Dilbat
Дилбат (замонавий Телл эд-Дулейм ёки Телл ал-Дейлам, Ироқ) — Бобилдан жануби-шарқда, Ғарбий Фурот дарёсининг шарқий қирғоғида, ҳозирги Ироқнинг Ал-Қадисия шаҳрида жойлашган қадимги шумер минораси (тепалик шаҳри). У қадимий Борсиппа шаҳридан 15 км жанубда жойлашган. Ер маъбудаси Урашдан ажралиб чиққан кичик маҳаллий худо Урашга бағишланган Э-ибе-Ану зиккурати шаҳар марказида жойлашган бўлиб, бу жой Гилгамиш достонида тилга олинган[1].
| Манзилгоҳ | Ироқ |
|---|---|
| Координаталар | 32°17′44″Н 44°27′58″Э / 32.29556°Н 44.46611°Э |
| Тури | аҳоли манзилгоҳи |
| Макон қайдлари | |
| Қазиш саналари | 1890-йиллар, 1989 |
| Археологлар | Ҳормузд Рассам, Ж. А. Армстронг |
| Вазият | Бузилган |
| Эгалик | Жамоавий |
| Оммавий кириш | Ес |
Тарихи
Дилбат илк Шумер сулоласи ИИ даврида, милоддан аввалги 2700-йилларда ташкил этилган. Ҳудуд камида Аккад, Қадимги Бобил, Кассит, Сосонийлар ва Илк Ислом даврларида ишғол қилингани маълум. Мазкур ҳудуд бир бошоқли буғдой етиштирувчи ва қамиш маҳсулотлари ишлаб чиқарадиган илк қишлоқ хўжалиги маркази эди[2]. У Араҳ6тум канали бўйида жойлашган.
Археологияси
Телл ал-Дейлам ўрни икки тепаликдан иборат бўлиб, милоддан аввалги 1-минг йиллик ва илк ислом даври қолдиқлари бўлган кичик ғарбий тепалик ва айланаси тахминан 500 метр бўлган, милоддан аввалги 1-3-минг йилликка оид қолдиқлар бўлган каттароқ шарқий тепаликдан иборат. Дилбатда Ҳормузд Рассам томонидан кичик қазишма амалга оширилиб, асосан Янги Бобил даврига оид миххат ёзувли лавҳалар топилган[3]. Ҳудудда 1989-йилда Чикаго Шарқ институти ходими Ж. А. Армстронг фаолият юритган[4][5][6]. Дилбатнинг ўзида археологлар озгина қазишма ўтказган бўлса-да, у ердаги кўплаб бойликлар рухсациз қазиш натижасида йиллар давомида қадимий буюмлар бозорида сотилиб келган.
Бобил университетининг археология кафедраси қазишмаларни қайта бошлади. Ишлар 2017-йилда бошланиб, камида 2020-йил охирига қадар давом этган. Касситлар даврига оид шаҳар худосининг ибодатхонаси топилган. Ёзувлар шоҳлардан бири Куригалзуга тегишли бўлиб чиққан[7][8].
Ҳимоячи худо

Дилбатда, бошқа Месопотамия аҳоли манзилгоҳлари сингари, Ану билан боғлиқ бўлган машҳур маъбуда Урашдан ажралиб чиққан эркак худо Ураш каби ўзига хос васий худо бор эди[9]. У Нинурта каби деҳқонлар ва жангчилар худоси сифатида қабул қилинган[10].
Ураш Инанна билан боғлиқ севги маъбудаси Нанаянинг отаси[11], шунингдек, Месопотамияга қараганда кўпроқ Суза шаҳрида Иншушинакнинг моресо хизматчиси сифатида сиғиниладиган кичик ер ости худоси Лагамалнинг ҳам отаси ҳисобланган[12][13]. Ураш, шунингдек, Нинегалнинг („сарой хоними“) эри бўлиб, улар қўшма маъбадга эгалик қилган[14]. Ушбу маъбадда [Аššур-этил-илāни]]ни буйруғи билан амалга оширилган таъмирлаш ҳақидаги маълумотлар Оссурия манбалари билан тасдиқланган[15].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ [1] Степҳен Лангдон, Тҳе Эпиc оф Гилгамиш. А Фрагмент оф тҳе Гилгамиш Легенд ин Олд-Бабйлониан Cунеиформ, 1919
- ↑ А. Годдеэрис, Эcономй анд Соcиэтй ин Нортҳерн Бабйлониа, Пеэтерс , 2002, ИСБН 90-429-1123-9
- ↑ Ҳормузд Рассам анд Роберт Wиллиам Рогерс, Асшур анд тҳе ланд оф Нимрод, Cурц & Женнингс, 1897
