Гуарана Сапиндаcеаэ оиласига мансуб ўсимлик бўлиб, Амазон ҳавзасида ва айниқса Бразилияда кенг тарқалган. Гуарана катта барглари, гул тўпламларига эга. Ўсимлик кўпроқ кофе доналарининг катталигидаги меваларидан олинган уруғлар билан машҳур.

Гуаранá мевалари

Гуарана уруғи самарали стимулятор ҳисобланади[1]. Унинг таркибида қаҳва ловияларида мавжуд бўлган кофеин концентрациясидан икки баравар кўп (гуарана уруғларида тахминан 2-8% кофеин[2] мавжуд) бор[3]. Қўшимча сифатида энергетик ичимликларда қўлланади. Кофеин ишлаб чиқарадиган бошқа ўсимликларда бўлгани каби, кофеиннинг юқори консентрацияси ўсимликни ўтхўрлардан ҳимоя қилади[4].

Мева ранги жигаррангдан қизилгача ўзгариб туради. Мева ичида оқ ариллар билан қопланган қора уруғлар мавжуд[5].

Тарих ва маданият

Гуарани тилида мева номи „халқнинг кўзлари“ ёки „худоларнинг кўзлари“ деган маънони англатади.

Гуарана кукуни идиши

Гуарана Тупи ва Гуарани маданиятида муҳим рол ўйнайди. Сатере-Мауэ қабиласига тегишли афсонага кўра, гуарананинг хонакилаштирилиши худонинг қишлоқ боласини ўлдириши билан бошланган. Қишлоқ аҳолисига тасалли бериш учун меҳрибон худо боланинг чап кўзини юлиб, ўрмонга экди, натижада ёввойи гуарана пайдо бўлди. Кейин худо боланинг ўнг кўзини суғуриб олди ва уни ерга экди, ердан хонаки гуарана пайдо бўлди[6]

Гуарана меваси тўплами

Гуаранилар уруғларни тозалаш, ювиш ва қуритиш орқали ўсимлик чойи тайёрланади, кейин уларни майда кукунга айлантирилади. Кукундан хамир қорилади ва кейин тегирмонда айлантирилади. Ушбу маҳсулот гуарана нони сифатида танилган[7].

Бу ўсимлик Европага ХВИ асрда Фелип Бетендорф, Овиэдо, Ҳернáндез, Кобо ва бошқа испан йилномачилари томонидан киритилган. 1958-йилга келиб, гуарана тижорат ўсимлигига айланди[8][9].

Таркиби

Гуарана мевалари

Тадқиқотларга кўра гуарана таркибида мавжуд бўлган кофеин қаҳва, чой ва мате каби бошқа манбалардан олинган кофеин билан бир хил[10].

Гуарана кукуни

Кофеиннинг табиий манбаларида кофеиндан ташқари турли хил ксантин алкалоидлари, шу жумладан юрак стимуляторлари теофиллин, теобромин ва кофеин билан эримайдиган комплекслар ҳосил қилиши мумкин бўлган полифеноллар каби бошқа моддалар мавжуд[11][12][13].

Қуйидаги жадвалда гуарана уруғларида учрайдиган баъзи кимёвий моддаларнинг қисман рўйхати келтирилган[14][15].

Гуарана уруғлари таркибий қисмларининг қисман рўйхати[16][17].
Кимёвий компонент Бир миллион учун қисмлар
Аденин
Аш 14200
Кофеин 9100–76000
Катехутаник кислота
Холин
Д-катехин
Ёг ' 30 000
Гуанин
Гипоксантин
Шиллиқ
Протеин 98 600
Қатронлар 70 000
Сапонин
Крахмал 50 000–60 000
Танин 50 000–120 000
Теобромин 200–400
Теофиллин 0–2500
Тимбонин
Ксантин

Фойдаланиш

Гуарана уруғи кукуни

Хавфсизлик

Америка Қўшма Штатларида гуарана меваси кукуни ва уруғи экстракти Озиқ-овқат ва фармацевтика идораси томонидан „умумий равишда хавфсиз деб тан олинган“[18][19].

Гуарана ширин ёки газланган алкоголсиз ичимликлар ва энергетик ичимликлар, ўсимлик чойларининг таркибий қисмларида ишлатилади. Жанубий Америкада кофеиннинг катта қисмини гуаранадан олади[20].

Ичимликлар

Дунёда алкоголсиз ичимликларнинг учинчи йирик истеъмолчиси бўлган Бразилия[21] гуарананинг майдаланган уруғларидан бир нечта турдаги алкоголсиз ичимликларни ишлаб чиқаради ва улар қаҳва истеъмол қилинади[22]. Парагвайда бир нечта брендлар гуаранада алкоголсиз ичимликлар ишлаб чиқаради.

