Брассиcа жунcеа, одатда жигарранг хантал, хитой хантал, ҳинд хантал, баргли хантал, шарқона хантал хантал ўсимлигининг бир тури.

Брассиcа жунcеа
Илмий таснифлаш
Ўсимлик
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Росидс
Брассиcалес
Брассиcаcеаэ
Брассиcа
Б. жунcеа
Бинар номи
Брассиcа жунcеа

Брассиcа жунcеа навларини тўртта асосий кичик гуруҳларга бўлиш мумкин: интегрифолиа, жунcеа, напиформис ва цацаи[1].

Интегрифолиа

Гуруҳ Расм Тавсиф
баргли хантал
(кҳуж)
баргли хантал



(кҳуж)
Барг хантал „бамбук хантал“, „кичик гаи чой“ (кíнíнí) ва „хантал карам“ деб номланади.
Корея қизил хантал
Тўқ бинафша-қизил баргларни ҳосил қилади.
Япон гиганти қизил хантал
(кłīкā, лīнгī)
Гигант баргли хантал, шунингдек, „япон хантал“, „такана“ (タカナ, лíнҳу) деб номланувчи, кучли, ўткир, қалампирли таъмга эга бинафша-қизил савой баргларига эга.
қор хантал
(лíнíн)
Илгари Б. жунcеа вар сифатида тавсифланган.
жингалак баргли хантал Илгари Б. жунcеа субсп интегрифолиа вар. cриспифолиа сифатида тавсифланган[2]. „Жингалак хантал“, „Америка хантал“, „Жанубий хантал“, „Техас хантал“ ва „Жанубий жингалак хантал“ деб номланади.
кесилган баргли хантал мизуна
(кჟズナ, мíи)
Илгари Б. жунcеа субсп интегрифолиа. вар. жапониcа сифатида тавсифланган[2].
катта петиоле хантал катта петиоле хантал
шохли хантал Илгари Б. жунcеа субсп интегрифолиа вар. струмата сифатида тавсифланган[2].

Хантал ўсимлигининг поясининг марказида „шох“ бор, шунинг учун унинг номи „шохли хантал“.

бош хантал бош хантал Илгари Б. жунcеа субсп интегрифолиа вар. ругоса сифатида тавсифланган[2]. Хантал ўсимлиги „бош хантал“, „Сwатоw хантал“, „юрак хантал“ ва „ даи гаи чой (дíгíн)“ деб номланади.

Жунcеа

Гуруҳ Расм Тавсиф
ёғли хантал канола Б. жунcеа субсп.нинг мойли уруғли навлари[2] киради. Бошқа умумий номлар орасида „жигарранг хантал“, „ҳинд хантали“ ва „мойли хантал“ мавжуд. Хантал ўсимлиги Ҳиндистонда раи ёки рая деб аталади.

Напиформис

Гуруҳ Расм Тавсиф
хантал илдизи хантал илдизи Илгари Б. жунcеа субсп напиформис сифатида тавсифланган. напиформис[2]. Хантал ўсимлиги „илдизли хантал“, „катта илдизли хантал“, „туберозли хантал“ ва „шолғом илдизли хантал“ деб номланади.

Цацаи

Гуруҳ Расм Тавсиф
кўп қиррали хантал кўп қиррали хантал Илгари Б. жунcеа субсп цацаи вар. мултисепс сифатида тавсифланган[2].

Умумий номларига „товуқ хантал“, „кўп хантал“ ва „тўққиз бошли хантал“ деб номланади.

катта пояли хантал зҳа cаи
(кíнí)
Илгари Б. жунcеа субсп цацаи вар. тумида сифатида тавсифланган[2]. Пояси муштдек, шишган яшил хантал ўсимлиги „катта пояли хантал“ ёки „шишган хантал“ деб номланади.

Фойдаланиш

Озиқланиш

Ошхона

Ушбу хантал навининг барглари, уруғлари ва пояларини исте‘мол қилиш мумкин. Ўсимлик Африка, Бангладеш, Хитой, Филиппин, Италия, Ҳиндистон, Япон, Непал, Покистон, Корея, Жанубий ва Африка-Америка (руҳ озиқ-овқат) ошхоналарида ишлатилади. Б. жунcеа навлари кўкатлари ва хантал ёғи ишлаб чиқариш учун етиштирилади. Б. жунcеа уруғидан тайёрланган хантал зиравор жигарранг хантал деб аталади ва сариқ ханталга қараганда аччиқроқ та‘мга эга[3][4].

Унинг таркибида потенциал токсин бўлган эрусик кислота бўлиши мумкинлиги сабабли, хантал ёғини АҚШга мой кўринишида олиб кириш тақиқланган[5]. Бироқ, ханталнинг эфир мойи АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси томонидан хавфсиз деб тан олинган[5]. Россияда бу тур хантал ёғини ишлаб чиқариш учун етиштириладиган асосий тур ҳисобланади.

Барглари африка таомларида ишлатилади[6]. Ўсимликнинг барча қисмлари Непал ошхонасида, хусусан Непалнинг тоғли ҳудудларида, Ҳиндистон яриморолининг шимолий қисмидаги панжоб ошхонасида таомларда ишлатилади[7].

Непалда бу кўкатларни ҳар хил гўшт, айниқса эчки гўшти билан пишириш одатий ҳолдир [8].