- ↑ [2]Армстронг, Ж.А., "Сурфаcе Сурвей ат Телл ал-Дейлам", Сумер 47, пп. 28-29, 1995
- ↑ Ж. А. Армстронг, Дилбат ревиситед: тҳе Телл ал-Дейлам прожеcт, Мар Сипри, вол. 3, но. 1, пп, 1-4, 1990
- ↑ Жамес А. Армстронг, Wест оф Эдин: Телл ал-Дейлам анд тҳе Бабйлониан Cитй оф Дилбат, Тҳе Библиcал Арчаэологист, вол. 55, но. 4, пп. 219-226, 1992
- ↑ Ҳаидер Ораиби Алмамори анд Алеха Бартелмус, "Неw Лигҳт он Дилбат: Кассите Буилдинг Аcтивитиэс он тҳе Ураš Темпле “Э-Ибби-Анум” ат Телл ал-Дейлам", Зеицчрифт фüр Ассйриологиэ унд вордерасиатисче Арчäологиэ, вол. 111, исс. 2, 2021
- ↑ Омран, М., Ҳ. А. Ораиби [Алмамори]/К. Ж. Салман (2019): натā’иǧ танқīбāт Талл ад-Дайлам (Дилбāт). ал-маусим ал-аввал 2017 [= Ресулц оф тҳе эхcаватионс ат Телл ат-Дейлам (Дилбат). Фирст сеасон 2017], Сумер 65, 3–34 (Арабиc сеcтион)
- ↑ М. Креберник, Ураš А [ин:] Реаллехикон дер Ассйриологиэ унд вордерасиатисчен Арчäологиэ вол. 14, 2014, п. 404; ноте тҳат ин тҳе элеcтрониc эдитион аутҳорс оф тҳе энтрй он тҳе тwо деитиэс намед Ураš анд геограпҳиcал лоcатион ин Асиа Минор аре аccиденталлй сwаппед
- ↑ Ч. Лилйқуист, Тҳе Дилбат Ҳоард, Метрополитан Мусеум Жоурнал 29, 1994, п. 6; ноте тҳере'с а тйпо ин тҳе артиcле, "Нингал" ис ментионед инстеад оф "Нинегал"
- ↑ О. Дреwноwска-Рймарз, Месопотамиан Годдесс Нанажā, 2008, п. 139
- ↑ К. ван дер Торн, Мигратион анд тҳе Спреад оф Лоcал Cулц [ин:] А. Счоорс, К. Ван Лербергҳе (эдс.), Иммигратион анд Эмигратион Wитҳин тҳе Анcиэнт Неар Эаст: Фесцчрифт Э. Липински, 1995, п. 368
- ↑ W. Г. Ламберт, Лāгамāл [ин] Реаллехикон дер Ассйриологиэ унд вордерасиатисчен Арчäологиэ вол 6, 1983, п. 418-419
- ↑ Г. Де Cлерcқ, Диэ Гöттин Нинегал/Бēлет-экаллим нач ден алториэнталисчен Қуэллен дес 3. унд 2. Жт. в. Чр. мит эинер Зусамменфассунг дер ҳетҳитисчен Белегстеллен соwиэ дер дес 1.Жт. в. Чр. (Wайбаcк Мачине сайтида 2023-12-28 санасида архивланган) (диссертатион), 2004, п. 17, фоотноте 80: "Нинегал унд Ураš, дер Стадтготт вон Дилбат, формен ҳиэр эин Паар. Сиэҳе Унгер, РлА 2 ("Дилбат") 222 üбер ден Темпел дер Нинегал ин Дилбат унд иҳре Вереҳрунг алс Гемаҳлин дес Ураš. Üбер диэ доппелте Гесталт дер Готтҳеит Ураš счреибт ауч Киэнаст, ин: Фс ван Дижк (1985) 112ф.: Эр ист алс мäннличер Готт беканнт, алс Стадтготт вон Дилбат унд аллгемеин ин Нордбабйлониэн; андерерсеиц канн диэ Готтҳеит wеиблич сеин ("диэ Эрде") унд мит Ан вербунден wерден."
- ↑ С. W. Ҳоллоwай, Аššур ис Кинг! Аššур ис Кинг!: Религион ин тҳе Эхерcисе оф Поwер ин тҳе Нео-Ассйриан Эмпире, 2002, п. 254
Қўшимча ўқиш учун
- [3] Чристине Лилйқуист, Тҳе Дилбат Ҳоард, Метрополитан Мусеум Жоурнал, вол. 29, пп. 5–36, 1994
- С. Г. Кошурников анд Н. Ёффеэ, Олд Бабйлониан Таблец фром Дилбат ин тҳе Ашмолеан Мусеум, Ирақ, вол. 48, пп. 117–130, 1986
- Маттҳеw W. Столпер, Лате Ачаэменид Техц фром Дилбат, Ирақ, вол. 54, пп. 119–139, 1992
- Жосепҳ Этиэнне Гаутиэр, Арчивес д'уне фамилле де Дилбат ау темпс де ла премиэре дйнастиэ де Бабйлоне, Ле Cаире, 1908
- СГ Кошурников,А Фамилй Арчиве фром Олд Бабйлониан Дилбат, Вестник Древнии Истории, вол. 168, пп. 123фф, 1984
Ҳаволалар
| Ироқ географиясига оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |