Eron oshxonasi
Эрон ошхонаси дунёдаги энг қадимги, ноёб ва нуфузли ошхоналардан биридир. Эрон ошхонаси юнон, турк, араб ва ҳинд ошхоналарига катта таъсир кўрсатган. Шунингдек, Эроннинг тарихий номидан келиб чиқиб, уни „Форс миллий таомлари“ деб ҳам аташади[1][2].
Гуруч эронликлар овқатланиш рационидаги асосий маҳсулотдир. Бундан ташқари гўшт (асосан қўй гўшти) ҳам эронликларнинг деярли ҳар бир овқатланиш маҳалида учрайди. Кўкатлар ва пиёз эрон миллий таомларида муҳим аҳамиятга эга маҳсулот бўлиб, деярли ҳар бир таомда ишлатилади. Маълумки, чорвачилик узоқ вақтдан бери бу мамлакатнинг қадимий тармоғларидандир. Хусусан, сут, пишлоқ ва айниқса қатиқ каби сут маҳсулотлари эронликларнинг дастурхонида доим учрайди. Ҳақиқий Эрон пазандачилиги нозик таъмларни яратишга ва қайла ва кабоб каби нисбатан оддий таомлар билан таомлар тайёрлашга мойилдир. Эронда ишлатиладиган энг машҳур зиравор заъфарондир; Аммо бошқа кўплаб таъм берувчи қўшимчалар, жумладан, лимон, ялпиз, зардчова, гулоб, шунингдек, анор ва ёнғоқ кабилар эрон миллий таомларида кенг фойдаланилади.
Гуручдан ташқари нон ҳам эронликлар овқатланиш режимининг асосий таркибий қисми ҳисобланади. Барбари, Тафтан, Лаваш ва Сангаки каби нон турлари севиб истеъмол қилинади. Эронликлар Челоу турларини тайёрлашда таҳ-э диг, Зирк, заъфарон ва Ожил фойдаланадилар. Бу мамлакатдаги умумий овқатланиш масканларида биринчи таом сифатида кабоб таклиф этилади. Кабобнинг кенг тарқалган турларига кабоби бахтиёри, челоу кабоб, жўжа кабоб ва Кубиде кабоби киради.
Балиқли сабзи палов, Обгушт, дўлма, зерешк палов, сабзи палов, фасенжон, қорме сабзи ва мирзоқосими каби таомлар эронликлар дастурхонига ранг-баранглик бағишлайди.
Эрон ширинликларининг барча турлари ҳам дисерт сифатида истеъмол қилинади. Масалан, рангинак, фолуде ва эрон музқаймоқлари бу мамлакатнинг энг маҳҳур дисертларидандир. Эронликлар нонуштаси ўзига хос менюга эга. Тушлик асосий таом, кечки овқат эса одатда энгилроқ бўлади. Эрон икраси дунёда машҳурдир ва бир вақтлар Эрон дунёдаги биринчи икра ишлаб чиқарувчи давлат бўлган.
Тарихи
Эрон афсоналарида айтилишича, овқат пишириш Заҳҳок ҳукмронлиги давридан бошланган. Ундан аввал девлар бу ҳунар билан таниш бўлишган ва мазали ош ва бошқа таомларни пиширишган. Паҳлавий тилида битилган манбалар орасида Хосров Кватан ва Ритекнинг (Хосров ва Ридг) рисоласида хўрешлар, овқатлар ва сосонийлар даврида улар қандай истеъмол қилиниши ҳақидаги маълумотлар қайд этилган. Бу эрон ошпазлик тарихини тайёрлашда ишончли манба ҳисобланади.
Эроннинг бир қанча миллий таомлари ва пазандачилик атамаларининг форсча номларининг арабчалашган шакллари араб манбаларида учрайди. Араб тилида пишириш бўйича кўплаб китоблар мавжуд бўлиб, уларнинг барчаси форс таомлари таъсирида бўлган ва шунинг учун уларда кўплаб форсча атама ва сўзларни топиш мумкин. Бунинг сабаби шундаки, Аббосий халифалари кўп сонли эронликларни маъмурий ва иш юритиш ишларига жалб қилган ва бунинг натижасида араблар ҳаётига форс ошхонаси элементлари ва форс урф-одатлари кириб келган. Хусусан, бу Аббосийлар даврида ҳам давом этган. Форс тилида 4 та мустақил пазандачилик китоблари мавжуд:
- Ҳожи Муҳаммад Али Белорчи Бағдодийнинг пазандачилик ва унинг саноати бўйича иш китоби. Бу китоб Шоҳ Исмоил даврида ёзилган
- Нуруллоҳнинг Мадал ал-Ҳиёва асари. У Шоҳ Аббоснинг ошпази бўлган.
