Gujtuk karrak
| Гужтук каррак | |
|---|---|
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Гулли ўсимликлат |
| Синф: | Икки уруғпаллалилар |
| Туркум: | Каррак |
| Оила: | Қоқиўтдошлар |
| Бинар номи | |
| Cоусиниа праэстанс | |
Гужтук каррак (лотинча: Cоусиниа праэстанс) — қоқиўтдошлар оиласи, каррак туркумига мансуб икки йиллик, ўт ўсимлик. Ўзбекистон Республикаси Қизил китобига киритилган эндемик тур. Қашқадарё вилояти Ҳисор тизмасининг жануби—ғарбий қисмларида ва Оёқчи дарёси водийсида учрайди[1].
Тавсифи
Бўйи 1 метргача етадиган икки йиллик ўт ўсимлик. Илдизи тизими кучли ўқ илдиз. Пояси ғуж- ғуж тукли, йўл-йўл чизиқлар билан қопланган, ранги қизил. Барглари нисбатан юмшоқ тиканли устки томони майин туклар билан, остки қисми қалин, кулранг туклар билан қопланган. Поянинг пастки илдизга яқин қисмида барглари бандсиз, пояни ярми қоплаб ўраб туради, пацимон бўлакларга бўлинган четлари нотекис қирқилган, тишли, ўрта қисмидаги барглари бандсиз, юмалоқ, четлари тикансимон тишли. Гуллари саватчаларга шаклидаги тўпгулда жойлашган. Саватчалари юмалоқ, йирик, узунлиги, 4 см, диаметри 3-3,5 см қалин туклар билан қопланган. Ўрама баргчалари қаттиқ, гултожибарглари пушти рангли. Гуллари икки жинсли, ҳашоротлар ёрдамида чангланади. Уруғи тескари тухумсимон шаклда, юзаси силлиқ, ялтироқ. Май, июн ойларида гуллаб, меваси июн-июл ойларида пишади. Уруғи орқали кўпаяди.
Тарқалиши ва ўсиш шароити
Қашқадарё вилоятида учровчи эндемик тур. Ҳисор тизмасининг жануби-ғарбий қисмида ва Оёқчи дарёси водийсида ўсади. Тоғларинг ўрта қисмидаги тошли ёнбағирларда ўсади. Бу тур фақат маълум бир шароитлардагина ўсиши популяциянинг камайишига сабаб бўлмоқда. Фақат ёввойи ҳолатда ўсади, маданийлаштирилмагсн. Ҳисор қўриқхонаси ҳудудида муҳофаза қилинади[2].
Манбалар
- ↑ „Cоусиниа праэстанс“.
- ↑ Ўзбекистон Республикасининг Қизил китоби И жилд, 2019.