Giloniy
Гилоний, Гилланий ёки Гиланий (форс/урду: گیلانی, араб: الجيلاني) — тарихий Каспий денгизининг жанубий қирғоқларидаги минтақа бўлган Гилондан эканини англатадиган топонимик фамилия ва нисба. Бу ном дастлаб географик келиб чиқиши Гилон бўлган кишиларни аниқлаш учун ишлатилган. Вақт ўтиши билан бу фамилия шунингдек Ҳасаний оиласига мансуб насаблар ва келиб чиқишини форсий уламоси Абдулқодир Гилонийдан деб даъво қилувчи сулолалар билан ҳам боғланиб қолган. Абдулқодир Гилоний мистик сўфийлик йўналишидаги исломнинг Қодирийлик тариқатига асос солгани ва унинг эпоними сифатида танилган.
| Гилоний | |
|---|---|
| Боғлиқ мақолалар: | |
Фамилиянинг Килани ёки Каиланий (араб: الكيلاني) шакллари, одатда араб дунёсида қўлланилади, ҳамда Жиланий варианти мавжуд. Левантин Зоуби оиласи ҳам шу насабга мансуб бўлиб, уларнинг аждоди Аҳмад Али Ал Гилоний умрининг кейинги даврида Аз-Зоуби унвонини олган. Гилоний оиласи аъзоларини Яқин Шарқ, Шимолий Африка ва Жанубий Осиёда учратиш мумкин.
Насаб
Гилоний оиласи қодирийлик сўфий тариқатига асос солган ва машҳур сунний ҳанбалий олими бўлган Абдулқодир Гилоний (1078–1166)дан насаб олади. Абдулқодир икки ота-онасининг иккаласи ҳам ислом пайғамбари Муҳаммаднинг бевосита авлодидан бўлгани сабабли саййид ҳисобланган. Унинг отаси, Мусо (Абу Солиҳ) ибн Абдуллоҳ, Муҳаммаднинг невараси Ҳасаннинг бевосита авлоди бўлган, онаси Фотима (Умм ал-Хайр) бинт Абдуллоҳ ас-Сомаий ал-Ҳусайний эса Муҳаммаднинг бошқа невараси Ҳусайн орқали авлодидан бўлган[1].
Келиб чиқиши
Гилоний „гилонлик“ деган маънони билдирувчи нисба ҳисобланади. Абдулқодир 18 ёшида, 1095-йилда Бағдодга Ҳанбалий фиқҳини ўрганиш мақсадида сафар қилганидан кейин бу нисба билан аталган[2][3]. Абдулқодирнинг туғилган жойи ва шу тариқа фамилиянинг асл келиб чиқиши ҳақида турлича маълумотлар мавжуд; айрим манбаларда у Эроннинг Гилон вилоятида туғилгани айтилса, бошқаларида унинг курдлар яшайдиган Кирмоншоҳ вилоятидаги Гилон-э-Ғарб шаҳрида ёки Бағдод яқинидаги Жилон қишлоғида туғилгани қайд этилади[4].
Машҳур кишилар
- Абдураҳмон ал-Гилоний (1841–1927), 1920-йилда Ироқнинг биринчи бош вазири
- Абдураззоқ Киланий (1954-йилда туғилган), тунислик сиёсатчи ва юрист
- Абдулқодир ал-Кейланий (1874–1948), ХХ аср бошларидаги суриялик давлат арбоби ва диний уламо
- Абдулқодир Гилоний (1077–1166), ХИИ аср мусулмон авлиёси, олим ва руҳониятга оид асарлар муаллифи
- Абдулфаттоҳ аз-Зоуби ал-Жиланий (1840–1935), ливанлик мусулмон фақиҳи ва ёзувчи
- Абдулҳалим ал-Кайланий (1957-йилда туғилган), 2012–2013-йилларда Амман мери
- Аҳмад Гилоний (1932–2017), афғон сиёсатчиси
- Али Ҳасан Гилоний (1974–2024), покистонлик сиёсатчи
- Али Шоҳ Гилоний (1929–2021), кашмирлик сепаратист етакчи ва Алл Партиэс Ҳуррият Cонференcе аъзоси
- Басил Гилоний (1960-йилда туғилган), иорданлик узоқ масофага югурувчи ва олимпиячи
- Баҳодурхон Гилоний, Ҳиндистондаги Гужарат султонлиги амалдори
- Бенжамин Гилоний (1946-йилда туғилган), ҳинд театр ва телевидение актёри
- Дауд Гилоний, 2008-йилги Мумбай ҳужумлари бўйича маҳкум этилган покистонлик-америкалик Давид Ҳеадлейнинг тахаллуси
- Файёз Гилоний, нафақадаги покистонлик ҳарбий денгиз атташеси ва Покистон ҳарбий-денгиз кучларининг вице-адмирали, собиқ бош штаб раҳбарининг ўринбосари
- Ферас Гилоний (1976-йилда туғилган), фаластинлик-британиялик журналист, кинорежиссёр ва ББC Арабиcнинг махсус мухбири