- „Шоҳ Жаҳон нусхаси“ Ҳиндистондаги Бобурий шоҳларидан бири Шоҳ Жаҳон (1027-1068) даврида ёзилган.
- Нодир Мирзо „Корноме“ асари. Нодир Мирзо Қожарлар давридаги ёзилган „Табриз тарихи“ китоб муаллифи ҳамдир.
Эрон ошхонаси Афғонистон, Тожикистон, Ўзбекистон, Озарбайжон, Арманистон ва Туркия билан ўхшашликларга эга, чунки бу мамлакатларнинг барчаси Эрон ошхонасидан таъсирланган ва Буюк Эрон маданий соҳасининг бир қисмидир.
Галерея
Эрон таомлари рўйхати
| Форсча номи | Ўқилиши | Форсча номи | Ўқилиши |
|---|---|---|---|
| آش | āш | اشکنه | эшкене |
| باقلاپلو | бāгҳла поло | بریان
(بریون) |
берян |
| ترشی | торŝи | حلوا | ҳалвā |
| خاگینه | хāгине | خورش قیمه | кҳореš |
| سمبوسه | самбосе | شربت | šарбат |
| شله زرد | šоле зард | آبگوشت | Обгушт |
| شیربرنج | šирберенж | شیرین‌پلو | šирин полоу |
| عدس‌پلو | адас полоу | هلیم | Ҳалим (овқат) |
| قلیه ماهی | гҳелие Маҳи | قلیه میگو | гҳелие Мейгу |
| فرنی | Ферни | عدسی | адаси |
| کاچی | Кочи | کباب | кабāб |
| کله پاچه | кале пāčэ | کلوچه | Колоčэ |
| کوفته | куфте | آلبالوپلو | āлбāлу полоу |
| دلمه | долме | دمپختک | Демпахтак |
| رشته‌پلو | реште полоу | کوکو | куку |
| زرشک‌پلو | зереšк полоу | سبزی‌پلو | сабзи полоу |
| کتلت | котлет | کلم‌پلو | Калампелё |
| کله‌جوش | Калежуш | لوبیاپلو | лубийā полоу |
| میرزاقاسمی | мирза гҳāсеми | نخودپلو | нохуд полоу |
| یتیمچه | ятимčэ | ترخینه | тархине |
| ته‌چین | таҳčин | کباب چنجه | кабāб-э čэнже |
| فسنجان | фесенжāн | شیشلیک | šиšлик |
| قورمه‌سبزی | Қорме сабзи | تخم مرغ گوجه | тохм-э моргҳ-э гуже |
| کشک بادمجان | кашк-э бадемжан | هلیم بادمجان | ҳалим бадемжāн |
Мавзуга оид мақолалар
- Эрон таомлари ро'йхати
- Мозандарон ошхонаси
- Озарбайжон ошхонаси
- Гилон ошхонаси
- Курд ошхонаси
Манбалар
Адабиётлар
- ↑ "Теҳрāн". Энcйcлопæдиа Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/плаcе/Теҳран/Cултурал-лифе. Қаралди: Април 16, 2018. "Персиан cуисине ис чараcтеризед бй тҳе усе оф лиме анд саффрон, тҳе бленд оф меац wитҳ фруиц анд нуц, а униқуэ wай оф cоокинг риcе, анд Ираниан ҳоспиталитй. Фоод ис субтлй спиcед, делиcате ин флавоур анд аппеаранcе, анд нот тйпиcаллй ҳот ор спиcй. Манй реcипес дате баcк то анcиэнт тимес; Иран’с ҳисториcал cонтаcц ҳаве ассистед ин тҳе эхчанге оф ингредиэнц, флавоурс, техтурес, анд стйлес wитҳ вариоус cултурес рангинг фром тҳе Медитерранеан Сеа регион то Чина, соме оф wҳом ретаин тҳесе инфлуэнcес тодай."
- ↑ Cларк, Мелисса. „Персиан Cуисине, Фрагрант анд Рич Wитҳ Сймболисм“. Неw Ёрк Тимес (2016-йил 19-апрел).