Гуламан
Гуламан филиппин таомларида қуритилган агар ёки истеъмол қилинадиган денгиз ўтларидан олинадиган каррагенаннинг батон ёки кукун шакли бўлиб, желесимон десертлар тайёрлашда ишлатилади. Одатдаги қўлланишда бу атама, шунингдек, йўл четидаги расталар ва сотувчиларда сотиладиган сагўт гуламан (баъзан самаламиг деб ҳам аталади) ичимликка ҳам нисбатан ишлатилади[1].
|
лече флан ва гуламандан тайёрланган десерт, Балиуаг, Булакандан | |
| Тури | Десерт |
|---|---|
| Миллий ошхона | Филиппин |
| Асосий компонентлари | Агар |
| Рецепти | Совуқ ҳолда тортилади |
Тарихи
Агар-агар ишлаб чиқарадиган Граcилариа тагалог тилида ва Филиппиннинг шимолий қисмидаги бошқа тилларда гуламан, гураман, гуламан дагат ёки гар-гарао номлари билан маълум[2][3]. Уни озиқ-овқат сифатида йиғиш ва ишлатиш асрлар давомида давом этиб келган, у ҳам хом, ҳам қуёшда қуритилган ва желеларга айлантирилган ҳолда истеъмол қилинган. Энг қадимги тарихий гувоҳлик иэсуит руҳонийлари Хуан де Носеда ва Педро де Санлукар томонидан тузилган Воcабуларио де ла ленгуа тагала (1754) луғатида учрайди, унда голаман ёки гуламан "уна ерва, де қуэ се ҳазе cонсерва а модо де Ҳалеа, назе эн ла мар" (замонавий испан имлоси: "уна ҳиэрва, де қуэ се ҳаcе cонсерва а модо де жалеа, наcе эн ла мар"; „денгизда ўсадиган, ундан мураббосимон қайнатма тайёрланадиган ўсимлик“) тарзида таърифланган бўлиб, желе билан тайёрланадиган таомни англатадиган гуиноламан учун ҳам алоҳида ёзув сифатида берилган[4][5].
Гуламан шунингдек, шунга ўхшаш желесимон каррагенан берувчи Эучеума турларидан ҳам тайёрланиши мумкин. Эучеума висаян тилларида гусо ёки тамбаланг номлари билан танилган. Висаянлар орасида желалар тайёрлашда гусодан фойдаланиш янада илк даврга оид Диccионарио Де Ла Ленгуа Бисая, Ҳилигуэина й Ҳараиа де ла исла де Панай й Сугбу й пара лас демас ислас (тах. 1637) асарида, августин миссионери Алонсо де Менрида (испанча) томонидан қайд этилган. Китобда Менрида гусони эриб кетгунча пишириладиган, сўнгра нордон таомга айланиши учун қотириладиган маҳсулот сифатида тасвирлайди[6].
Тавсиф

Гуламан ҳозирда агарнинг филиппин ошхонасидаги асосий қўлланилишидир. У қайта ишланган Граcилариа денгиз ўтидан тайёрланади (Филиппинда табиий равишда тахминан 18 тури учрайди)[2][7] ёки илк бор Филиппинда тижорий йўл билан етиштирилган Эучеума ва Каппапҳйcус алварезии сингари бошқа фермер хўжаликларида етиштириладиган денгиз ўтлари турларидан олинадиган каррагенандан тайёрланади[1][8][9][10]. Граcилариа ва Эучеумадан ташқари, анъанавий равишда бошқа бир қанча истеъмол қилинадиган денгиз ўтлари турларидан ҳам тайёрланган. Булар қаторига Бетапҳйcус гелатинус, Граcилариопсис лонгиссима, Гелидиэлла аcероса ва Агардҳиэлла жинсига мансуб турлар киради[3][11].
У одатда сувсизлантирилган ва фут узунлигидаги қуруқ батончалар кўринишида сотилади, улар оддий ёки рангли бўлади[12]. Шунингдек, кукун шаклида ҳам мавжуд[13].
Қўлланиши
Гуламан батончалари саго ат гуламан, буко пандан, агар флан, ҳало-ҳало, мева коктейли желеси, филиппинча мева салатларининг турли кўринишлари, қора гуламан ва қизил гуламан каби турли филиппин ичимлик ва десертларида ишлатилади.
Желатиндан фарқлари
Желатина („желе“) ва гуламан атамалари Филиппинда синоним сифатида қўлланади, бироқ улар жуда турлича маҳсулотлардир. Желатина ҳайвонлардан олинадиган оқсил бўлса, гуламан денгиз ўтларидан тайёрланадиган ўсимлик келиб чиқишли углеводдир[14]. Шу сабабли желатина истеъмолини тақиқловчи диний ёки овқатланиш чекловларига эга шахслар, масалан мусулмонлар ёки веганлар учун гуламан мос ҳисобланади.
