Ziyosfera

Экоттара Агама

Dharma gʻildiragi
Буддизм
Маданияти
Тарихи
Буддистлар
Мактаблар
Ибодатхоналар
Матнлар
Портал

Экоттара Āгама (Санскрит: 增壹阿含經; зēнгйī-аҳáнжīнг) – бу илк ҳинд буддавий матни бўлиб, ҳозирда фақат хитой тилидаги таржимаси мавжуд (Таишō Трипиṭака 125). Экоттара Āгама номи сўзма-сўз „Рақамланган нутқлар“ деган маънони англатади, бу эса унинг ташкил этилиш тамойилини билдиради[1]. У Хитой буддавий канонида жойлашган Сūтра Пиṭаканинг тўрт Āгамаларидан биридир.

Келиб чиқиши ва тарихи

Тадқиқотчи Це Фу Куаннинг таъкидлашича, 385-йилда Зҳу Фониан (竺佛念) Тукҳāралик роҳиб Дҳарманандин (曇摩難提) томонидан ўқиб эшиттирилган Экоттарика-āгаманинг хитойча таржимасини якунлаган. Бу биринчи таржима 41 жилддан иборат бўлиб, кейинчалик Зҳу Фониан уни кенгайтириб, ҳозиргача етиб келган 51 жилдли Экоттарика-āгама шаклига келтирган. У таржимага янги материаллар қўшган ёки баъзи жойларини алмаштирган бўлиши мумкин[2].

Йин Шун, Зҳиҳуа Яо ва Це Фу Куан каби олимлар Экоттара Āгама асарини Маҳāсāṃгҳика мактабига мансуб деб ҳисоблайдилар[3][4][5].

А. К. Wардерга кўра, Экоттара Āгама асарида 250 та роҳиблар учун мўлжалланган Прāтимокṣа қоидалари тилга олинган бўлиб, бу фақат Дҳармагуптака Виная билан мос келади. Бу Виная ҳам хитой буддавий канонида мавжуд. Wардер шунингдек, баъзи ғоялар Маҳāсāṃгҳика таълимотларига зид келишини, лекин Дҳармагуптака қарашлари билан мос эканини айтади. Шу боис у ҳозиргача сақланиб қолган Экоттара Āгама Дҳармагуптака мактабига тегишли деган хулосага келган[6].

Éтиэнне Ламотте фикрича, Экоттара Āгама шимоли-ғарбий Ҳиндистондан келган қўлёзмадан таржима қилинган ва Маҳāйāна мактабининг кучли таъсири мавжуд. Бу 5-аср Дҳармагуптака роҳиби Буддҳаяśас томонидан айтилган фикр билан мос келади. У Дҳармагуптака Виная ва Дīргҳа Āгама таржимонидир ва Дҳармагуптакалар Маҳāйāна Трипиṭакани ўзлаштирган деб ёзган[7]. Шенг Еннинг таъкидлашича, Экоттара Āгама таркибида олтита Пāрамитā ҳақидаги таълимотлар мавжуд бўлиб, бу бодҳисаттва йўлининг ва Маҳāйāна таълимотининг марказий ғоясидир[8].

Экоттара Āгама асосан Тҳеравāдадаги Аṅгуттара Никāяга тўғри келади, лекин тўртта санскритча Āгама ичида у Тҳеравāда версиясидан энг кўп фарқланадиганидир. Ҳатто Зуҳднинг олти қатламли йўли каби стандарт таълимотларда ҳам фарқ мавжуд[1]. Дамиэн Кеоwннинг ёзишича, „Пāли ва хитойча версиялар ўртасида катта тафовут бор, сутраларнинг учдан икки қисми фақат биттасида мавжуд, бу эса Сūтра Пиṭаканинг ушбу қисми кечроқ шаклланганини кўрсатади“[9].

Нафас олишни кузатиш

Экоттара Āгама таркибида Будданинг ўғли Рāҳулага берган нафас олишни кузатиш медитацияси бўйича таълимот мавжуд. Унда Будда Рāҳулага бу амалиётни қандай қилиб самāдҳи ҳолатига кириш учун қўллашни ўргатади. Рāҳула вақт ўтиб самāдҳига киради, тўртта дҳйāна босқичидан ўтади ва мукаммалликка ҳамда озодликка эришади. Кейин у Будданинг олдига қайтиб, ўз тажрибалари ва англаганларини тўлиқ баён қилади. Бу сутра Тҳеравāда анъанасидаги Маҳа-Раҳуловада Сутта (МН 62) га мос келади.

