Humayd ibn Nosir Keshiy

Ҳумайд ибн Носир Кеший
Шахсий маълумотлар
Дини	Ислом
Танилган соҳаси	Қур’он, мантиқ,араб тили

Ҳумайд ибн Носир Кеший — Қур’оншунос, мантиқшунос, араб тили бўйича олим.

Ҳумайд ибн Носир Кеший муҳаддис Абдулҳамид Кешийнинг отаси ўз даврининг етук олим ва фозил кишиларидан бўлган. Қуръони карим, мантиқ ва араб тили билимдони бўлиб, кўплаб шогирдлар тайёрлаган ва асосан вақтини масжидда ибодат ва таълим билан ўтказган. Ҳумайд ибн Носир Кеший Ҳанафий мазҳабининг Мовароуннаҳр ҳудудига кенг ёйилишида катта хизмат қилган. Аҳли сунна эътиқодидан бошқаларни қаттиқ қоралаган тақволи жуда парҳезкор бўлиб, доимий рўза тутишни одат қилган. Бобоси ҳақида Муҳаммад ибн Абддан шундай маълумот келтирилган: „Бобом Ҳумайд ибн Наср ҳар соҳада — араб тили, аруз, назм ва бошқа илмлар бобида фасоҳат соҳибларидан эди, шунингдек, ул киши адиб, қори бўлиб, Қуръони каримни ғоятда чиройли қироат қилар ҳамда одамларга ҳам уни чиройли тиловат қилишни ўргатар эдилар. Бобом Қуръони каримни тунда бир марта ва кундузи бир марта хатм қилар эди. У киши тахминан ўттиз йил давомида ҳар куни рўза тутган, мен унинг фақат икки ҳайит ва ҳайитдан кейин уч кун, ташриқ кунлари овқат истеъмол қилганини кўрганман, холос. Мен унинг тунда ҳам, кундузи ҳам ухлаган ҳолларини сира кўрган эмасман. Агар унинг кўзларига уйқу ғолиб келса, ёнбошлаб олмасдан ўтирган ҳолида бироз мизғиб оларди. Уйга фақат бир зарурат иш юзасидан ёки таҳорат олмоқ учунгина кирар, бошқа вақтларда узлуксиз масжидда бўлар эди. Ниҳоятда тақволи, парҳезкор эди“. Муҳаддиснинг отаси Ҳумайд ибн Наср Кешийнинг тўрт фарзанди бўлиб, уларнинг таълим олишига жиддий эътибор қаратган ва фарзандларининг барчаси тафсир, ҳадис ва фиқҳ илмларида зукко ва замонасининг етук олимлари бўлишган. Бу ҳақда Муҳаммад ибн Абд шундай ривоятни кетиради: „Бобом Ҳумайд ибн Насрнинг тўрт ўғиллари — отам, Абу Муслим, Абу Абдуллоҳ ва Абу Фалон деган яна бир фарзандлари бўлган. Абу Фалон деб номланган ўғиллари рофизийлар эътиқодида бўлган (Расулуллоҳдан сўнг Алини халифа бўлади деганлар тоифасидан) худди ана шу адашган ўғиллари вафот этганда бобом масжидга кириб тўрт ракъат шукрона намози ўқиган эдилар. Бобомнинг бир кўзлари чечак туфайли. Иккинчи кўзлари Навқаддаги узумзорларида чўп кириб кетиб кўр бўлиб қолганди“ бобоси ҳақида келтирилган бу хабарлардан Ҳумайд ибн Наср Кеший кўзи ожиз бўла туриб, умрини масжидда ибодат қилиш ҳамда шогирдларига таълим бериш билан ўтказиб, араб тили, Қуръони карим, ҳадис, мантиқ, аруз ва бошқа фанлардан сабоқ берган. Ўз фарзандининг бошқа оқимлар тоифасига кириб кетганлигидан қаттиқ афсус чеккан, ҳатто шу фарзанди вафот этганида Аллоҳ таолога шукр қилган киши бўлган. Абдулҳамид Кеший дастлабки таълимни ўз отасидан олиб, кейин Кеш, Насаф, Бухоро ва Самарқанд алломаларидан олганлиги манбаларда баён қилинган.

Адабиётлар

• Ш. Умаров. "Ўрта асрларда яшаган Кешлик алломалар"; Самарқанд:Имом Бухорий халқаро маркази 2014. – 208 б.;