Манбалар

  1. ↑ Жоҳаннес, Лаура. Cан а Cаффеине-Паcкед Плант Гиве а Боост?. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2010-йил 2-март), с. Д3.
  2. ↑ Счимпл, Флáвиа Cамила; да Силва, Жосé Ферреира; Гонçалвес, Жосé Франcисcо де Cарвалҳо; Маззафера, Пауло (Оcтобер 2013). "Гуарана: Ревиситинг а ҳигҳлй cаффеинатед плант фром тҳе Амазон". Жоурнал оф Этҳнопҳармаcологй 150 (1): 14–31. дои:10.1016/ж.жеп.2013.08.023. ПМИД 23981847. ҳттпс://линкингҳуб.элсевиэр.cом/ретриэве/пии/С0378874113005771. 
  3. ↑ Cапорасо, Ниcола; Wҳитwортҳ, Мартин Б.; Греббй, Степҳен; Фиск, Иан Д. (Април 2018). "Нон-деструcтиве аналйсис оф суcросе, cаффеине анд тригонеллине он сингле греэн cоффеэ беанс бй ҳйперспеcтрал имагинг". Фоод Ресеарч Интернатионал (Оттаwа, Онт.) 106: 193–203. дои:10.1016/ж.фоодрес.2017.12.031. ИССН 0963-9969. ПМИД 29579918. ПМC 5886291. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5886291. 
  4. ↑ "Cаффеине анд релатед пурине алкалоидс: биосйнтҳесис, cатаболисм, фунcтион анд генетиc энгинеэринг". Пҳйточемистрй 69 (4): 841–56. Фебруарй 2008. дои:10.1016/ж.пҳйточем.2007.10.029. ПМИД 18068204. 
  5. ↑ Cултурал Ҳисторй оф Планц. Неw Ёрк: Роутледге, 2004 — 179-бет. 
  6. ↑ Беcк, Ҳ.Т. „10 Cаффеине, Алcоҳол, анд Сwеэтенерс“, . Cултурал Ҳисторй оф Планц Гҳиллеан Пранcе: . Неw Ёрк: Роутледге, 2004 — 179-бет. ИСБН 978-0-415-92746-8. 
  7. ↑ Тҳе Wорлд оф Cаффеине: Тҳе Сcиэнcе анд Cултуре оф тҳе Wорлд'с Мост Популар Друг. Неw Ёрк: Роутледге, 2001 — 259–60-бет. ИСБН 978-0-415-92723-9. 
  8. ↑ Тҳе Wорлд оф Cаффеине: Тҳе Сcиэнcе анд Cултуре оф тҳе Wорлд'с Мост Популар Друг. Неw Ёрк: Роутледге, 2001 — 259–60-бет. ИСБН 978-0-415-92723-9. 
  9. ↑ Wеинберг, Беннетт Алан. Тҳе Wорлд оф Cаффеине: Тҳе Сcиэнcе анд Cултуре оф тҳе Wорлд'с Мост Популар Друг, 2001 — 260-бет. ИСБН 9781135958176. 
  10. ↑ „Cаффеине“. Биологиcал Магнетиc Ресонанcе Дата Банк, Университй оф Wисcонсин-Мадисон. 2007-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 19-сентябр.
  11. ↑ Балентине, Д.А. „Теа: тҳе Плант анд иц Мануфаcтуре; Чемистрй анд Cонсумптион оф тҳе Бевераге“, . Cаффеине Спиллер: . CРC Пресс, 1998. ДОИ:10.1201/9781420050134.ч3. ИСБН 978-0-8493-2647-9. 
  12. ↑ „Субстанcе Наме: Cаффеине [УСП:БАН:ЖАН“]. ЧемИДплус. УС Натионал Либрарй оф Медиcине. Қаралди: 2015-йил 28-январ.
  13. ↑ "Лиқуид чроматограпҳиc детерминатион оф метҳйлхантҳинес анд cатечинс ин ҳербал препаратионс cонтаининг гуаранá". Жоурнал оф АОАC Интернатионал 81 (4): 691–701. Жулй–Аугуст 1998. дои:10.1093/жаоаc/81.4.691. ПМИД 9680692. 
  14. ↑ „Гуарана“, Др. Дуке'с Пҳйточемиcал анд Этҳноботаниcал Датабасес, 2007-09-18, ОCЛC 41920916, 2004-11-19да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2007-09-18
  15. ↑ Дуке ЖА. Ҳандбоок оф пҳйточемиcал cонституэнц оф ГРАС ҳербс анд отҳер эcономиc планц. Боcа Ратон: CРC Пресс, 1992. ИСБН 978-0-8493-3672-0. ОCЛC 25874249. 
  16. ↑ „Гуарана“, Др. Дуке'с Пҳйточемиcал анд Этҳноботаниcал Датабасес, 2007-09-18, ОCЛC 41920916, 2004-11-19да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2007-09-18
  17. ↑ Дуке ЖА. Ҳандбоок оф пҳйточемиcал cонституэнц оф ГРАС ҳербс анд отҳер эcономиc планц. Боcа Ратон: CРC Пресс, 1992. ИСБН 978-0-8493-3672-0. ОCЛC 25874249. 
  18. ↑ „ФДА Респондс то Дурбин'с Энергй Дринк Леттер“. Натурал Продуcц Инсидер, Глобал Ҳеалтҳ анд Нутритион Нетwорк (2012-йил 20-август). 2017-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-феврал.
  19. ↑ „Гуарана гум анд гуарана сеэд эхтраcт; Эверйтҳинг Аддед то Фоод ин тҳе Унитед Статес (ЭАФУС); Доcуменц 2189 анд 3150“. УС Фоод анд Друг Администратион, Силвер Спринг, МД (2013-йил 23-апрел). 2017-йил 22-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 21-феврал.
  20. ↑ Тҳе Wорлд оф Cаффеине: Тҳе Сcиэнcе анд Cултуре оф тҳе Wорлд'с Мост Популар Друг. Неw Ёрк: Роутледге, 2001 — 230-бет. ИСБН 978-0-415-92723-9. 
  21. ↑ Тҳе Wорлд оф Cаффеине: Тҳе Сcиэнcе анд Cултуре оф тҳе Wорлд'с Мост Популар Друг. Неw Ёрк: Роутледге, 2001 — 192–3-бет. ИСБН 978-0-415-92723-9. 
  22. ↑ Стандлей, Паул C.; Блаке, С. Ф. (1923). "Треэс анд Шрубс оф Мехиcо (Охалидаcеаэ-Турнераcеаэ)". Cонтрибутионс фром тҳе Унитед Статес Натионал Ҳербариум (Wашингтон, Д.C.: Департмент оф Ботанй, Смитҳсониан Институтион) 23 (3): 701.