полуостров" („Ярим орол") томонидан ишлаб чиқилган (Игор Сид, Андрей Поляков, Михаил Лаптев). Режиссор Оксана Натолока консепсияни ишлаб чиқишда ва дастлабки учта Босфор форумларининг ссенарийсини амалга оширишда фаол иштирок этди.

Боспор форуми Керч бўғози шарафига номланган бўлиб, унинг қирғоғида Форум тадбирлари ўтказилган. Боспор (Босфор бо'г'ози билан адаштирмаслик керак) — Керч бўғозининг қадимий номи.

Боспор форумлари

И Боспор форуми. Форум иштирокчилари монтажнинг охирги ҳарфи фонида Р. Эгорова „Осмонга қаранг“ ҳақида. Тузла ороли. 29.09.1993 йил. Сурат муаллифи Андрей Канишчев.

И Боспор форуми

1993-йил сентябр ойининг охири — октябр ойининг бошларида Россия Маданият вазирлигининг Тасвирий санъат бошқармаси (Леонид Бажанов раҳбари) кўмагида Россия, АҚШ, Украина ва Австралия муаллифлари иштирокида бўлиб ўтди. Форум Тузла оролидаги „Табула раса“ инсталясияси ва ланд-арт кўргазмаси билан очилиб, Керчдаги адабий тадбирлар билан давом этди.

ИИ Боспор форуми

Иккинчи Боспор форуми Қрим Маданият вазирлиги, Украинанинг „Приватбанк“ банкининг Керч филиали ва Керчнинг „Анна“ тикувчилик корхонаси кўмагида 1994-йил июл ойида бўлиб ўтди. Унда ўша даврнинг адабий элитаси, шу жумладан Василий Аксёнов, Фозил Искандар, Тимур Кибиров ва бир неча авлоднинг бошқа таниқли муаллифлари иштирок этди.

ИИИ Боспор форуми

Учинчи Боспор форуми 1995-йил август ойида Қрим Маданият вазирлиги кўмагида олдинги таркибга қўшимча равишда янги муаллифлар, жумладан Дмитрий Воденников, Алексей Паршчиков, Лев Рубинштейнлар иштирокида бўлиб ўтди. Москвада бўлиб ўтган учинчи форум якунида Қрим геопоэтик клуби ташкил этилди, у Боспор форумининг ўзига хос географик „проексияси“ ёки кўзгусига айланди ва унинг иштирокчиларини ўз фаолиятига жалб қилди.

ИВ Боспор форуми

2011-йил август ойида Керчдаги худди шу номдаги Босфор пансионати эгаси Максим Кабанов ташаббуси билан Боспор форуми қайта тикланди, у Форум иштирокчиларини яшаш ва тадбирларни ўтказиш учун бинолар билан таъминлади. Биринчи марта бир қатор янги муаллифлар, жумладан, Канада ва Мадагаскардан ҳам қатнашдилар. Ушбу босқичдан бошлаб, Форум тадбирлари нафақат Керч ярим оролида, балки Симферополда, Таурида марказий музейида ҳам ўтказилади . Дастурнинг марказий тадбири „Замонавий маданиятнинг омон қолиш мактаби“ семинари (давра суҳбати) ҳисобланади.

В Боспор форуми

В Боспор форуми. Ени-Кале қал’аси харобаларида „МадагасҚрим“ ўрнатилиши. Иштирокчилар: Исмет Шайх-Заде (Қрим) ва Тантели Ҳариманга Ратувукҳери (Мадагаскар). Керч, 20.09.2013-йил.

2013-йил сентабр ойида Қрим маданият, санъат ва туризм университети кўмаги ва фаол иштирокида, жумладан Австралия, Беларус, Германия, АҚШ, Франсиядан янги муаллифлар иштирокида Форум бешинчи марта Таурида марказий музейи (Симферопол) ва „Боспор“ пансионати (Керч)да бўлиб ўтди. Бешинчи форумнинг махсус лойиҳаси Украина филантропи Виктор Винтонякнинг кўмагида Станислав феномени вакилларининг, ноширлар, шоирлар ва эссеистларнинг иштироки эди. Улар туфайли Ивано-Франкивск шаҳри (эски номи Станислав) сўнгги 20 йил ичида Украинанинг адабий пойтахтига айланди.