Шарқий Осиёдаги таъсири

Машҳур буддавийлик устози Нан Ҳуаижин Экоттара Āгама асарини тез-тез нафас олишни кузатиш ҳақидаги нутқи учун тилга олган. У Рāҳуланинг Буддага қилган ҳисоботини шарҳлаб, ақл, тана ва нафас ўртасидаги боғлиқлик, шунингдек экзотерик ва эзотерик тажрибаларни изоҳлаган. Бу амалиёт Шарқий Осиёдаги Зен, Тиантаи каби Маҳāйāна мактабларига ва ҳатто Даоистик медитация анъаналарига ҳам тарқалган[10][11][12].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Сужато, Бҳиккҳу [„ЭА) ҳақида“. экоттара.гооглепагес.cом. 2007-йил 3-июлда асл нусхадан [архивланган. Қаралди: 2010-йил 23-сентябр.](ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20070703171909/ҳттп://экоттара.гооглепагес.cом/абоут%7Cурл-статус=деад}})
  2. ↑ Це-фу Куан 關則富, '\[[1](ҳттпс://www.аcадемиа.эду/45103870/Моггалл%C4%81нас_Жоурней_то_Анотҳер_Буддҳа_фиэлд_Ҳоw_а_Маҳ%C4%81й%C4%81на_Нарративе_Cрепт_инто_тҳе_Экоттарика_%C4%80гама_Т_125_) Маҳāйāна Элеменц анд Маҳāсāṃгҳика Траcес ин тҳе Экоттарика-āгама]', Религионс оф Соутҳ Асиа 13.1 (2019) 24–50 [2](ҳттпс://дои.орг/10.1558/роса.19247)
  3. ↑ Зҳиҳуа Яо (2012) Тҳе Буддҳист Тҳеорй оф Селф-Cогнитион, 8–10-бетлар. Роутледге.
  4. ↑ Це-фу Куан. (2013). Легендс анд Трансcенденcе: Сеcтариан Аффилиатионс оф тҳе Экоттарика Āгама ин Чинесе Транслатион. Жоурнал оф тҳе Америcан Ориэнтал Соcиэтй, 133(4), 607–634. дои:10.7817/жамерориэсоcи.133.4.0607
  5. ↑ Йин Шун (1971). Тҳе Форматион оф Эарлй Буддҳист Техц [原始佛教聖典之集成], 755–787-бетлар.
  6. ↑ Wардер, А. К. Индиан Буддҳисм. 2000. 6-бет
  7. ↑ Wалсер, Жосепҳ. Нāгāржуна ин Cонтехт: Маҳāйāна Буддҳисм анд Эарлй Индиан Cултуре. 2005. 52–53-бетлар
  8. ↑ Шенг Ен. Ортҳодох Чинесе Буддҳисм. 2007. 98-бет
  9. ↑ Кеоwн, Дамиэн. А Диcтионарй оф Буддҳисм. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2004.
  10. ↑ Нан, Ҳуаи-Чин. Wоркинг Тоwард Энлигҳтенмент: Тҳе Cултиватион оф Праcтиcе. Ёрк Беач: Самуэл Wеисер, 1993.
  11. ↑ Нан, Ҳуаи-Чин. То Реализе Энлигҳтенмент: Праcтиcе оф тҳе Cултиватион Патҳ. Ёрк Беач: Самуэл Wеисер, 1994.
  12. ↑ Ши, Ҳонг. \[[3](ҳттп://www.медитатионехперт.cом/АнапанаЧи.ҳтм)[сайт ишламайди]„Нан Ҳуаи-чин ва Петер Сенге суҳбати“]. Wиллиам Бодри.

Ҳаволалар

  • [[4](ҳттп://ситес.гоогле.cом/сите/экоттара/) „Экоттара Агама: Буддҳанинг рақамли нутқлари“]. 2011-йил 11-августда асл нусхадан [[5](ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20110811102248/ҳттп://ситес.гоогле.cом/сите/экоттара/) архивланган].
  • Экоттарикāгама 17.1: Āнāпāнасмṛти, Лапис Лазули Техц томонидан таржима қилинган, 2011 [2010] — Wикисоурcе, Таишō Трипиṭака 2-жилд, 125-рақам, 581б29 – 582c19
  • ["Экоттара Агама 17.1 — Нафас олишни кузатиш". Буддҳист Студиэс Ревиэw 10 (2): 213. 1993. . (ҳттпс://жоурналс.эқуинохпуб.cом/БСР/артиcле/виэw/8756/6464#паге=41}})

Маҳā Рāҳуловāда Сутта МН62 таржималари

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Ekottara_Agama" dan olindi