 

Яшил гўнг

Сабзавот ишлаб чиқарувчилари баъзан яшил гўнг сифатида хантал ўстиришади. Уни экишдан асосий мақсад — экинлар орасидаги бегона ўтларни бостириш учун тупроқни қоплайдиган мулч вазифасини бажариш. Агар яшил гўнг сифатида ўстирилган бўлса, хантал ўсимликлари етарли даражада ўсгандан сўнг тагида кесилади ва пояси кейинги экин экилгунга қадар ерда қолдирилади. Буюк Британияда ёз ва кузда экилган хантал октабр ойидан бошлаб кесилади. Апрелда экилган хантал июн ойида кесилиши мумкин, бу эса ёзда экилган экинлар учун ерни тоза тутади[9].

Фиторемедиация

Бу хантал ўсимлиги тупроқни қўрғошин каби оғир металларни тозалаш учун фиторемедиацияда қўлланади, чунки у бу моддаларга нисбатан юқори толерантликка эга ва оғир металларни ўз ҳужайраларида сақлайди[10]. Хусусан, Брассиcа жунcеа кадмийни тупроқдан олиб ташлашда жуда фойдали[11]. Оғир металларни олиб ташлаш жараёни ўсимлик йиғиб олинганда тугайди. Фиторемедиация тупроқларда оғир металларни камайтиришнинг анъанавий усулларига қараганда арзонроқ ва осонроқ эканлиги исботланган[12]. Бундан ташқари, у тупроқ эрозиясини камайтириш таъсирига эга[10].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Спеcт, C.Э. „Брассиcа“, . Мансфелд'с Энcйcлопедиа оф агриcултурал анд ҳортиcултурал cропс, 1. Энгл. Ҳанелт: , Берлин: Спрингер, 2001 — 1453‒1456-бет. ИСБН 3-540-41017-1. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Wиэрсема, Жоҳн Ҳ.. Wорлд Эcономиc Планц: А Стандард Референcе, 2нд, Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, 2013 — 112-бет. ИСБН 978-1-4398-2142-8. Қаралди: 2018-йил 20-феврал. 
  3. ↑ Сакорн, П.; Ракариятҳам, Н. (Жуне 13, 2012). "Биодеградатион оф глуcосинолатес ин броwн мустард сеэд меал (Брассиcа жунcеа) бй Аспергиллус сп. НР-4201 ин лиқуид анд солид-стате cултурес.". Биодеградатион 13 (6): 395–9. дои:10.1023/А:1022851129684. ПМИД 12713131. 
  4. ↑ Полистиcо, Эдгиэ. Пҳилиппине Фоод, Cоокинг, & Дининг Диcтионарй. Анвил Публишинг, Инc., 2017. ИСБН 9786214200870. 
  5. ↑ 5,0 5,1 „Детентион Wитҳоут Пҳйсиcал Эхаминатион оф Эхпрессед Мустард Оил“. УС Фоод анд Друг Администратион (2011-йил 18-март). 2016-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 1-феврал.
  6. ↑ Груббен, Г. Ж. Ҳ. & Дентон, О. А. (2004) Плант Ресоурcес оф Тропиcал Африcа 2. Вегетаблес. ПРОТА Фоундатион, Wагенинген; Баcкҳуйс, Леиден; CТА, Wагенинген.
  7. ↑ Чандрассекаран, В. К.. „Флавоур оф Пунжаб“. Тҳе Ҳинду (2013-йил 24-феврал). 2013-йил 27-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 6-март.
  8. ↑ Гҳаwи, С. К.; Шен, Й; Ниранжан, К; Метҳвен, Л (2014). "Cонсумер аccептабилитй анд сенсорй профиле оф cоокед броccоли wитҳ мустард сеэдс аддед то импрове чемопротеcтиве пропертиэс". Жоурнал оф Фоод Сcиэнcе 79 (9): С1756–62. дои:10.1111/1750-3841.12556. ПМИД 25156799. 
  9. ↑ „Мустард Греэн Мануре Сеэдс“. греэнмануре.cо.ук. 2018-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 28-феврал.
  10. ↑ 10,0 10,1 Тҳе плант фамилй Брассиcаcеаэ cонтрибутион тоwардс пҳйторемедиатион Насер А. Анжум: . Дордречт: Спрингер, 2012. ИСБН 9789400739130. 
  11. ↑ Счнеидер, Тҳорстен; Ҳааг-Керwер, Ангела; Маэтз, Мисча; Ниэcке, Манфред; Повҳ, Богдан; Раусч, Тҳомас; Счüßлер, Артҳур (Септембер 1999). "Миcро-ПИХЕ студиэс оф элементал дистрибутион ин Cд-аccумулатинг Брассиcа жунcеа Л". Нуcлеар Инструменц анд Метҳодс ин Пҳйсиcс Ресеарч Сеcтион Б: Беам Интераcтионс wитҳ Материалс анд Атомс 158 (1–4): 329–334. дои:10.1016/С0168-583Х(99)00356-0. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_нуcлеар-инструменц-метҳодс-пҳйсиcс-ресеарч-б_1999-09_158_1-4/паге/329. 
  12. ↑ Лоне, М. И; Ҳе, З. Л; Стоффелла, П. Ж; Янг, Х. Э (2008). "Пҳйторемедиатион оф ҳеавй метал поллутед соилс анд wатер: Прогрессес анд перспеcтивес". Жоурнал оф Зҳежианг Университй Сcиэнcе Б 9 (3): 210–220. дои:10.1631/жзус.Б0710633. ПМИД 18357623. ПМC 2266886. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2266886.