ВИ Боспор форуми

2015-йил сентабр ойида „Боспор“ (Керч) пансионати кўмагида ўтказилган Олтинчи Боспор форуми биринчи марта ўзига хос мавзуга эга бўлди — "Бошқаларга очиқлик. Бадиий таржима ва бадиий талқин". Бу галги форумнинг асосий ташкилотчиси Россия Таржима Институти бўлди. Тадбирда: Олег Барабанов тарихчи, таҳлилчи, сиёсат фанлари доктори, МГИМО Европа институти илмий директори; филология фанлари доктори, „Ёввойи дала“ адабий алманахи асосчиси ва ношири Александр Кораблев (Донецк); филолог, таржимон, „Чет эл адабиёти“ журнали бош муҳаррири Александр Лиргант; таржимон, рус адабиёти инглиз тилидаги „Глас“ журнали бош муҳаррири Наталя Перова; шоирлар ва филология фанлари докторлари Наталя Азарова, Александр Бубнов; Рус новатор шоири Амарсана Улзитуев; Славян филологи, этнологи Татяна Хофман (Сюрих) ва бошқалар, таниқли маданият ва фан арбоблари иштирок этишди[1].

Дастлаб, форумдаги интеллектуал мулоқотнинг умумий йўналиши Ўрта ер денгизи тарихий ва маданий меросини замонавий санъат призмасидан ўрганишдан иборат эди.Бироқ, ҳар бир янги форум билан мунозараларнинг футурологик, прогностик компоненти, глобал сиёсий, иқтисодий, экологик ва маънавий инқирознинг намоён бўлишидан ташвишланиш тобора кучайиб борди. Натижада, тўртинчи, бешинчи ва олтинчи Боспор форумининг (2011, 2013, 2015) ғоявий ўзаги „Замонавий маданиятнинг омон қолиш мактаби“ футурология ва амалий эсхатология бўйича семинар (давра суҳбати) бўлди.

Инсониятнинг омон қолиши муаммосини ишлаб чиқишда олтинчи Боспор форуми халқларни яқинлаштирадиган ва уларнинг ўзаро тушунишига ёрдам берадиган маданий ҳодиса ва тинчликпарвар омил сифатидаги бадиий таржима муаммосига бағишланди.

Аъзолари

ИИ Боспор форуми иштирокчилари: И. Сид, О. Натолока, И. Ахметиэв, О. Мосендз, В. Кулаков, А. Галиченко, Й. Нечипоренко, М. Микушевич, М. Максимова, В. Аксёнов, В. Микушевич., А .Голубев, Л.Панасенко, М.Боде Жр., Р.Элинин, А.Люси, В.Боде, М.Аизенберг, А.Хлебникова (Искандер), Ф.Искандер, Т.Кибиров, И.Жданов, С .Искандар. Керч, Митҳридатес тоғи, 20.07.1994-йил. Сурат муаллифи Андрей Канишчев.

