Hasanvayh
Ҳасанвайҳ (Ҳасануя), Ҳасанвайҳ ал-Курдий[1], шунингдек, Абулфаворис — курд ҳукмдори ҳамда Ҳасанвайҳийлар сулоласи асосчиси, 961-йилдан 979-йилгача ҳукмронлик қилган.
| Ҳасанвайҳ ибн Ҳусайн | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Амир | |||||
| Салтанат | 961 — 979 | ||||
| Ўтмишдоши | Абдуваҳҳоб ибн Виндод (Айшанийлар) | ||||
| Давомчиси | Бадр ибн Ҳасанвайҳ | ||||
| Вафоти | 979 | ||||
| |||||
| Сулола | Ҳасанвайҳийлар | ||||
| Отаси | Ҳусайн Барзакон | ||||
Ҳасанвайҳ бувайҳийларни Сомонийларга қарши қўллаб-қувватлаган ва бу орқали маълум даражада куч орттириш имконига эга бўлган. Охир-оқибат, Луристон, Диновар, Наҳаванд, Дақуқ, Шаҳризор ва Ҳамадоннинг катта қисмини назорат қилган ҳамда шу даражада қудратли бўлганки, бувайҳийлар уни безовта қилишдан тийилганлар. Ҳасанвайҳнинг таъсири ҳатто Озарбайжонгача етиб борган[2][3].
Ҳаёти
Ҳасанвайҳ Ҳусайн исмли шахснинг ўғли бўлиб, Курд қабиласи бўлган Барзиконийларга мансуб эди. 961-йилда Ҳасанвайҳ бир нечта қал’аларни эгаллашга муваффақ бўлиб, шу тариқа Ҳасанвайҳийлар сулоласига асос солди. Ҳамадондаги Бувайҳийлар ҳокими Саҳлон ибн Мусофир ҳамда бувайҳийлар вазири Абулфадл ибн ал-Амидга қарши муваффақиятли курашди. 970-йилда Абулфазлнинг вориси билан келишувга эришиб, унга кўра йилига 50 000 динор тўлаш эвазига мустақиллиги тан олинишига эришди. 976-йил 16-сентябрда Жибалдаги бувайҳийлар ҳукмдори Рукн уд-Давла вафот этди. Унинг ўлимидан сўнг Ироқдаги Бувайҳийлар ҳукмдори Изз уд-Давла Рукн уд-Давланинг ўғли Адуд уд-Давладан қасос олишга тайёргарлик кўра бошлади. Бунинг сабаби Адуд ад-Давла уни тахтдан ағдаришга урингани эди.
Изз уд-Давла Адуд уд-Давланинг укаси ва Ҳамадон ҳудудларида отасининг вориси бўлган Фахр уд-Давла билан иттифоқ тузди. Шунингдек, Шимолий Ироқда ҳукмронлик қилаётган Ҳамдонийлар ҳамда Ҳасанвайҳ билан ҳам иттифоқ тузди. Бироқ Рукн уд-Давланинг учинчи ўғли Муʻайяд уд-Давла Адуд ад-Давлага содиқ қолган эди. Натижада, Адуд уд-Давла Изз ад-Давла ва унинг иттифоқчиларини мағлуб этди. Шундан сўнг Ҳасанвайҳ Адуд уд-Давла билан сулҳ тузди ва Адуд уд-Давла уни кечирди. Ҳасанвайҳ 979-йилда Беҳистун жанубида жойлашган Сармажда вафот этди. Орадан кўп ўтмай унинг ўғиллари ўртасида фуқаролар уруши бошланди. Шу билан бирга Бувайҳийлар ўртасидаги ички кураш Адуд уд-Давла ва Фахр уд-Давла ўртасида давом этарди. Адуд уд-Давла охир-оқибат ғалаба қозониб, Фахр уд-Давлани Бувайҳийлар ҳудудидан қувиб чиқарди. Шундан сўнг Ҳасанвайҳнинг барча ўғилларини қатл эттирди. Фақат Бадр ибн Ҳасанвайҳ исмли бир ўғлини тирик қолдириб, уни Ҳасанвайҳийлар сулоласи ҳукмдори этиб тайинлади.
Манбалар
- ↑ Тор, Д. Г.. Тҳе ʿАббасид анд Cаролингиан Эмпирес: Cомпаративе Студиэс ин Cивилизатионал Форматион (эн). БРИЛЛ, 2017-10-23 — 53–61-бет. ИСБН 978-90-04-35304-6.
- ↑ Гунтер, Мичаэл М.. Ҳисториcал Диcтионарй оф тҳе Курдс (эн). Сcареcроw Пресс, 2010-11-04 — 117-бет. ИСБН 978-0-8108-7507-4.
- ↑ Ванлй, Исмет Чéрифф (1976). "ЛЕ ДЕПЛАCЕМЕНТ ДУ ПАЙС КУРДЕ ВЕРС Л'ОУЭСТ (х э -хв э С.) РЕCҲЕРCҲЕ ҲИСТОРИҚУЭ ЭТ ГЕОГРАПҲИҚУЭ". Ривиста дегли студи ориэнтали 50 (3/4): 353–363. ИССН 0392-4866. ҳттпс://www.жстор.орг/стабле/41879842.
Адабиётлар
- Босwортҳ, C. Э. „Иран ундер тҳе Буйидс“, . Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Иран, Волуме 4: Фром тҳе Араб Инвасион то тҳе Салжуқс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1975 — 250–305-бет. ИСБН 0-521-20093-8.
- Ч. Бüргел анд, Р. Моттаҳедеҳ (1988). "ʿАŻОД-АЛ-ДАWЛА, АБŪ ŠОЖĀʾ ФАННĀ ḴОСРОW". Энcйcлопаэдиа Ираниcа, Вол. ИИИ, Фасc. 3. Лондон у.а.: Роутледге & Кеган Паул. 265–269 б. ҳттп://www.ираниcаонлине.орг/артиcлес/азод-ал-даwла-абу-сожа.