Fixte Iogann Gotlib

Фихте Иоганн Готлиб
Вафоти	29-январ 1814

Фихте Иоганн Готлиб (1762.19.5, Рамменау 1814.29.1, Берлин) — немис файласуфи, жамоат арбоби. Ена ва Лейпсиг университетларида ўқиган. Ена (179499), Берлин (1810-йилдан) унтларининг профессор 1798-йилда Ф. ўзини асоссиз равишда ғоявий ўзбошимчаликда айбланганл и кларига норозилик сифати университетни тарк этди. 1810-йилда у Берлинда янги ташкил этилган Олий мактабнинг биринчи ректори этиб сайланди. "Немис миллатига қаратилган нутқлар"и (1808) да немис халқини ахлоқий жиҳатдан уйғотишга ва бирлашишга даъват этган. Кантнинг "нарса ўзида"сини инкор қилган. Ф. ўз фалсафий таълимотини танқидийлик деб атаган. Ф. таълимотича, "танқидий фалсафа"нинг ибтидоси тафаккур қилувчи "Мен"дир. Ундан сезги ва тафаккурнинг бутун мазмунини аниқлаш мумкин. Ф. "Мен"га ҳамма нарсани яратувчи қудратли ижодий куч сифатида қаради. "Мен" учун икки томонлама — амалий ва назарий фаолият хос. Ф. фикрича, соф "Мен" ғайриҳиссий, абадий; эмпирик "Мен" эса ҳиссий, вақтинча. Оддий индивиднинг эмпирик "Мен"ига соф "Мен"ни қарамақарши қўяди. Унинг фикрича, соф "Мен" алоҳида кишининг онги эмас, балки ҳамма кишилар онгининг асосини, моҳиятини ташкил этувчи соф реалликдир; унинг моҳияти фаолиятида, ўзўзини барқарор этишда. Ф. таълимотича, инсоният парокандалик ва бузуклик даврларидан ўтиб, дастлабки бегунохлик ҳолатидан ақл ҳукмронлигига кўчади. Ф.нинг хизмати шундаки, у инсоннинг ақлли "Мен" ини, унинг фаол бунёдкорлик қобилиятини юқори кўтарди.

Асосий асарлари:

• "Умумий фан таълимининг асослари" (1794),
• "Ахлоқийлик ҳақидаги таълимот тизими" (1794),
• "Тилга қобилият ва тилнинг келиб чиқиши тўғрисида" (1795) ва бошқа