Турли йилларда Боспор форуми иштирокчилари: ёзувчилар Василий Аксёнов, Владимир Воинович, Сергей Волченко, Фозил Искандар, Юрий Нечипоренко (Россия), Владимир Эшкилев, Леонид Панасенко (Украина), шоирлар Наталя Азарова, Михаил Аизенберг, Павел Андресениэв, Иван Ахметиев, Вероника Боде, Григорий Браинин, Александр Бубнов, Дмитрий Воденников, Дина Гатина, Александр Голубев, Иван Жданов, Николай Звягинцев, Тимур Кибиров, Мария Максимова, Владимир Микушевич, Андрей Родионов, Лев Рубинштейн, Евгений Сабуров, Андрей Сизих, Юлия Скородумова, Амарсана Улзитуэв, Александр Шишкин, Руслан Элинин (Россия), Борис Бабушкин, Станислав Белский, Марианна Кияновская, Сергей Новйков, Галина Петросаняк, Валерий Чепурин (Украина), Варвара Черковская (Беларус), Татяна Бонч-Осмоловская (Австралия), Сергей Бирюков (Германия), Мартина Хюгли (Швейсария), таржимон Александр Ливергант (Россия), ноширлар ва кураторлар Дмитрий Кузмин, Наташа Перова, Аркадий Ровнер, Игор Савкин (Россия), Александр Очеретянский, (АҚШ), Дмитрий Бураго, Сергей Шаталов (Украина), Александр "Фагот" Александров, Сергей Летов (Россия), Алексей Блажко, Юрий Зморович, Александр Коновалов (Украина), Александр Петропавловский (Канада), рассомлар Валерий Аизенберг, Рост Эгоров, Дмитрий Канторов, Анжелина Панова, Аристарх Чернйш (Россия), Исмет Шайх-Заде (Украина), Жан-Марк Кастера (Франсия), режиссёр Александр Дирдовский (Украина), танқидчилар Михаил Боде, Эвгения Вежлян, Владислав Кулаков (Россия), Мария Гоугҳ, Австралия), тарихчилар Алексей Куликов, Андрей Малгин, Семён Шестаков (Украина), маданияцҳунослар Екатерина Даис, Александр Луси (Россия), филологлар Владимир Казарин, Александр Кораблев (Украина), Татяна Хофман (Швейсария), биофизик Борис Режабек, файласуф ф Олег Габриэлян (Украина), психолог Александр Асмолов (Россия), сиёсацҳунос ва таҳлилчилар Олег Барабанов (Россия) ва Тантели Ратовоҳерй (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-03-14 санасида архивланган) (Мадагаскар/Украина) ва бошқа муаллифлар. Боспор форумининг ташаббускори ва куратори шоир, эссеист, антрополог Игор Сиддир .

Консепсия акциялари

Боспор форумининг ўзига хос жиҳатлари орасида концептуал санъатга бўлган қизиқишнинг ортиши ҳам мавжуд: ланд-арт, инсталляциялар, ижролар, шунингдек, ўзига хос ижодий муҳит, „реал вақтда“ ҳамкорликдаги ижод аура нафақат иштирокчиларни, балки унинг тингловчилари ҳам ўзига тортди. Биринчи Боспор форуми Тузла оролида „Табула раса“ инсталясиялари ва қуруқлик санъати кўргазмаси билан очилди. Ростислав Эгоровнинг „Осмонга нигоҳ“ геоглифининг узунлиги бир километрга етган ўрнатмаси қора сув ўтлари билан қумдаги хандаклар бўйлаб ишланган ва афсонага кўра,НАСА сунъий йўлдоши томонидан суратга олинган (геоглиф фотосуратлари Москванинг "Гуманитар "газетасида чоп этилган.Сунъий йўлдош орқали олинган). „Орол“ мавзуси Аристарх Чернишевнинг урушга қарши пиро-спектакли Боспор- Бикини томонидан очиб берилган. Мария Гоугҳнинг (Австралия) „Палеополис қулоқлари“ инсталясияси рассом Константинос Иоаннидис (Греция) билан ҳамкорликда ўзининг қатор ишларини давом эттирди. Валерий Айзенберг ва Ирина Данилованинг "Тухумдаги Афродита" композицияси ўн йил ўтгач, 2003-йилда Москвадаги Тузла бадиий аксияси[2] доирасида Қрим геопоэтик клуби томонидан Серебряний Бор оролида атрофидаги сиёсий зиддиятга қарши норозилик сифатида такрорланди.

Боспор форумининг „имзо“ концептуал ҳаракатлари қаторида „Циклопен имо-ишораси“ (фестивал иштирокчилари томонидан Керч тоғида махсус яратилган „сохта скиф“ Юз-Адин-Оба қўрғонида „ижодий талисманлар“ни дафн этиш) спектакли бор.

Маъноси

Боспор форуми посцовет Қримидаги биринчи йирик халқаро фестивал лойиҳаси эди. Шу билан бирга, бу бутун посцовет ҳудудидаги биринчи экспериментал, кўп жанрли ва фанлараро лойиҳа эди.

Форумдан сўнг унинг ўтказиладиган жойи — Керч шаҳри ўзининг топографияси билан носир Василий Аксёнов, шоирлар Мария Максимова, Андрей Поляков, Игор Сид, Николай Звягинцев ва бошқа иштирокчиларнинг асарларида ўз аксини топди. Василий Аксёнов умрининг охиригача турли интервюларда Боспор форуми, Керч ва Тузла оролини тилга олди.

