Fobiyalar

Fobiyalar — bemor miyasiga oʻrnashib qolgan qoʻrquv, vahima; kishi ruhiyatining buzilish holati. Koʻpchilik ruhiy kasalliklar (masalan, shizofreniya) da boshlangʻich belgi, nevrozlar hamda psixasteniyanmnt asosiy belgisi hisoblanadi. Qoʻrquv va vahima hissi bemor sezgi hamda xattiharakatlarida koʻrinadi. Fobiyalar mazmuni jihatidan turlicha boʻladi. Agarofobiyada kishi yakka oʻzi koʻcha va maydonlarni kesib oʻtishdan choʻchiydi. Ayxmofobiya — pichoq, qaychi, toʻgʻnogʻich va boshqa oʻtkir asboblardan (xuddi tanasiga qadaladiganidek) qoʻrqish; nozofobiya — ayrim tuzalmaydigan kasallikka chalinish yoki uni yuqtirishdan qoʻrqish (sifolofobiya — zaxmdan, kanserofobiya — rakdan); tanatofobiya — oʻlimdan vahimalanish; klaustobiya — odam gavjum joylar va transportda yurishdan qoʻrqish; monofobiya — yolgizlikdan, yakka qolishdan vahimaga tushish; ereytofobiya — qizarib ketish, uyalish va hokazo. Fobiyada bemor doim koʻngli gʻash, parishonxotir boʻlib, tushkunlikka tushadi, koʻpincha qoʻrquv taʼsirida oʻzini himoya qilayotgandek bemaʼni xatti-harakatlar (masalan, kasallik yuqmasligi uchun oʻzini haddan ziyod ozoda tutish, vaqtbevaqt qoʻl yuvaverish va boshqalar)ga odatlanadi. Qattiq charchash, qoʻrqish, ruhiy iztirob va boshqa natijasida sogʻlom kishilarda ham baʼzan vaqtinchalik fobiya kuzatiladi, lekin bu holat salbiy omillar yoʻqolganidan keyin oʻtib ketadi. ​​Fobiya

Qorogʻulikda koʻzingizga biron bir buyum qoʻrqinchli boʻlib koʻrinadimi? Bilasizmi, nafaqat kichik yoshdagi bolalarda, balki kattalarda ham shu kabi holatlardan hadiksirash kuzatiladi. Insondagi mana shu qoʻrquv psixologiyada "fobiya" deyiladi.

"Fobiya" soʻzi grekcha "fobus" soʻzidan olingan boʻlib, vahima, qoʻrquv degan maʼnolarni bildirqdi. Har kim nimadandir yoki biror vaziyatdan qoʻrqishi mumkin. Bu kishidagi tabiiy holat sanaladi. Lekin uning darajasi ham alohida ahamiyat kasb etadi.

Agar insonda vahimaga haddan tashqari berilish kuchaysa, bu holat kasallik hisoblanadi. Bunday kishilar oʻzidagi qoʻrquv hissini hech boshqara olmaydi.

Insonda fobiyaning rivojlanishi oqibatida bir xil holatlardan, obʼektlardan oʻzini olib qochish kuzatiladi. Keling, fobiyaning turlari haqida gaylashaylik.

1. Ayxmofobiya — uchli va tigʻli buyumlardan qoʻrqish. Bu turga kiruvchi kishilar tigʻli buyumlardan, ayniqsa pichoqlardan nariroq yuradilar.
2. Akvafobiya — suvdan, yaʼni suzishdan qoʻrqish.
3. Klaustrofobiya — bu turga kiruvchilar yopiq joylardan, masalan liftga chiqishdan qoʻrqadilar. Bu toifadagi kishilar 100-qavatga ham tinchgina zinadan koʻtarilishni maʼqul koʻradilar.
4. Agorafobiya — jamoat joylarida yolgʻiz yurishdan qoʻrqish. Bu toifaga kiruvchi shaxslar hamrohlarsiz hech qaerga bormaydilar.
5. Sotsiyofobiya — koʻpchilikning oldida soʻzga chiqishdan, biron bir tadbirda chiqish qilishdan hadiksirash.
6. Araxnofobiya — oʻrgimchak, ilon kabilardan qoʻrqish.
7. Tanitrofobiya — momaqaldiroqdan qoʻrqish.
8. Tripofobiya — teshiklar naqshli teshiklar yoki teksturalardan qoʻrqish

Yana bir maʼlumotni aytib oʻtish kerakki, bolalikdagi qoʻrquv holatlari vaqt oʻtishi bilan asta-sekin yoʻqolishi mumkin. Lekin katta yoshli kishilarda paydo boʻlgan qoʻrquv rivojlanib ketsa, faqatgina shifokorning maslahatiga quloq tutish kerak.