- Фолеҳ ал-Гилоний (1944-йилда туғилган), ироқлик олим, шоир ва ёзувчи
- Фотима Гилоний (1954-йилда туғилган), афғон сиёсий етакчиси ва аёллар ҳуқуқлари фаоли
- Фавзия Гилоний (1971-йилда туғилган), афғон сиёсатчиси
- Ҳайфа ал-Кайланий, Араб Интернатионал Wоменъс Форум асосчиси ва президенти
- Ҳожи Гилоний (2003-йилда вафот этган), 2001-йилги Афғонистон уруши иштирокчиси
- Ҳаким Али Гилоний (1609-йилда вафот этган), Ҳиндистондаги Бобурийлар давридаги ХВИ аср табиби
- Ҳамид Разо Гилоний (1936–2004), покистонлик сиёсатчи ва элчи
- Ҳикмад Зайд ал-Киланий (1945-йилда туғилган), фаластинлик сиёсатчи
- Иброҳим Зайд Кейланий (1937–2013), иорданлик мусулмон руҳоний ва сиёсатчи
- Ифтихор Ҳусайн Гилоний, Покистоннинг собиқ федерал адлия вазири
- Имтиёз Гилоний (1947-йилда туғилган), покистонлик муҳандис ва академик
- Ишоқ Гилоний (1954-йилда туғилган), афғон сиёсатчиси
- Жамила Гилоний (1960-йилда туғилган), покистонлик сиёсатчи ва Пуштун Таҳаффуз ҳаракати етакчиси
- Комил ал-Гилоний (1958-йилда туғилган), Ироқ Муваққат кенгаши вазири
- Комил Гилоний (1897–1959), мисрлик ёзувчи
- Ламиа Ал-Гаилани Wерр (1938–2019), ироқлик археолог
- Лейла Гилоний (1970-йилда туғилган), мароқлик режиссёр, ссенарийнавис ва продюсер
- Мажид Гилоний (1997-йилда туғилган), тунислик теннисчи
- Маназир Аҳсан Гилоний, Ҳиндистоннинг Бихар штатидаги Гилон қишлоғидан чиққан мусулмон файласуфи
- Миён Ғулом Жилоний (1914–2004), Бутто ҳукуматининг танқидчиси
- Муҳаммад Киланий (2016-йилда вафот этган), иорданлик сиёсатчи, 1989-йилда сув ресурслари вазири
- Муҳаммад Муҳаммади Гилани (1928-йилда туғилган), эронлик руҳоний ва диний арбоб
- Муҳаммад Расул Ал-Кайлани (1933–2003), Иордания Бош разведка бошқармаси асосчиси ва илк директори
- Муборак Али Гилани (1936–2021), покистонлик сўфий етакчи
- Мумтаз Алам Гиллани (1940-йилда туғилган), покистонлик юрист ва сиёсатчи
- Мусо Зайд Кайланий (1939–2019), иорданлик дипломат ва академик
- Нагиб ал-Киланий (1931–1995), мисрлик шоир ва романнавис
- Невин ал-Киланий (1964-йилда туғилган), мисрлик академик ва амалдаги маданият вазири
- Низомиддин Аҳмад Гилоний (1585 — тахм. 1662), Ҳиндистондаги Даккан султонлиги даврида яшаган файласуф ва табиб
- Оуидед Киланий (1982-йилда туғилган), тунислик гандболчи
- Рашид Али ал-Гилоний (1892–1965), 1933 ва 1941-йилларда Ироқ бош вазири
- Рим Келаний (1963-йилда туғилган), британиялик-фаластинлик мусиқачи
- Сарват Гилоний (1982-йилда туғилган), покистонлик актриса ва модел
- Вафаа ал-Киланий (1972-йилда туғилган), мисрлик телебошловчи
- Юсуф Роза Гилоний (1952-йилда туғилган), 2008-йил 24-мартдан 2012-йил 26-апрелгача Покистон бош вазири
- Зоҳид Гилоний (1216–1301), ХИИИ асрдаги зоҳидийлик сўфий тариқати етакчиси
- Зайд Киланий (1938–2019), иорданлик шифокор ва Фараҳ умумий шифохонаси асосчиси
Манбалар
- ↑ Тҳе Гранд Саинт оф Ислам.
- ↑ Cампо, Жуан Э.. Энcйcлопедиа оф Ислам. Неw Ёрк: Фаcц Он Филе, 2009. ИСБН 978-1-4381-2696-8.
- ↑ Гибб, Ҳамилтон А. Р., муҳ. (1986), Энcйcлопаэдиа оф Ислам., 1: А - Б-жилд (репринт-нашр), ИСБН 978-90-04-08114-7
- ↑ Бақерзадеҳ, Жамшид; Сайедзадеҳ Ҳашеми, Сайед Қаландер (2013). "Зендегани, Шакҳсийят ва Асар-э 'Абд ал-Қадер Гилани ва Та'сир-э Шакҳсийят ва Мактаб-э У бар 'Эрфан ва Арефан-э Жаҳан-э Эслам". Ҳафез 95: 54-58.
Агар муайян кишига йўналтирмоқчи бўлган ички ҳавола сизни ушбу саҳифага олиб келган бўлса, ҳаволага ўша кишининг исми(лар)ини қўшиш орқали уни ўзгартиришингиз мумкин.