Боспор форуми доирасида посцовет ҳудудида биринчи марта янги маданий таълимот — геопоэтика консепсияси ишлаб чиқилди. Доимий ривожланишда бўлган экспериментал лойиҳа сифатида Боспор Форуми ўзининг генератив тамойилини намойиш этди. Боспор форумининг интеллектуал ва бадиий амалиётларининг давоми Қрим клуби (Қрим геопоэтик клуби, аслида Боспор форумининг „Москва экстраполяцияси“)Зморович мактаби импровизация фестивали ва семинар мактаби каби маданий лойиҳалар эди.

Иқтибос

  • „Санъат жанри сифатида суҳбат байрами чуқур Ўрта ер денгизи илдизларига эга ва мен Боспор форумини буюк анъаналарнинг давоми сифатида қабул қиламан“ (Сергей Аверинцев, И Боспор форумига табрик,1993-йил)
  • "Мен ўлаётган ёзувчилар қабиласининг қурултойини қутлайман. Боспор форуми учун Қримни баланд тутинг! (Виктор Эрофеэв, ИИИ Боспор форумини табриклаш,1995-йил)
  • „Тузлани биламан, у ерга Боспор форумига бордим. 1990-йилларнинг ўрталарида у ерда авангард рассомларининг ёш гуруҳи концептуал форум ташкил қилишди“ (Василий Аксёнов)
  • „Боспор форуми, сиз мен сўнгги 20 йил давомида орзу қилган самовий Қримнинг кўзгусисиз.“ (Андрей Поляков,2013)
  • Керчда „Боспор форуми“ замонавий санъат ва адабиёт фестивали ўз ишини якунлад. Тузла оролида Москва рассомларининг кўргазмаси билан очилган фестивал сўнгра маданият муассасалари соясида материкга кўчди. („Коммерсант-Даилй“ газетаси, 07.10.1993)
  • "Қримнинг келажаги — бу жаҳон бадиий синов майдончаси ". Бу Боспор форуми фестивалининг ғоявий ўзаги. („Президент“ газетаси, 06.01.1994 й.)
  • Бу контекст обрўли бўла бошлади: ёзги Қрим форуми тобора нуфузли бўлиб бормоқда. („Бугун газета“27.01.1995)
  • Москвада Қрим геополетик клуби очилди. Бу Боспор форуми ташкилотининг ўқувчиларимизга маълум бўлган навбатдаги ташаббуси бўлиб, у дунёнинг эстетик ўқи Қрим орқали ўтишига ишончи комил."Литературная газета"1995-йил 06-12)
  • Керч шаҳрида ИВ Боспор форуми очилади.Эртага форумнинг асосий тадбири Қрим ярим оролининг тауриологияси ва геопоэтикасига бағишланган давра суҳбати бўлади. (Независимая Газета, НГ-ЭхЛибрис, 18/08/2011)
  • Лойиҳани янгилашнинг хусусиятларидан бири унинг географиясининг кескин кенгайиши эди. Бешинчи Боспор форумининг махсус лойиҳаси Ғарбий Украинадан „Станислав феномени“ деб аталадиган адабий қўниш эди. („Россия журнали“26.09.2013)
  • Форумда иқтисодий, экологик ва маънавий инқироз дунёсида маданиятнинг сақланиб қолиши билан боғлиқ бўлган мунозараларнинг футурологик таркибий қисми тобора муҳим аҳамият касб этмоқда. (Газета, 2000 йил, 11.10.2013 йил)
  • Боспор форумининг бош ташкилотчиси — Россия таржимон институти томонидан нашр этилган 700 бетлик „Адабий таржима оламлари“ тўпламининг тантанали очилиши ва тақдимоти бўлиб ўтди.Бадиий таржима нафақат „Адабий таржима“ сифатида кўриб чиқилди. маданий ҳодиса, балки инсониятнинг омон қолишига умид берувчи муҳим тинчлик ўрнатиш ресурси сифатида. („Независимая газета“, НГ-ЭхЛибрис, 01.10.201

Манбаалар

  1. ↑ ҳттпс://www.нг.ру/фактй/2011-09-08/3_литературе.ҳтмл
  2. ↑ Игорь СИД. „Остров (коса) Тузла: война мифов или новая талассократия?“. Журнал гуманитарных технологий "Со-Общение", №12, 2003 (декабрь 2003). 2015-йил 15-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 10-август.