Желатина иссиқ сувда эрийди, гуламанни эритиш учун эса қайнаб турган сув керак бўлади. Совуқ ҳароратда қотадиган желатинадан фарқли ўлароқ, гуламан хонаки ҳароратда ҳам қотади. Желатина хонаки ҳароратда эриб кетиши мумкин бўлса, гуламан ўзига хос тарзда термик жиҳатдан қайта тикланиш хусусиятига эга бўлиб[14], аввалги шакли ва ҳолатига қайта олади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Монтаñо, Марcо Немесио. „Гелатин, гуламан, 'ЖеллйАcе,' атбп.“. ПҳилСтар Глобал (2004-йил 16-сентябр). Қаралди: 2021-йил 10-феврал.
- ↑ 2,0 2,1 Марине Планц Сеcтион, Натионал Фишериэс Ресеарч анд Девелопмент Институте. Граcилариа спеcиэс ин тҳе Пҳилиппинес. Буреау оф Фишериэс анд Ақуатиc Ресоурcес, Департмент оф Агриcултуре, Републиc оф тҳе Пҳилиппинес. Қаралди: 2024-йил 12-март.
- ↑ 3,0 3,1 Заневелд, Жаcқуэс С. (1959). "Тҳе Утилизатион оф Марине Алгаэ ин Тропиcал Соутҳ анд Эаст Асиа". Эcономиc Ботанй 13 (2): 89–131. дои:10.1007/БФ02859244. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/4288011.
- ↑ Алберт Ҳ. Wеллс (1916). "Поссибилитиэс оф Гуламан Дагат ас а Субституте фор Гелатин ин Фоод". Тҳе Пҳилиппине Жоурнал оф Сcиэнcе 11: 267–271.
- ↑ де Ноcеда, Жуан; де Санлуcар, Педро. Воcабуларио де ла ленгуа Тагала. Импрента де ла cомпаñиа де Жесус, 1754 — 101, 215-бет.
- ↑ де Ментрида, Алонсо. Диccионарио Де Ла Ленгуа Бисая, Ҳилигуэина Й Ҳарая де ла исла де Панай. Эн Ла Импрента Де Д. Мануэл Й Де Д. Фелис Даёт, 1841 — 380-бет.
- ↑ „Гуламан“. Пҳилиппине Медиcинал Планц. Қаралди: 2008-йил 7-июл.
- ↑ Бусчманн, Алежандро Ҳ.; Cамус, Cаролина; Инфанте, Жавиэр; Неори, Амир; Исраэл, Áлваро; Ҳернáндез-Гонзáлез, Марíа C.; Переда, Сандра В.; Гомез-Пинчетти, Жуан Луис эт ал. (Оcтобер 2, 2017). "Сеаwеэд продуcтион: овервиэw оф тҳе глобал стате оф эхплоитатион, фарминг анд эмергинг ресеарч аcтивитй" (эн). Эуропеан Жоурнал оф Пҳйcологй 52 (4): 391–406. дои:10.1080/09670262.2017.1365175. ИССН 0967-0262.
- ↑ Импаcт Инвестмент фор а Бусинесс Вентуре фор Cоммунитй-Басед Сеаwеэд Фарминг ин Нортҳерн Палаwан, Пҳилиппинес. Блуэ Эcономй Импаcт Инвестмент Эаст Асиа & Партнершипс ин Энвиронментал Манагемент фор тҳе Сеас оф Эаст Асиа, 2017. Қаралди: 2021-йил 8-феврал.
- ↑ Ҳабито, Cиэлито Ф.. „Сустаининг сеаwеэдс“ (2011-йил 1-ноябр). Қаралди: 2021-йил 8-феврал.
- ↑ Думилаг, Ричард В.; Белгиcа, Тереса Ҳаиде Р.; Мендоза, Лйнн C.; Ҳибай, Жанет М.; Аревало, Абел Э.; Малто, Марк Ариэл Д.; Оргела, Элден Г.; Лонгавела, Мабилле Р. эт ал. (15 Септембер 2022). "Сеаwеэд этҳноботанй оф эастерн Сорсогон, Пҳилиппинес". Алгаэ 37 (3): 227–237. дои:10.4490/алгаэ.2022.37.8.16.
- ↑ „Гуламан ат Саго (Агар-Агар анд Тапиоcа Пеарлс)“. Лафанг: а Пиной фоод блог (2006-йил 13-июл). 2008-йил 18-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 7-июл.
- ↑ „ЗАНГ Гуламан“. ширели.
- ↑ 14,0 14,1 "Тҳингс ёу неэд то кноw абоут гелатине". Фоод Магазине-Пҳилиппинес: 99. Деcембер 2006 – Жануарй 2007.