Eron Bosh vaziri
Эрон Бош вазири – 20-асрнинг катта қисмида Эронда (Форсда) мавжуд бўлган сиёсий лавозим. 1906-йилда Қожарлар сулоласи даврида бошланган, 1923-йилда Паҳлавийлар сулоласи даври бошида давом этган ва 1979-йилги Эрон инқилобига қадар мавжуд бўлиб, 1989-йилда бекор қилинган.
| Эрон Бош вазири | |
|---|---|
| نخستوزیر ایران | |
|
Эрон герби (1980–1989) | |
|
| |
| Тури | Ҳукумат раҳбари |
| Ҳолати | Лавозим тугатилган |
| Таркибига кирадиган тузилма |
Эрон ҳукумати Олий Миллий Хавфсизлик Кенгаши |
| Қароргоҳ |
Абяз саройи Бош вазир саройи |
| Номзодни тавсия қилувчи |
Парламент Президент (1980–1989) |
| Тайинловчи |
Шоҳ (1906–1979) Парламент (1980–1989) |
| Ўтмишдоши | Эрон Садри аъзами |
| Таъсис этилган санаси | 1906-йил 30-декабр |
| Илк лавозим эгаси | Мирзо Насруллахон |
| Сўнгги лавозим эгаси | Мир Ҳусайн Мўсавий |
| Тугатилган сана | 1989-йил 3-август |
| Ўрнини эгаллаган лавозим | Эрон президенти (ҳукумат раҳбари сифатида) |
Лавозим тарихи
Қожарлар даври
Қожарлар даврида бош вазирлар турли унвонлар билан танилган. Лавозимнинг ўзи асосан отабек ёки отабеги аъзам, баъзан эса бошида садри аъзам деб аталган, охирига келиб эса раис ул-вузаро (вазирлар бошлиғи) деб юритилган. Нахост вазир (бош вазир) унвони кам ишлатилган. Бош вазир одатда шарафли унвон ҳазрати ашраф билан аталган. Ризохон Сардор Сипоҳ 1923-йилда Қожарлар сулоласининг сўнгги бош вазири бўлган.
Паҳлавийлар даври
1925-йилда Ризошоҳ Паҳлавий Эрон шоҳи бўлди. У Муҳаммад Али Форуқийни бош вазир қилиб тайинлади[1]. 1941-йилда унинг ўғли Муҳаммад Ризо Паҳлавий шоҳ бўлди. У ҳам Муҳаммад Али Форуқийни бош вазир этиб тайинлади. 1951-йилда Муҳаммад Мусаддиқ бош вазир бўлди, аммо 1953-йилда қарши тўнтариш билан ағдарилди. Амир Аббос Ҳувайдо 1965-йилда Эрон бош вазири бўлди ва 1977-йилгача лавозимда қолди. Шопур Бахтиёр Паҳлавийлар даврининг сўнгги бош вазири бўлган.
Эрон Ислом Республикаси
1979-йилги Эрон инқилобидан сўнг, Оятуллоҳ Руҳуллоҳ Хумайний Меҳди Бозоргонни вақтинчалик ҳукуматнинг бош вазири этиб тайинлади, бу ҳукумат 1979-йил ноябригача фаолият юритди. Ҳукумат гаровга олиш инқирози даврида истеъфога чиқди, аммо бу ягона сабаб эмаслигини, оммавий истеъфо қарори эронлик талабалар АҚШ элчихонасини босиб олганидан бир кун олдин қабул қилинганини айтди.
1980-йил январида Абулҳасан Банисадр президент бўлгунга қадар лавозим бўш қолди ва у Мажлис вакиллари, айниқса Ислом Республикаси партиясига яқин бўлганларнинг босими туфайли Муҳаммад Али Ражоийни бош вазир қилиб танлади. Рожи 1981-йил июн ойида Банисадр импичмент қилинмагунча лавозимда ишлади ва 1981-йил 24-июлдаги сайловларда президент этиб сайланди. Ражоий Муҳаммад Жавод Баҳонарни бош вазир этиб танлади, бироқ улар 1981-йил 30-августда, бир неча ҳафтадан сўнг бош вазирлик идорасида бирга ўлдирилган.
Али Хоманаий 1981-йил октабр сайловларида президент бўлгач, у аввал ўнг қанотга мойил Али Акбар Вилоятийни бош вазир сифатида Мажлисга тақдим этди, бироқ ўша пайтдаги сўл қанотга мойил парламент кўпчилиги уни рад этди ва Хоманаийга ўзлари истаган номзодни – Мир Ҳусайн Мўсавийни мажбурлаб қабул қилдирди. Низо ниҳоят Олий Раҳбар Оятуллоҳ Хумайний аралашувидан сўнг тугади; у президентга Мўсавийни қабул қилишни маслаҳат берди.
Мўсавий ушбу лавозимда 1989-йилгача хизмат қилди, ўша йили конституция ўзгартирилиб, бош вазир лавозими бекор қилинди ва унинг вазифалари президент ҳамда янги ташкил этилган биринчи вице-президент ўртасида тақсимланди.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Гҳолам Реза Афкҳами. Тҳе Лифе анд Тимес оф тҳе Шаҳ. Университй оф Cалифорниа Пресс, 27 Оcтобер 2008 — 35-бет. ИСБН 978-0-520-25328-5. Қаралди: 2012-йил 4-ноябр.
Адабиётлар
- Фор а фулл лист оф Визиэрс оф Иран ин тҳе ласт 2000 еарс, сеэ: „Ираниан Визиэрс: Фром Бозоргмеҳр то Амир Кабир“ (وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیر کبیر) бй Абдолрафи' Ҳақиқат (عبدالرفیع حقیقت). Перрй–Cастаñэда Либрарй cоллеcтион ДС 271 Ф34 1995
- Муҳаммад Тақи Баҳор, Таарикҳ-э Мокҳтасар-э Аҳзааб-э Сиааси-э Ираан (А Шорт Ҳисторй оф Политиcал Партиэс оф Иран), Амиркабир, 1978.
- Энcйcлопæдиа Ираниcа'с энтриэс он „Ала-ал-Салтана, Моҳаммад-Али“ анд „Акбар Сепаҳдар-э Азам, Фатҳаллаҳ“
- вариоус артиcлес ин Тҳе Персиан Энcйcлопедиа
- 'Алí Ризā Аwсатí (عليرضا اوسطى), Иран ин тҳе Паст Тҳреэ Cентуриэс (Ирāн дар Се Қарн-э Гоз̲аштеҳ – ايران در سه قرن گذشته), Волумес 1 анд 2 (Пактāб Публишинг – انتشارات پاکتاب, Теҳран, Иран, 2003). ИСБН 964-93406-6-1 (Вол. 1), ИСБН 964-93406-5-3 (Вол. 2).